Ο Κίτσος Μακρής και το Πήλιο

 Ο Κίτσος Μακρής υπήρξε συστηματικός ερευνητής και συλλογέας του λαϊκού πολιτισμού στο Πήλιο.Μόλο που δεν είχε συστηματική εκπαίδευση στο συγκεκριμένο αντικείμενο, η αγάπη και η αφοσίωσή του σ' αυτό τον ανέδειξαν σε κορυφαία μορφή ερευνητή, ισάξιο με άλλους κορυφαίους λαογράφους(π.χ. Λουκόπουλο, Φραγκάκι, Χατζημιχάλη, κ.λπ.). Το κείμενο αυτό εκφωνήθηκε στην Τσαγκαράδα στα μέσα της δεκαετίας του 2000, σε διημερίδα που διοργάνωσε ο δήμος της περιοχής.

  Η απόφασή μου να αναφερθώ τον Κίτσο Μακρή είναι προέκταση του ενδιαφέροντός μου να συνδεθεί το πανεπιστήμιο με την τοπική κοινωνία, απότοκος της πεποίθησής μου ότι η περιοχή στην οποία εδράζεται το πανεπιστήμιο, δεν μπορεί να είναι απλώς και μόνο ο χώρος που φιλοξενείς τις εγκαταστάσεις. Οφείλουν να αναληφθούν πρωτοβουλίες κι από τα δύο μέρη, ώστε οι ανταγωνισμοί που αναπτύσσονται να είναι δημιουργικοί. Ακόμη, οφείλουν να εμπεδώσουν μια σχέση που θα είναι επωφελής και για τις δυο πλευρές, όπου η συνύπαρξη δεν θα είναι αναγκαστική, αλλά θα προκαλεί ποιοτικές συνεργασίες. Ένας τέτοιος εταίρος του πανεπιστημίου είναι η τοπική αυτοδιοίκηση, που έτσι κι αλλιώς διερμηνεύει τις ανάγκες και τις επιθυμίες του τοπικού πληθυσμού με τον πιο άμεσο τρόπο.

  Στο πλαίσιο των όσων προανέφερα, ο Κίτσος Μακρής αποτελεί ένα εφαρμοσμένο παράδειγμα της συνάντησης του πανεπιστημίου με την τοπική κοινωνία. Όπως γνωρίζετε, το σπίτι του παραχωρήθηκε στο πανεπιστήμιο μαζί με τους κόπους της ζωής του. Το πανεπιστήμιο έχει σκύψει πάνω στους πηλιορείτικους θησαυρούς του Μακρή και σύντομα θα μπορούν οι ερευνητές να έχουν πρόσβαση στο αρχείο του.

   Ο Κίτσος Μακρής, όμως, αναπόφευκτα οδηγεί στο Πήλιο, που αγάπησε, περπάτησε, φρόντισε και μάζεψε τα κομμάτια της ψυχής του. «Πάντοτε έλεγε πως τα έργα του δεν τα πουλάει μα τα χαρίζει» σημείωνε για το Θεόφιλο στο έργο του «Ο Ζωγράφος Θεόφιλος στο Πήλιο»(1996:18). Ίσως η πράξη του να χαρίσει το έργο της ζωής του, την ίδια του τη ζωή, στο πανεπιστήμιο να είναι και μια πράξη συνέπειας προς τα γραφτά του, αλλά και μια πρόδρομη δήλωση για τον τρόπο που ονειρευόταν το πανεπιστήμιο. Φανταζόταν ότι αυτό θα μπορούσε να γίνει απιθώνοντας την καρδιά του ο καθένας, πέρα από υστεροβουλίες.

  Στόχος μου, λοιπόν, είναι να μιλήσω για το λαϊκό πολιτισμό, για τη λαϊκή τέχνη, για το περιβάλλον του Πηλίου όπως τα είδε ο Κίτσος Μακρής και με την ευκαιρία αυτή να προσδιορίσουμε τη θέση που βρισκόμαστε κάποιες δεκαετίες μεταγενέστερα.

