Google+ Badge

Τρίτη, 25 Σεπτεμβρίου 2018

Ευάγγελος Αυδίκος,Ο αδιάβαστοςEFSYN, 25.9.18


Η αιτία του φόβου είναι η άγνοια, έγραφε ο Ρωμαίος φιλόσοφος Σενέκας. Και για να ισιώσει αυτό βγήκε η ταινία «Το ξύλο βγήκε απ' τον Παράδεισο». Το σχολείο ανέλαβε να καταστήσει χωρίς περιεχόμενο τη ρήση του Σενέκα. Του κάκου.
Ο φόβος της άγνοιας αιωρούνταν πάνω από την αίθουσα διδασκαλίας. Δεν ήταν μόνο ο φόβος για την απουσία της γνώσης. Πρωτίστως, ήταν η διαπόμπευση και οι ευρηματικές σωματικές και ψυχικές τιμωρίες που καθαγιάζονταν από τον λαϊκό λόγο. Ο αδιάβαστος κρυβόταν, έτρεμε στη διάρκεια της σαδιστικής ενίοτε περιπλάνησης του/της εκπαιδευτικού στο βαθμολόγιο. Κρύος ιδρώτας έλουζε όσους έπιανε η τσιμπίδα. Η αποκάλυψη της άγνοιας γινόταν θηλιά στην αξιοπρέπεια. Κιτρίνιζε το χρώμα του προσώπου.
Με τον καιρό, ωστόσο, άλλαξαν τα πράγματα. Ο τρόπος που «εκδημοκρατίστηκε» το σχολείο κατέστησε την άγνοια προσόν και διαβατήριο για τη διάβαση της πύλης του Ελληνικού Δημοσίου. Οι πελατειακές σχέσεις ανέλαβαν να απενοχοποιήσουν την αιδώ για την άγνοια. Η ημιμάθεια και η αποστήθιση των κομματικών τσιτάτων αναδείχθηκαν ακατανίκητα προσόντα. Ενώπιόν τους ωχριούσαν τα πτυχία και η διεκδίκηση θέσεων από όσους κοπίασαν, κατά κανόνα με την οικονομική υποστήριξη των οικογενειών τους που επένδυαν στη γνώση.
Ανθρωπος αγράμματος, ξύλο απελέκητο, ισχυριζόταν η λαϊκή σοφία. Σ’ αυτό συναινούσε και η αρχαιοελληνική κληρονομιά διά στόματος του Μενάνδρου, που διατυμπάνιζε πως «γραμμάτων άπειρος ου βλέπει βλέπων» (Οποιος δεν ξέρει γράμματα δεν βλέπει, παρ' όλο που βλέπει). Για πολλά χρόνια αυτός ήταν ο κανόνας για την ελληνική κοινωνία. Τα γράμματα, η γνώση απέκτησαν γνωρίσματα μυθικά. Η προοπτική της μάθησης φλόγιζε τις επιθυμίες για κοινωνική άνοδο. Ετσι φτιάχτηκε η μεταπολεμική Ελλάδα, που απελευθέρωσε ένα ανθρώπινο δυναμικό το οποίο κατάφερε να σπάσει τα στεγανά και τις διακρίσεις που υπήρχαν ώς τότε.
Ωσπου η άγνοια από ντροπή έγινε προσόν. Η εκπαίδευση άρχισε να οργανώνεται σε νέες βάσεις υπηρετώντας τους στόχους όσων δεν άρεσε η γνώση. Εκείνους που φρόντισαν να χτίσουν δημόσιες σχέσεις και να ενταχθούν σε περιβάλλοντα οιασδήποτε εξουσίας. Κι ενώ ώς τότε ίσχυε η άποψη του Ηράκλειτου, ότι δηλαδή το άριστο είναι να κρύβεις την αμάθεια, στη μεταπολιτευτική περίοδο σταδιακά κυριάρχησε ο καταφερτζής. Ηταν αναποτελεσματική η γνώση. Οι πύλες του Δημοσίου άνοιγαν μόνο με κομματικά αντικλείδια. Φτάνει να υπήρχε ένα χαρτί που θα πιστοποιούσε την αποφοίτηση από οποιοδήποτε εκπαιδευτικό ίδρυμα.
Και φτάσαμε στον αδιάβαστο του τηλεοπτικού λόγου. Αυτό που εκτιμάται δεν είναι η γνώση, η νηφαλιότητα. Περί άλα και κύαμον ενδιαφέρονται, συνήθως, στην τηλεόραση. Για αλάτι στις κοινωνικές πληγές και για κουκιά που προκαλούν κυάμωση στη συνείδηση των πολιτών. Ο αδιάβαστος έγινε τρόπος επιτυχίας. Αρκεί να ακολουθεί τους ισχυρούς. Αλλοι γνωρίζουν. Γι' αυτόν/ή αρκεί η συμφωνία.
 

