Πέμπτη 24 Νοεμβρίου 2022

Ευάγγελος Αυδίκος, Το αλυσοδεμένο γάλα, ΕΦΣΥΝ, 22 Νοεμβρίου 2022

 

Ο Περικλής Κοροβέσης περιγράφει με ανατριχιαστικό τρόπο την εμπειρία του από τους βασανιστές της Ασφάλειας στη δικτατορία. Θα βλαστημήσεις το γάλα της μάνας σου, έτσι τον υποδέχτηκαν. Η φράση υπαινίσσεται την άσκηση βίας που θα αναγκάσει τον βασανιζόμενο να βγάλει όλα τα εσώψυχα. Ακόμη και το γάλα που βύζαξε από τη μάνα του θα το «φτύσει». Αυτή είναι και η πρόθεση όσων στοχεύουν στην ψυχική εξουθένωση των υπό κράτηση. Αν λυγίσει η ψυχή, το σώμα γίνεται άθυρμα στα χέρια των βασανιστών. Αν κάποιος/α φτύσει ό,τι τον συνδέει με την τροφό, τότε όλες οι αντιστάσεις καταρρέουν.

Το γάλα ως λέξη συνδέει την προηγούμενη παροιμία με την άλλη, «και του πουλιού το γάλα». Στην πρώτη περίπτωση η λέξη γίνεται σύμβολο της οριογραμμής ανάμεσα στην προσωπική ψυχική υπόσταση και στην προσπάθεια για υποταγή στα κελεύσματα των εχόντων εξουσία.

Η φράση «και του πουλιού το γάλα» περιγράφει συνθήκες υλικής ευμάρειας. Για τα άτομα αλλά και τα σπιτικά. Αλλά και πληρότητας για τα μαγαζιά. Διαθέτουν τα πάντα για τις ανάγκες του καταναλωτή. Ακόμη και γάλα από πουλί. Θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε ότι έγινε το σύνθημα μιας ολόκληρης εποχής οικονομικής ανάπτυξης. Του νεοφιλελευθερισμού που ευαγγελίζεται τη δυνατότητα να γεμίζει τα καταστήματα διατροφής με όλα τα καταναλωτικά αγαθά. Τα σούπερ μάρκετ, οι λαϊκές αγορές αναδεικνύονται συχνά σε τόπους μαρτυρίας για τον βαθμό που ισχύει η παροιμία.

Θα πρόσθετα, καθώς οδεύουμε προς τα Χριστούγεννα, ότι ο άνθρωπος νιώθει ψυχική πληρότητα από τέτοιες εικόνες. Ακόμη και αν η ευμάρεια είναι μόνο οπτική και ισχύει για όσο διαρκεί ένα τηλεοπτικό πλάνο. Ανήμερα των Χριστουγέννων, που η οικογένεια συνήθιζε να συνεορτάζει, το γιορτινό τραπέζι γέμιζε με πολλά φαγητά, συχνά δώδεκα διαφορετικά. Και δεν είναι μόνο ο πολυδιάστατος συμβολισμός των ημερών. Ενιωθαν την ανάγκη να δημιουργήσουν μια συνθήκη ευμάρειας. Για να νιώσουν διαφορετικά.Το γάλα, ανάμεσα στα αγαθά, επωμίστηκε πολλές σημασίες. Εγινε το σκονόγαλα η ελπίδα για επιβίωση. Στα σχολικά συσσίτια της μεταπολεμικής περιόδου. Αργότερα, ο γαλατάς οριοθετούσε το ξεκίνημα της ημέρας. Η παρουσία η δική του -και όχι ανδρών της κρατικής Ασφάλειας- στο κατώφλι των σπιτιών αποτελούσε μαρτυρία της δημοκρατικής ομαλότητας.Οι καιροί παρόπλισαν τον γαλατά/ού. Τον ρόλο τους ανέλαβαν τα ράφια των σούπερ μάρκετ. Παλιότερα, σε κάθε κρίση οι γονείς έτρεχαν να μαζέψουν παστεριωμένο γάλα για τα βρέφη τους. Ωσπου ο νεοφιλελευθερισμός έγινε πανίσχυρος. Και η αισχροκέρδεια υποκατέστησε τον ανθρωπισμό. Δωρεές σε φιλόπτωχα, από τη μια μεριά, και σόδιασμα κερδών, από την άλλη.Κάποιοι απ’ αυτούς γίνονται αθεράπευτα κερδοδιψείς. Φυλάκισαν με αντικλεπτικά τα παιδικά γάλατα. Τα παιδιά σε ρόλο Προμηθέα Δεσμώτη. Η υποκρισία αποκτά απεχθές πρόσωπο.