  Ο Κίτσος Μακρής είναι, πάνω απ’ όλα, ένας πρωτοπόρος μελετητής, μια φωτεινή προσωπικότητα που η βαθιά γνώση, συνοδευόμενη από μια εγγενή οξύνοια, του επέτρεψε να εγκύψει στη λαϊκή τέχνη, να μαγευτεί απ’ αυτήν, να περισυλλέξει πολλά αντικείμενα από τους σκουπιδοτενικέδες του νεοέλληνα της μεταπολεμικής περιόδου που αγωνιούσε να συμβαδίσει με τα νέα καταναλωτικά και αισθητικά πρότυπα, να γνωρίσει τον πολιτισμό του πλαστικού, κι αυτόν τον έκανε να αντιμετωπίσει με αδιαφορία ή με περιφρόνηση τα είδη της λαϊκής τέχνης.

  «Υπάρχει παρανόηση και για το χαρακτήρα της λαϊκής μας τέχνης. Πολλοί νομίζουν πως η λαϊκή μας τέχνη ασκούνταν από αδέξιους τεχνίτες και απευθύνονταν μόνο σ’ ένα κοινό με μειωμένες απαιτήσεις από την τέχνη. Έτσι κάθε αδιεξιότητα και κακοτεχνία την ανάγουν σε λαϊκή τέχνη. Λάθη και τα δύο. Οι λαϊκοί μας τεχνίτες δεν είναι αυτοδίδακτοι και κατέχουν μια καταπληκτική, πολλές φορές, τεχνική»(Βήματα, 52).

  Ο Μακρής τα γράφει αυτά το 1960, σε μια εποχή που έπιπλα και οι κατσαρόλες, τα κιλίμια και οι βελέντζες, οι φορεσιές και άλλα περιφρονήθηκαν μέσα από τον πυρετό της νέας εποχής, που τα θεώρησε κατώτερα μπρος στην παραγωγή της βιομηχανίας. Ο ίδιος πονούσε με ό, τι έβλεπε και προσπαθούσε ν’ αλλάξει τα μυαλά των ανθρώπων, δεν ήταν όμως εύκολο για εκείνη την εποχή. Ενδεχομένως, τα λόγια του για την αξία της λαϊκής τέχνης ακούγονται κούφια και στη σημερινή εκπαιδευτική πραγματικότητα, όπου η μαστορική δε βρίσκει χώρο, όλοι θέλουν να μάθουν γράμματα, να γίνουν σπουδαίοι.

  Μ’ αυτό το τελευταίο, την υποτίμηση διαφωνεί ο Μακρής που πιστεύει ότι η μελέτη των δημιουργημάτων της λαϊκής τέχνης συνιστά σπουδαία μαθητεία για όλους. Η λαϊκή τέχνη είναι ύμνος στην ανθρώπινη επινοητικότητα, καθώς συνδυάζει το χρηστικό με το όμορφο. Φαντάζομαι ότι αν όσοι ασχολούνται με το περιβάλλον, την κατασκευή σπιτιών, την οργάνωση των δημοσίων χώρων μελετούσαν τα έργα των λαϊκών τεχνιτών θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν την εμπειρία τους και να δώσουν λύσεις που θα σέβονταν την αρμονία φύσης και ανθρώπου.