Δευτέρα, 24 Σεπτεμβρίου 2018

Ελένη Πριοβόλου, Μετά φόβου,μυθιστόρημα, Καστανιώτης 2016

Δύο κορίτσια -φίλες επιστήθιες, σχεδόν αδελφές- μεγαλώνουν στην ελληνική ύπαιθρο, σε περιβάλλον ασφυκτικό, που τις εκπαιδεύει στο κυρίαρχο μοντέλο ηθικής, εμφυσώντας τους το φόβο και την ενοχή. Η Αρίστη, φύσει ανήσυχη, ανακαλύπτει τις πηγές του φόβου μέσα από την έρευνα και τη μάθηση. Αναζητεί αλήθειες γύρω από τη θέση της σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία, την ελευθερία της σκέψης, την πολιτική και τον έρωτα. Η Διαλεχτή μένει στα "αβαθή" και "σίγουρα" νερά· αθάρρευτη και αδρανής, κάνει κάθε φορά μικρά και δειλά βήματα στη ζωή. Η σχέση των δύο κοριτσιών δοκιμάζεται όταν ανάμεσά τους μπαίνει ο Διονύσης Αρχοντής, άντρας ορμητικός, το αρχέτυπο του Βάκχου. Έκτοτε, οι δύο φίλες πορεύονται με δύο εαυτούς: τον φανερό και τον κρυφό.

Οι ζωές τους περνούν από συμπληγάδες, από την εποχή του Εθνικού Διχασμού μέχρι την αρχή του Εμφυλίου, καθώς τα γεγονότα συγκλονίζουν την Ελλάδα, που πασχίζει να βγει από τις παλιές φεουδαρχικές της δομές και να αστικοποιηθεί.

Ένα βιβλίο για την αναζήτηση της ελευθερίας, για το φόβο και την υποταγή, για τα όνειρα και τις αυταπάτες.

Από τη συγγραφέα του μυθιστορήματος "Όπως ήθελα να ζήσω" (Βραβείο Αναγνωστών ΕΚΕΒΙ 2010).

Ελένη Πριοβόλου: «Η ιστορία σαν παραμύθι φανερώνει αλήθειες»

Δύο κορίτσια, σαν αδελφές.