 

28 Νοεμβρίου, 15.00-18.00: Ευάγγελος Αυδίκος, Ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Η πόλη και η Λαογραφία: μια σχέση πολυγαμική

 

Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Φιλολογίας ΕΚΠΑ «Λαϊκός Πολιτισμός και Λογοτεχνία-Γεώργιος Α. Μέγας»

 

Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α  Δ Ι Α Λ Ε Ξ Ε Ω Ν

 

28 Νοεμβρίου, 15.00-18.00: Ευάγγελος Αυδίκος, Ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Η πόλη και η Λαογραφία: μια σχέση πολυγαμική

5 Δεκεμβρίου, 15.00-18.00: Άννα Λυδάκη, Ομότιμη καθηγήτρια Παντείου Πανεπιστημίου, Νησίδες παραδοσιακότητας στη σύγχρονη πόλη

12 Δεκεμβρίου, 15.00-18.00: Μανόλης Βαρβούνης, Καθηγητής Λαογραφίας Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Αστικές εκδηλώσεις της σύγχρονης λαϊκής θρησκευτικότητας

19 Δεκεμβρίου, 15.00-18.00: Ανδρομάχη Οικονόμου, Διευθύντρια Ερευνών του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, Κοινωνική και πολιτισμική οργάνωση του αστικού επαρχιακού χώρου. Η περίπτωση της Θήβας

9 Ιανουαρίου, 15.00-18.00: Γιώργος Βοζίκας, Ερευνητής Β΄ βαθμίδας του Κέντρου Ερεύνης της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών, Από τη λαογραφία της υπαίθρου στη λαογραφία της πόλης. Προβληματισμοί, όροι και προϋποθέσεις μιας μετάβασης 

16 Ιανουαρίου, 15.00-18.00: Θάνος Κώτσης, Υποψήφιος Διδάκτωρ Λαογραφίας-Ανθρωπολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Μεταβαίνοντας από μια αγροτοκτηνοτροφική κοινότητα σε ένα τουριστικό θέρετρο: ταυτότητες, μετασχηματισμοί και επικαιροποίηση μορφών λαϊκής έκφρασης στον πρώην Δήμο Λουτρακίου-Περαχώρας του νόμου Κορινθίας

*

 

 

Οι διαλέξεις θα γίνονται κάθε Δευτέρα και ώρες 15.00-18.00 στο Λαογραφικό Μουσείο και Αρχείο του ΕΚΠΑ (αίθουσα 734, 7ος όροφος, Φιλοσοφική Σχολή)

 

*

Επιστημονική επιμέλεια: Γιώργος Κούζας, επίκουρος καθηγητής Αστικής Λαογραφίας Τμήματος Φιλολογίας ΕΚΠΑ 

Ο Λεπενιώτης και οι Κρητικοί στις 23 Νοεμβρίου 1912, στο Συρράκο


 

Δευτέρα 21 Νοεμβρίου 2022

Ευάγγελος Αυδίκος - Τα πουλιά του Κορτάσαρ, Λογοτεχνία και κοινωνική πραγματικότητα, culturebook.gr

 



 

 Δευτέρα, 21 Νοεμβρίου 2022

 