    Ο λαϊκός πολιτισμός για το Μακρή οργανώνεται γύρω απ’ αυτή την αρμονία. Στο πλαίσιο αυτό κατανοεί τη λαϊκή τέχνη ως ένα σύνολο πραγμάτων που εμπεριέχει αυτή την αρμονία. «Αρχοντικά και εκκλησίες, βρύσες και γεφυρούλες, φιδωτά καλντερίμια και τρεχούμενα νερά συνθέτουν την ομορφιά της Μακρινίτσας»(Βήματα, 124). Εντοπίζει τη μαγεία της λαϊκής τέχνης, τη δύναμή της, στη δυνατότητα να δημιουργεί μορφολογικές αρμονίες. Οι εκκλησιές, οι γέφυρες, τα ρέματα, η φύση όλη είναι στατικά στοιχεία ενός όλου που ο ίδιος εκλαμβάνει ως λαϊκή τέχνη. Η μελέτη ξεχωριστά αυτών των μορφών διευκολύνουν την προσπάθειά του να διεισδύσει στην ουσία των προϊόντων της λαϊκής τέχνης. Τον βοηθούν ακόμη να κατανοήσει την «αγάπη του Ρωμιού προς τη μορφή» που ουσιαστικά ικανοποιεί την αγάπη του στην ομορφιά. Πολύ νωρίς μελέτησε μορφές λαϊκής τέχνης στις οποίες οι πιο πολλοί δεν έδιναν σημασία. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι οι βρύσες του Πηλίου, που έχουν ποικίλες μορφές ανάλογα με τον κατασκευαστή, τον κτήτορα και την περιοχή. Η μορφή, λοιπόν, για τον Κίτσο Μακρή γίνεται αφορμή να εξετάσει τη λαϊκή τέχνη στο πλαίσιο συγκεκριμένων ιστορικών, κοινωνικών και περιβαλλοντικών συνθηκών. «Η λαϊκή τέχνη δημιουργήθηκε στις μικρές πολιτιστικές και οικονομικές ενότητες στις οποίες ήταν καταμερισμένος ο ελληνικός χώρος(…)Ο εθνοτοπικός χαρακτήρας της είναι συμφυής με την ύπαρξή της»(Βήματα, 126). Μελετώντας τις μορφές αντιλαμβάνεται ότι πρέπει να πάει πέρα από αυτό που βλέπει, να ασχοληθεί δηλαδή με την οικονομία και την κοινωνία, να μελετήσει  το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον ως ένα σύνολο. Αυτό κάνει όταν προσπαθεί να κωδικοποιήσει και να ταξινομήσει τη χωροταξική οργάνωση των χωριών του Πηλίου(απλός, σύνθετος και επίνειο. Μαγνησία. Το χρονικό ενός πολιτισμού, 183). Εκεί, προβάλλει τη μορφή του χωριού ως συνισταμένη επιμέρους μορφών(πλατεία, αγορά, εκκλησία, βρύσες, καλντερίμια, χωράφια, κ.λπ) που αποτελεί απάντηση στις γεωμορφολογικές συνθήκες. «Η σύντομη αυτή ιστορική και τοπογραφική περιγραφή μας εξηγεί και το χαρακτήρα της λαϊκής τέχνης του Τρικεριού. Νησιώτες που μετακομίζουν συφφάμελα στο βουνό, σε τόπο άδεντρο και άνυδρο μεταφέρουν πολλά από τα στοιχεία της ζωής τους στη νέα τους εγκατάσταση. Προσαρμόζονται, όμως, στο καινούριο τους περιβάλλον καθώς και στο πνεύμα της τέχνης και στην τεχνική των μαστόρων της εποχής»(Βήματα, 165).