Eλένη Πριοβόλου
Μετά φόβου
Εκδόσεις Καστανιώτη, 2016
σελ. 720, τιμή 19,08 ευρώ
Δύο κορίτσια, σαν αδελφές. Η Αρίστη και η Διαλεχτή. Η πρώτη ζωηρή, η δεύτερη μαζεμένη. Η εποχή τους δύσκολη, σημαδιακή. Στο τελευταίο βιβλίο της Ελένης Πριοβόλου υπό τον τίτλο Μετά φόβου παρακολουθούμε τις ζωές τους, τις φανερές και τις κρυφές. Η συγγραφέας άρχισε να γράφει «για μικρούς και μεγάλους» από το 1986. Το 2010 απέσπασε το Βραβείο Αναγνωστών του ΕΚΕΒΙ με το Οπως ήθελα να ζήσω (2009), το πρώτο μέρος της μυθιστορηματικής «Τριλογίας των Αθηνών» που συνεχίστηκε με το Για τ’ όνειρο πώς να μιλήσω (2009) και ολοκληρώθηκε με Το τέλος του γαλάζιου ρόδου (2014). Εν προκειμένω όμως μας μεταφέρει στην επαρχία. Και καταπιάνεται με – το πυκνό σε γεγονότα – πρώτο μισό του περασμένου αιώνα. Βασικά, τον Εθνικό Διχασμό. «Από καιρό σε καιρό, κι από τόπο σε τόπο, πρόσωπα και καταστάσεις ποικίλλουν. Οπως και οι δικές μου δημιουργικές ανησυχίες, που είναι ταυτόσημες μ’ εκείνες του ανήσυχου ανθρώπου και πολίτη. Μέσα στις πολλές αναζητήσεις και αναγνώσεις ανήκει και η Ιστορία. Πολύ δε περισσότερο, η πολιτική ιστορία της νεότερης Ελλάδας. Μέσα από αυτή τη διαδικασία βρέθηκα στην Αθήνα του 19ου αιώνα και στον αναρχοκοινωνιστή ήρωα Ρωμαίο Αγγουλέ, την όλβια πολιτεία του, τη δημιουργία και την πτώση της, για να παρακολουθήσω – μέχρι την ολοκλήρωση της «Τριλογίας των Αθηνών» – ήρωες που διήλθαν μέσα από τις συμπληγάδες των γεγονότων, από την έγερση, ατομική και συλλογική, μέχρι τη διάψευση. Το «Μετά φόβου» ακολουθεί την ίδια συλλογιστική. Η αλλαγή της τοπιογραφίας οφείλεται στο γεγονός ότι τα πυκνά αυτά γεγονότα, από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον Εθνικό Διχασμό μέχρι τον Εμφύλιο – η δραματικότητα των οποίων είναι ορατή ως τις μέρες μας -, επηρέασαν σε μεγάλο βαθμό τη ζωή των παππούδων μου, αργότερα των γονιών μου και ολόκληρου του οικείου περίγυρου. Αποτελούσαν, κατά κάποιον τρόπο, τα «παραμύθια» με τα οποία μεγάλωσα. Και η Ιστορία σαν παραμύθι φανερώνει αλήθειες οι οποίες δεν θα καταγραφούν, ενδεχομένως, ποτέ».
Το «Μετά φόβου» συνιστά και μια επίσκεψη στην ιδιαίτερη πατρίδα σας. Μυθιστορηματική, ασφαλώς. Πώς λειτουργεί όμως η συγγραφέας σε μια τέτοια περίπτωση; Τι ενσωματώνει στην αφήγηση και τι αφήνει απ’ έξω; Κι αν είναι πιο προσωπικό τούτο το βιβλίο, τι ακριβώς σημαίνει αυτό;
«Δεν θα την έλεγα απλώς επίσκεψη, αφού ο τόπος που γεννιέται και μεγαλώνει κανείς περνάει στο θυμικό σε τέτοιον βαθμό ώστε να καθίσταται ένα ζωντανό όνειρο αλήστου μνήμης. Προσωπικά δεν έκοψα ποτέ τον λώρο που με δένει με τη γενέτειρά μου. Επανέρχομαι διαρκώς σαν να οφείλω κάτι που πρέπει να το επιστρέψω. Το συγκεκριμένο βιβλίο θαρρώ πως το έγραφα σε όλη μου τη ζωή. Στην αιτωλική γη αναπιάστηκε το προζύμι για τον μετέπειτα «άρτο». Ο «άρτος» είναι πια το αποτέλεσμα της ζύμωσης. Μόνο που στο «ψωμί» της λογοτεχνικής αλχημείας, όποιος το γευτεί και το βρει νόστιμο ή οτιδήποτε τέλος πάντων, αναλόγως με τα γούστα, θα πρέπει υποδόρια και με τη διαδικασία των εσωτερικών νύξεων να αντιληφθεί τον συναισθηματικό σύνδεσμο του δημιουργού με τον γενέθλιο τόπο. Αυτή όμως είναι και η βασική αρχή της τέχνης και φυσικά δεν γνωρίζω καν αν την έχω τηρήσει ή παραβιάσει».