 0 Σχόλια


Δεν ξέρω αν έχω επηρεαστεί από τον Τόμας Μαν και το μυθιστόρημά του «Το μαγικό βουνό». Όμως, συχνά μου τυχαίνει να ονειρεύομαι πως είμαι στις Άλπεις συνοδεύοντας τον ήρωά του Χανς Κάστροπ, κρατώντας στα χέρια μου τον ταξιδιωτικό του σάκο στο ταξίδι της απομάκρυνσης από τον πολύβουο κόσμο. Νιώθω να γίνομαι διαφορετικός, το σώμα μου και το μυαλό, τα συναισθήματα να συντονίζονται με αυτό που ο συγγραφέας αποκαλεί «Ιεροφαντασμαγορική πύργωση του κορυφόκοσμου των Άλπεων».
   Ξυπνώ και το όνειρο γίνεται σύννεφο που σκορπάει από το ήλιο που ανεβαίνει στον ουράνιο θόλο του. Όμως, μένει μαζί μου η «φαντασμαγορική πύργωση», η προσπάθεια να χτιστεί ένας μυθιστορηματικό σύμπαν, στα όρια του οποίου οι ήρωες θα αναζητούν τον εαυτό τους μέσα από μια διαρκή πορεία, η οποία μπορεί να είναι και κατάβαση στο υποσυνείδητο.
   Η φράση του Μαν δεν με άφηνε ήσυχο. Γινόταν τρυπάνι που άφηνε την πληγή ανοιχτή. Τι εννοούσε ο συγγραφέας; Ο συγγραφέας υποδύεται τον ιεροφάντη που αποκαλύπτει τα μυστικά του κόσμου; Δεν μου άρεσε αυτή η διαπίστωση, με γυρνούσε πίσω, στον 19ο αιώνα, τότε που πίστευαν ότι ο συγγραφέας είναι 'ιερωμένος᾿ Που έχει το καθήκον να μιλήσει για έναν κόσμο μυστικιστικό αλλά και να οδηγήσει τους απλούς θνητούς στον δρόμο της 'αμόλυντης' τέχνης.
   Πιστεύω ότι η φράση του Μαν είναι η σπονδυλική στήλη, γύρω από την οποία υφάνθηκε η συζήτηση για τον ρόλο της λογοτεχνίας. Τι κάνει το πεζογράφημα; Μήπως πρέπει να μετακινηθεί προς την ποίηση, ιδίως το διήγημα, και να γίνει άσκηση ύφους και μόνο; Ούτως ή άλλως, ο κόσμος, λένε κάποιοι, είναι υβριδικός, δεν υπάρχουν όρια, το ένα είδος εισέρχεται στο άλλο κι αυτό αναδιατάσσει το λογοτεχνικό τοπίο.
   Δεν έχει άδικο ο Φάις που υποστηρίζει ότι κάθε μορφή λογοτεχνίας κρίνεται από το «εσωτερικό βάρος του κειμένου». Αυτό είναι αδιαμφισβήτητο. Ειδάλλως, αμβλύνονται τα κριτήρια και προκύπτει ένας αφηγηματικός χυλός, που κρίνεται με όρους ακραίου υποκειμενισμού. Δεν υπάρχουν κριτήρια, ίσως το μόνο που είναι καθοριστικό ορίζεται από τον αριθμό των πωλήσεων και την ταξινόμησή του στην κατηγορία των ευπωλήτων.
   Στην εποχή του τεχνολογικού εκδημοκρατισμού» γράφονται πολλά. Όλοι έχουν ιστορίες που μπορούν να αφηγηθούν με τρόπο επαρκή, έχοντας μυηθεί σε κάποιες βασικές τεχνικές. Όμως, η λογοτεχνία δεν είναι μια απλή μεταφορά αυτού που συμβαίνει γύρω μας. Δεν είναι μόνο αξιοποίηση των οικογενειακών αφηγήσεων για τη συγγραφή. Δεν είναι πρωτίστως ικανοποίηση ορισμένων κοινωνικών και πολιτικών ομάδων θέτοντας τη μνήμη, προσωπική και συλλογική, στην υπηρεσία της ικανοποίησης των απόψεων και των συμφερόντων.