  Ακόμη, η μορφή τον οδηγεί στο λαϊκό τεχνίτη. Ο Μακρής είναι βαθύτατα ανθρωποκεντρικός και παράλληλα, πέρα από τις αντικειμενικές συνθήκες(είδος υλικών, γεωμορφολογία), εστιάζει στον πρωταγωνιστή της λαϊκής τέχνης που είναι «ο τεχνίτης και όχι ο ιδιοκτήτης», όπως παρατηρεί σ’ ένα κείμενό του για τα αρχοντικά του Πηλίου(Βήματα, 71).Στο σημείο αυτό ο Μακρής αναδεικνύεται πρωτοπόρος μελετητής, γεγονός που οφείλεται και στη γνώση του πηλιορείτικου πολιτισμού. Για το Μακρή η κατανόηση της λαϊκής τέχνης δεν μπορεί ν’ αφήσει απ’ έξω το λαϊκό τεχνίτη. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος να δίνονται αυθαίρετες ερμηνείες. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα του σάτυρου που βρέθηκε στα χαλάσματα του αγίου Γεωργίου Νηλείας μετά τους σεισμούς του 1955. Πρόκειται για ανάγλυφο «που φοράει γνήσια πηλιορείτικη βράκα ως το γόνατο κι από εκεί και κάτω προβάλλουν γυμνά τα τραγοπόδαρα»(Βήματα, 277). Κάποιοι άλλοι θα επιχειρούσαν να ανακαλύψουν διάφορους συμβολισμούς και να θεωρητικολογήσουν. Ο Μακρής προτάσσει την πρωτοβουλία του μάστορα. «Η περίπτωση μας αναγκάζει να ξανακοιτάξουμε το ρόλο της προσωπικότητας μέσα σε μια ομαδική και παραδοσιακή τέχνη, όπως η λαϊκή. Ποτέ δεν πρέπει να φανταζόμαστε τους τεχνίτες σαν ουδέτερους φορείς(…)Ο πηλιορείτης σάτυρος θα μορφάζει ειρωνικά κάθε φορά που θα θέλουμε να αγνοήσουμε περιπτώσεις σαν τη δική του»(Βήματα, 278).

  Πέρα απ’ αυτά, ο Μακρής έχει πλήρη συνείδηση ότι ζει σε μια μεταβατική εποχή όπου η λαϊκή τέχνη, όπως την ήξερε, χάνεται, γεγονός που ενεργοποιεί προσπάθειες για τη διάσωση μορφών πολιτισμού με τη δημιουργία μουσείων ή με την εμπορευματική αξιοποίηση διάφορων μορφών για τουριστικούς λόγους. Και τα δύο προξενούν- ή πρέπει- προβληματισμό, ακόμη και σήμερα.

  Όσον αφορά την τουριστική αξιοποίηση, εισάγει σ’ ένα κείμενό του τον όρο «μερεμέτια ημίσπατων»(Βήματα, 324), που ο ίδιος αναλαμβάνει να εξηγήσει. «Ημίσπαστος σημαίνει μισοξεκολλημένος, μισογκρεμισμένος» και συνεχίζει. «Πρόκειται για μερικούς μοργανατικούς γάμους ανάμεσα στην παλιά λαϊκή αρχοντιά και στο μίζερα χρησιμοθηρικό μικροαστισμό μας. Το φαινόμενο είναι ευρύτερο. Η βέβηλη επέμβαση σε πόλεις, χωριά και τοπία, που τη συναντούμε τόσο συχνά, έπαψε πια να μας προκαλεί αγανάκτηση. Μιθριδατισμός της ασκήμιας»(Βήματα, 324). Υπάρχει ένας τέτοιος μιθριδατισμός στο Πήλιο; Θα χρησιμοποιούσα πιο ήπια έκφραση , για να περιγράψω την κατάσταση που διαμορφώθηκε ως απότοκος τουρισμού. Έτσι, κι αλλιώς εκείνο που αξίζει σήμερα είναι να μετρήσουμε τη συμφωνία μας σε αρχές και σε διάθεση για μια άλλη αντίληψη στη διαχείριση του περιβάλλοντος και της κληρονομιάς μας. Ο Μακρής στηλιτεύει τον εξωτισμό στην αντιμετώπιση της λαϊκής τέχνης. Πιστεύει ότι αυτό είναι μια ασκήμια όταν προσπαθούμε να συνταιριάσουμε αταίριαστα πράγματα. Αν έγραφε λίγο αργότερα θα χαρακτήριζε το φαινόμενο αυτό φολκλορισμό που έχει προκαλέσει μεγάλη συζήτηση. Όμως με αφορμή τις παρατηρήσεις του Μακρή, θα ήθελα να αναφερθώ στη νεοπαραδοσιακότητα που είναι εμφανής και στο Πήλιο. Παντού, βλέπουμε πινακίδες με την ένδειξη «παραδοσιακός φούρνος, παραδοσιακή ταβέρνα, παραδοσιακό καφενείο, παραδοσιακά γλυκά», «είδη λαϊκής τέχνης», κ.λπ. Βεβαίως, όλα αυτά είναι μέρος του εξωτισμού στον οποίο αναφερόταν ο Μακρής. Εγκλωβίσαμε την παραδοσιακή ζωή σε μικρές συσκευασίες και την πουλάμε για να μαλακώσουμε τον πόνο για κάτι που ο κάτοικος του αστικού κέντρου το έχει απολέσει. Το ζήτημα είναι αν  η παραδοσιακότητα διασώζεται στο Πήλιο και σε άλλες τουριστικές περιοχές ή απλώς εισάγεται από αλλού(Ταϊβάν, π.χ.). Το Πήλιο έχει όλες τις προϋποθέσεις ώστε  η παραδοσιακότητα να μην είναι μόνο λόγια αλλά και ουσία τόσο όσον αφορά την ποιότητα όσο και τις τιμές, μια και η παραδοσιακότητα δεν απευθύνεται πλέον στους απλούς ανθρώπους, στους μεροκαματιάρηδες. Αυτοί δεν μπορούν να αγοράσουν «παραδοσιακότητα», είναι ακριβή. Προορίζεται για αυτούς που μπορούν να πληρώσουν για να αγοράσουν παραδοσιακό χρόνο.