Φαίνεται πως, για εσάς, η μελέτη και η έρευνα είναι καθοριστικές παράμετροι που προηγούνται της συγγραφής. Εχει ενδιαφέρον, νομίζω, να μας πείτε πώς προσεγγίζετε εσείς, κάθε φορά, τις πηγές σας. Εννοώ, εσείς που δεν είστε ιστορικός αλλά συγγραφέας.
«Δεν είμαι ιστορικός αλλά ζω στην Ιστορία ως επίμονος ερευνητής. Η Ιστορία δεν είναι κάτι παλιό και φθαρμένο. Ξεκοκαλίζοντας παλιά ιστορικά ντοκουμέντα, περιοδικά και εφημερίδες, ημερολόγια και διάφορες καταγραφές ανθρώπων που έζησαν σε καιρούς αλλοτινούς, έρχονται και με συναντούν ήρωες μυθιστορηματικοί. Αρχίζει μαζί τους ένας ατέρμονος διάλογος μέχρι την αμοιβαία κατανόησή μας και τότε μου παραχωρείται η άδεια να τους χρησιμοποιήσω στη μυθοπλασία μου. Μαζί με τους ήρωες ξεδιπλώνεται και η εποχή που αυτοί έζησαν και έδρασαν με τον τάδε ή δείνα τρόπο. Τηρουμένων των αναλογιών και χωρίς να παραγνωρίζεται η εξέλιξη, η Ιστορία επαναλαμβάνεται δραματικά και καθόλου διδακτικά. Η ανθρωπότητα κάνει τους ίδιους κύκλους κάθε εποχή. Καταστροφή, αναγέννηση και τανάπαλιν. Η προσέγγιση λοιπόν των πηγών γίνεται με εφόδιο το παρελθόν, αφετηρία το παρόν και προοπτική το μέλλον, με σκοπό τη διαιώνιση της ανθρώπινης αξίας. Δεν πρέπει κατά την άποψή μου να ενδιαφέρει η Ιστορία ως σκηνικό για να χτιστεί πάνω ένας μύθος. Τότε μένει κανείς στην επιφάνεια και στην επικαιρική πραγματικότητα. Πρέπει να αντλείται το απόσταγμα και πάντα ακολουθώντας τις επιταγές της τέχνης και όχι της τεχνικής».
Οι ηρωίδες σας, δύο πλάσματα διαφορετικά μεταξύ τους, φτιάχνουν ένα δίπολο λειτουργικό. Δεν είναι όμως το μόνο, όλο το βιβλίο κινείται μέσα από δίπολα, λ.χ. στο επίπεδο της πολιτικής ή των κοινωνικών ηθών. Τι λέτε;
«Η ελκτική δύναμη των αντιθέτων στη σχέση των δύο κοριτσιών αποτελεί μια από τις  συνιστώσες του έργου. Ο,τι διχάζει την κοινωνία, δηλαδή η πολιτική πράξη, οι πόλεμοι, τα στρατιωτικά κινήματα, οι δικτατορίες, ενώνει τις δύο ηρωίδες. Ακόμα και αν φαίνεται να τις διχάζει ο έρωτας για το ίδιο πρόσωπο, εκείνες μένουν ψυχικά δεμένες και η σχέση παρά τα σκαμπανεβάσματα παραμένει ακλόνητη. Διότι όπως λέει και ο στίχος του Μανώλη Αναγνωστάκη, που είναι και ένα από τα μότο του βιβλίου, «η αγάπη είναι ο φόβος που μας ενώνει με τους άλλους». Αντίθετα, μέσα στην κοινωνία δεν συμβαίνει το ίδιο. Τα στερεότυπα εγκλωβίζουν τον νου στην κατεστημένη αντίληψη. Ο διχασμός διαιρεί τους ανθρώπους και ενσπείρει το μίσος. Μέσα στην ίδια οικογένεια τα μέλη αλληλοσπαράζονται, ενώ συγχρόνως μια μειοψηφία νέων ανθρώπων με νέες ιδέες και οράματα ακολουθεί τον δρόμο της ουτοπίας, σκουντώντας την κοινωνία να βγει από την αβελτηρία».
Το βασικό μοτίβο εδώ είναι, πράγματι, ο φόβος. Νομίζω πως τον βλέπετε, μεταξύ άλλων, από δύο συγκεκριμένα πρίσματα: της εξουσίας που ασκούν οι άλλοι και της ατομικής ελευθερίας. Συμφωνείτε;
«Θα αναφέρω το έργο του Χομπς «Λεβιάθαν».  Αυτό το «τέρας» που λέγεται κράτος με τις μεθόδους προπαγάνδας εγχύνει το δηλητήριο του φόβου, προκειμένου να μετατρέπει τους ανθρώπους σε μάζες υποτακτικών. Αλλά πάντα με το πρόσχημα της προστασίας των πολιτών από εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες. Οσο πιο ολοκληρωτικό είναι το καθεστώς τόσο ο φόβος καθίσταται αλάνθαστο όπλο στα χέρια των κυρίαρχων. Ετσι το άτομο ή υποτάσσεται διά του φόβου προκειμένου να νιώθει ασφαλές ή εγείρεται εναντίον του φόβου χωρίς να παραγνωρίζει την ύπαρξή του και τον ρόλο του. Αναζητάει την ουτοπική έννοια «ελευθερία» σε ατομικό και συλλογικό κατ’ επέκταση επίπεδο. Και τότε η κοινωνία προχωρεί ακόμα και αν συντρίβεται, για να σηκωθεί ξανά προς την ολοκλήρωση του επόμενου ιστορικού της κύκλου».