   Ο πεζογράφος ανασύρει στην επιφάνεια της λογοτεχνικής του συνείδησης την «κρυμμένη μνήμη» της Ζατέλη, αυτήν που βρίσκεται στα διάκενα και ο συγγραφέας συνομιλεί μαζί της. Ωστόσο, δεν περιορίζεται σ'αυτό που φαίνεται. Δεν αρκείται στην περιγραφή της εικόνας και της μνήμης. Αυτά είναι η αφετηρία, για να δημιουργήσει ένα δικό του σύμπαν, καμωμένο με τη γλώσσα και τα άλλα εκφραστικά του μέσα.
   Με επίκεντρο τις επισημάνσεις αυτές έχουν γίνει πολλές συζητήσεις και έχουν γραφεί ακόμη περισσότερα για τη σχέση ενός κειμένου με την κοινωνική πραγματικότητα, που συμπεριλαμβάνει τα πάντα. Όσα γίνονται έξω από τον άνθρωπο αλλά και εντός του. Δεν νοείται πρόσωπο εκτός ιστορίας, επιμένει η Γαλανάκη. Γιατί δεν υπάρχει το πρόσωπο εκτός μιας ομάδας. Ακόμη και όταν γίνεται ενδοστρεφής και αποσύρεται, οι σκέψεις του, τα αισθήματα και συναισθήματα συναρτώνται με ό,τι τον περιέβαλε και τον διαμόρφωσε.
   Κοινοτυπίες θα ισχυριστεί κάποιος/α. Αιώνες τώρα, όμως, η συζήτηση διεξάγεται γύρω από τα ίδια πράγματα. Το ερώτημα που επαναλαμβάνεται διαχρονικά είναι λογοτεχνικό δημιούργημα έχει αυτονομία και αναμετράται με τον κόσμο του, χωρίς να αντανακλάται η κοινωνική πραγματικότητα.
   Δεν χωρεί αμφιβολία ότι το λογοτεχνικό έργο έχει αυτονομία, η οποία όπως αναμετράται με την ιστορία και τη σχέση του με το αναγνωστικό κοινό. Ο Τσετβάν Τοντορόφ αντικρούει τον ισχυρισμό αυτό, υποστηρίζοντας ότι το πεζογράφημα, το ποίημα δεν γεννιέται εκ του μηδενός. Η λογοτεχνία αρδεύεται από την πραγματικότητα, στη διαχρονία, τη θεματολογία της, την οποία διηθίζει με βάση τα εκφραστικά μέσα του παρόντος..
   Η σχέση με την κοινωνική πραγματικότητα ανιχνεύεται ως αφετηρία, ακόμη και στον Μπόρχες, που θεωρούσε ως πρώτη αφετηρία για τη γραφή όχι την κοινωνική πραγματικότητα αλλά την αναγνωστική εμπειρία. Και στη δική του περίπτωση, οι αναγνωστικές εμπειρίες που χρησιμοποιεί, αντανακλούν θραύσματα της κοινωνικής πραγματικότητας.
   Η κοινωνική πραγματικότητα, έστω και ως διάθλαση, τροφοδοτεί τη γραφή του λογοτεχνικού έργου. Τα πράγματα με πλησίαζαν σαν ένα πουλί που πετά μπροστά απ' το παράθυρο, εξομολογείται ο Κορτάσαρ. Η λογοτεχνία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς τα πουλιά. Ο λογοτέχνης τα χρησιμοποιεί για να δημιουργήσει το δικό του λογοτεχνικό σύμπαν. Με απώτερο στόχο να συνομιλήσει με τους αναγνώστες/τριες.