  Επιπλέον, ο Μακρής θίγει το θέμα της ίδρυσης μουσείων και νομίζω ότι οι απόψεις του είναι επίκαιρες. «Τοπικό μουσείο λαϊκής τέχνης στη Μακρινίτσα!Η είδηση δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες του Βόλου. Να χειροκροτήσουμε την ωραία πρωτοβουλία μα και να σταθούμε με κάποια περίσκεψη μπροστά της»(Βήματα, 24). Ο Μακρής υποστήριζε τη σύσταση μουσείων σε πόλεις, για να αποφευχθεί η «άσκοπη διασπορά υλικού» και για να «μην έχουμε απλώς μιαν αποθήκη λαϊκών καλλιτεχνημάτων». Δεν θα συμφωνήσω με το Μακρή για τη δημιουργία ενός μόνο μουσείου. Ωστόσο, η βασική του προβληματική είναι σωστή. Αν αυτά έγραφε το 1959 που τα μουσεία ήταν λιγοστά, μπορεί κανείς να υποθέσει ποιες θα ήταν οι απόψεις του με την πολυδιάσπαση που παρατηρείται, καθώς είναι πολλά τα μουσεία που ουσιαστικά είναι αποθήκες, χωρίς τη δυνατότητα έκθεσης αλλά και συντήρησης.

  Είναι ανάγκη σήμερα να υπάρξει συντονισμός των μουσείων και μουσειακών συλλογών στο Πήλιο. Οι μεμονωμένες ενέργειες που ικανοποιούν την ανάγκη της συλλογής του υλικού και ενίσχυσης της τοπικότητας, δεν μπορούν να έχουν δυναμικά αποτελέσματα αν δεν υπάρξει δίκτυο για τη διαχείριση των μουσειακών διαδρομών.

  Θεωρώ ότι η μελέτη του Μακρή μπορεί να βοηθήσει τους Πηλιορείτες να τοποθετήσουν τη διαφορετικότητά τους στο πλαίσιο μιας ιστορικής και πολιτισμικής συλλογικότητας.