Παρασκευή, 21 Σεπτεμβρίου 2018

29-30 September From Homer to Hatzi-Yavrouda Aspects of Oral Narration in the Greek Tradition International conference arranged by The Danish Institute in collaboration with The University of Athens and with the support of The Carlsberg Foundation

29-30 September

From Homer to Hatzi-Yavrouda
Aspects of Oral Narration in the Greek Tradition

International conference arranged by The Danish Institute in collaboration with The University of Athens and with the support of The Carlsberg Foundation


PRELIMINARY PROGRAMME
Saturday
9.00 Welcome: The Danish Institute and The University of Athens
Panel 1 Ancient Greece
9.30-10.15 Keynote: Minna Skafte Jensen, Professor Emerita University of Southern Denmark 
Homer the storyteller: stories within the story
10.15-10.30: Discussion 
10.30-10.50: Ioannis M. Konstantakos, University of Athens
Homeric epic and the Archaic Ionian novella 
10.50-11.10: Christos Zafiropoulos, University of Patra
“ἐκ ταυτησὶ τῆς ἐξετάσεως πολλαὶ ἀπέχθειαί μοι γεγόνασι”: Performing philosophy in fifth century Athens
11.10-11.25: Discussion
11.25-12.00: Coffee break 
12.00-12.20: Sophia Papaioannou, University of Athens
Greek oral narrations and Roman imperial history 
12.20-12.40: Liqiong Yang, Sorbonne Université (UMR 8167& UMR 7219) 
The interrelationship between the written treatises and oral delivery in the Hippocratic Corpus
12.40-13.00: Evy Johanne Håland, Independent researcher, Bergen/Alumna, Marie Curie Intra-European Fellow, University of Athens
Fieldwork and Ancient Sources: A Comparative Method
13.00-13.20: Discussion
Lunch break
Panel 2 After Antiquity – Byzantium and post-Byzantium
15.00-15.45: Keynote: Tina Lendari, University of Athens
Medieval and Early Modern Greek vernacular literature: questions of genre,
transmission, textuality and orality

15.45-16.00: Discussion
16.00-16.20: Stratis Papaioannou, University of Crete
Orality and Textuality in the Byzantine Literary Tradition
16.20-16.40: Markéta Kulhánková, Masaryk University Brno 
Byzantine Edifying Stories between Orality and Literacy 
16.40-16.55: Discussion
16.55-17.30: Coffee break
17.30-17.50: Nicolette S. Trahoulia, Deree College – The American College of Greece
Looking for Traces of Orality in Byzantine Illustrated Manuscripts 
17.50-18.10: Andrew Walker White, George Mason University
Post-Classical ‘Oraliture’: Thoughts on the dramatic scholia as Regiebuch 
17.10-18.25: Discussion
20.00-22.00: Live performance of The Odyssey by Hugh Lupton and Daniel Morden in the Garden of The British School at Athens
In collaboration with The British School
Sunday
9.30-10.15 General keynote: Michalis Meraklis, Professor Emeritus University of Athens 
What is orality?
10.15-10.30: Discussion
Panel 3 Modern Greek tales, etc. 
10.30-11.15 Keynote: Carl Lindahl, University of Houston
Trading Selves in Story
11.15-11.30: Discussion 
11.30-12.00: Coffee break
12.00-12.20: Dimitrios V. Prousalis, Teacher, storyteller, Phd Candidate, University of Athens
Once upon a time there was a storyteller: Past and present of orality and transmission under the identity of the human element 
12.20-12.40: Birgit Olsen, The Danish Institute at Athens 
Hatzi-Yavrouda and the craft of storytelling
12.40-13.00: Marianthi Kaplanoglou, University of Athens
Storytelling and the organization of village life in certain Greek insular communities
13.00-13.20: Argyro E. Mountaki, PhD Candidate, University of Athens
Intermediators, collectors and the unknown sources in the 19th century 
13.20-13.50: Discussion
Lunch break
15.30-15.50: Stamatis Zochios, Postdoctoral researcher at École Pratique des Hautes Études (EPHE)
The legend as fact in Greek and European traditions: structures and functions of the supernatural folk beliefs 
15.50-16.10: Vassiliki Chryssanthopoulou, University of Athens
Personal Narratives of Traumatic Experiences: From Oral Narratives to Websites 
16.10-16.30: George C. Katsadoros and Ioanna Kafetzidaki, University of the Aegean 
The Mantinades (Couplets) of Karpathos Island on the Internet: Local Students’ Views
16.30 -16.50: Manolis Varvounis, Professor, University of Thrace and Georgios Kouzas, Adjunct Lecturer, University of Peloponnese
Orality and Contemporary Society: Analyzing the Form and the Structure of Social Commentations (Gossips) in a Modern Greek Community 
16.50-17.20: Discussion
17.20-17.50: Coffee break
17.50-18.50: Final remarks/concluding discussion
19.15-20.00: Performance of Shadow Theatre (Karagiozis) by Tasos Konstas

Νίκος Φωτόπουλος, τεφροδόχος, ποίηση, Μανδραγόρας 2015





Ανδρέας Λασκαράτος, Στοχασμοί, εισαγωγή-σχόλια Ν. Καλοσπύρος, εκδόσεις Στιγμή 2007