 

 

 

Youth Subcultures

University of Thessaly

Department of History, Archaeology, and Social Anthropology

Academic year 2011-1012

Winter semester

Course: Youth Subcultures

a.Summary

This  course is structured around two main axes:

    1.Introduction to the concept of youth subculture. Theories having been developed since 1950s up to nowdays will be dealt with:

Ø      Center for Cultural Studies in Birmingham, uk

Ø      New wave, USA

Ø      New             approaches

Ø      Feminism

     Main points of teaching are:

Ø      Beatniks

Ø      Hippies

Ø      Mods

Ø      Punk

Ø      Hip-hop

Ø      Hooligans

Ø      Girls’Subcultures

Ø      Hegemony and Style

      2.Each student presents two(2) articles in the class and writes  a paper for the final assessment as well.

b.suggested readings

1.      Hall, Stuart and Tony Jefferson (eds) 1998 [1975]. Resistance through Rituals: Youth Subcultures in Post-War Britain. London, UK: Routledge.

2.       Hebdige, Dick 1979. Subculture: The Meaning of Style. London, UK: Routledge

3. J. Patrick Williams, ‘Youth-Subculture Studies: Sociological Traditions and Core Concepts’, Sociology Compass 1 (2007): 572–93, 10.1111/j.1751-9020.2007.000043.x

Introduction to The Folk/Popular Studies

This course aims at introducing students into understanding historical, social and political conditions in the 19^th century which brought to the fore a turn to studying folk culture. So it focuses firstly on how folk culture is  related to the process of forming nation-state and crystalizing national identity. Secondly it projects the national theme on the global stage of this period. Thirdly it is concerned with the changes in the Second World war period , mainly explores how attention shifts from the folk culture to the popular one.

   So the main points of this course are:

1.      Defining culture

2.      Enlightment, colonization and Social Anthropology

3.      Romanticism and Folklore

4.      English Folklore and German Volkskunde

5.      Folklore and USA in the late  19^th  century

6.      Fallmerayer, Great Idea, Newly-established nation-state and Greek Folklore Studies(Laographia)

7.       Theory of continuity and  methodology

8.      The founder of Greek   Folklore Studies:N.Politis

9.      Stilpon Kyriakidis and N. Politis: a comparative approach

10.  Folklore Studies after the Second World War: relationships with social anthropology

11.  From folk to popular culture

Η των ονομάτων επίσκεψις στην εκπαίδευση

Η περίοδος που ζούμε, εκτός των άλλων, φέρνει στην επιφάνεια το θέμα των λέξεων. Οι παλιοί σοφοί λέγανε «το πρώτον η των ονομάτων επίσκεψις» Που σημαίνει, πρώτη υποχρέωση είναι να κατακτήσουμε , να κατανοήσουμε τι ακριβώς λένε οι λέξεις. Όσο κι αν ο υπαινικτικός και αλληγορικός λόγος αποκαλύπτει τη δύναμη της σκέψης αλλά και την πολυπλοκότητα στην επικοινωνία οι λέξεις είναι αψευδής μάρτυρας του πολιτισμού , των αξιών μιας κοινωνίας, των κοινωνικών σχέσεων.

     Αφορμή για όλα αυτά στάθηκε η συζήτηση που μου μετέφερε κάποιος συνάδελφος της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Το σχολείο του σε κατάληψη. Η συνάντηση με γονέα που έχει το παιδί του στο συγκεκριμένο σχολείο τραυματική. Να συνεχιστεί η κατάληψη, σχεδόν προέτρεψε ο γονέας.Τα παιδιά τώρα, συνέχισε ο γονέας, είναι πιο ξεκούραστα για το φροντιστήριο. Απογοήτευση; Έκπληξη; Αγανάκτηση; Παραδοχή μιας ήττας; Ταπείνωση;

    Συναισθήματα και αισθήματα οικεία εδώ και χρόνια. Βήμα το βήμα η δημόσια εκπαίδευση σπρώχτηκε στο περιθώριο.Έγινε η «φιλιππινέζα» της φροντιστηριακής εκπαίδευσης. Κάποτε τη λέγαμε παραπαιδεία αλλά οι λέξεις πλέον υπακούν στην πολιτικώς ορθή αντίληψη. "Παράλληλη παιδεία" είναι ο όρος που επιχειρείται να επιβληθεί. Όσο κι αν πονάει η διαπίστωση είναι μια πραγματικότητα. Ο γονέας άθελά του έδωσε στις λέξεις το νόημά τους. Η Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση, ειδικότερα όμως το Λύκειο, αντιμετωπίζεται ως ένας εκδότης τίτλων. Αυτό φαίνεται με ένταση από το Μάρτιο και μετά που οι σχολικές τάξεις των Λυκείων αδειάζουν ενώ αντίθετα πυκνώνουν οι φροντιστηριακοί χώροι, επίσημοι και ανεπίσημοι. Πιο πολύ όμως φαίνεται όταν ανακοινώνονται τα αποτελέσματα για τα πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ. Σπάνια θα δει κανείς ένα ευχαριστήριο στους καθηγητές των σχολείων. Είναι πολύ συχνά όμως τα ευχαριστήρια στους φροντιστές οι οποίοι ανακοινώνουν με πηχυαίους τίτλους τα «κατορθώματά τους».

       Καιρός είναι λοιπόν να αναλάβουν όλοι τις ευθύνες τους. Το πρώτο που χρειάζεται είναι να μη φοβηθούν τις λέξεις. Οι φράσεις «Νέο Λύκειο» και άλλα ηχηρά δεν αποδίδουν αυτό που συμβαίνει.Ενδεχομένως αποτυπώνει προθέσεις.  Δεν αποδίδει όμως την πραγματικότητα, κυρίως όμως δεν αναγνωρίζει την ευθύνη αυτών που παίρνουν αποφάσεις για τη διαστροφή των λέξεων και την υπονόμευση της εκπαιδευτικής πράξης.Η εκπαιδευτική διαδικασία είναι αναντικατάστατη. Ας το θυμηθούν όλοι, μικροί και μεγάλοι.Αν στόχος της οργανωμένης κοινωνίας είναι η ανθρωπιστική παιδεία τότε ο τόπος έχει ανάγκη από όρθια εκπαίδευση.Δεξιότητες μπορεί να προσφέρουν τα φροντιστήρια.Παιδεία όμως δύσκολα.(Σχεδόν)αποκλείεται.

Μάθημα: Νεανικοί πολιτισμοί

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και

Κοινωνικής Ανθρωπολογίας

Ακαδημαϊκό έτος 2011-2012

Χειμερινό εξάμηνο

Διδάσκων:καθηγητής Ευάγγελος Γρ.Αυδίκος

Μάθημα: Νεανικοί πολιτισμοί

1.Το πλαίσιο

  Το μάθημα αυτό  οργανώνεται γύρω από δύο άξονες.

  α. Εισαγωγή στην έννοια του νεανικού πολιτισμού. Ανάπτυξη των απόψεων που έχουν διατυπωθεί. .Θα εστιάσει, κυρίως, στη μεταπολεμική περίοδο, όπου οι νεανικοί πολιτισμοί(κινήματα νεολαίας γκράφιτι,) συνέβαλαν στη δημιουργία αντι-δομών που αμφισβήτησαν τον κυρίαρχο πολιτισμό.

  β. Εκπόνηση εργασιών από τους φοιτητές, με στόχο στην εμβάθυνση στα ζητήματα αυτά.Το τμήμα αυτό θα καλύψει(με παρουσιάσεις και συζητήσεις) το ένα δεύτερο της διάρκειας του εξαμήνου.

2.Υποχρεώσεις

α.Εννέα(9) παρουσίες στο μάθημα

β.Παρουσίαση δύο άρθρων σε διαφορετικές ημερομηνίες

γ.Εκπόνηση εργασίας 5000-7000 λέξεων

ü     η δήλωση του θέματος ως την 1/11/2011

ü     παράδοση εργασίας ως τις 25/1/2012

δ.Ενδιάμεση εξέταση με την ανάπτυξη ενός θέματος από τα παρουσιασθέντα άρθρα(η απάντηση σε 200 λέξεις).Ημερομηνία διεξαγωγής 15/12/2012

3.Αξιολόγηση

α.τελική εργασία               40%(η επιτόπια έρευνα 10% επιπλέον)

β.Παρουσιάσεις άρθρων   20

γ.Ενδιάμεση εξέταση        30%

δ.Συμμετοχή                      10%

4.Προτεινόμενα συγγράμματα

α.Αντώνης Αστρινάκης, Νεανικές υποκουλτούρες, εκδ. Παπαζήσης, Αθήνα 1991.

β.Δημήτρης Παπαγεωργίου, Μια "άλλη" Κυριακή: "Τρέλα" και "αρρώστια" στα ελληνικά γήπεδα,εκδ.Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2007.

5.Βιβλιογραφία

§        Ken Gelder-Sarah Thornton(επιμ.),The Subcultures Reader, Routledge, New York 1997.

§        Nancy Macdonald, The Graffiti Subculture.Youth, Masculinity and Identity in London, ,Palgrave 2001.

Dick Hebdige, Το νόημα του στυλ, Εκδόσεις Γνώση, Αθήνα 1985

Προβλήματα ένταξης ομογενών και πώς αντανακλούν στην αγορά εργασίας

 Το παρακάτω κείμενο διαβάστηκε στην Αλεξανδρούπολη, στην αίθουσα του εμπορικού επιμελητερίου, στα τέλη της δεκαετίας του 1990, σε μια ημερίδα που διοργάνωσε το Ίδρυμα για την αποκατάσταση των παλλινοστούντων ομογενών, κυρίως από τις Δημοκρατίες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.Το αναρτώ γιατί μου θυμίζει όλα όσα δεν έκανε η ελληνική πολιτεία αντιμετωπίζοντας με πρόχειρο τρόπο πολλά ζητήματα.Την εποχή εκείνη η υποδοχή μεγάλου αριθμού ομογενών ήταν σημαντικό έργο αλλά η ένταξη συχνά διαχειρίστηκε ως διαδικασία διασπάθισης κονδυλίων. Την εποχή εκείνη ο υποφαινόμενος με τον τωρινό πρόεδρο του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, καθηγητή Κ. Χατζόιπουλο, αναλάβαμε ερευνητικό έργο για την καταγραφή της μνήμης και των τρόπων ένταξης των ομογενών.Το υλικό αυτό δυστυχώς δεν αξιοποιήθηκε αρκετά.Σε ό,τι με αφορά προϊόν αυτής της έρευνας ήταν ένα κείμενο που δημοσιεύεται στα πρακτικά του συνεδρίου της Διεθνούς Εταιρείας για την Προφορική Ιστορίας(Rio de Janeiro, 1998) και ένα άλλο , αδημοσίευτο ακόμη, που διαβάστηκε στο συνέδριο της Διεθνούς Εταιρίας για τη Λαϊκή Αφήγηση που διοργανώθηκε τον Ιούνιο του 2009 στην Αθήνα.Αναρτώ το κείμενο γιατί πιστεύω πως , εκτός από το ιστορικό ενδιαφέρον, θίγει ζητήματα που είναι ακόμη στην επικαιρότητα.

   Η δεκαετία του 1990 μπορεί να χαρακτηριστεί ως περίοδος, κατά την οποία τα εθνικά θέματα, με αιχμή το πρόβλημα των σχέσεών μας με τα Σκόπια για τη χρήση του ονόματος Μακεδονία, αποτέλεσαν πρώτης γραμμής υποθέσεις, που προσφέρονταν για πολλαπλές προσεγγίσεις και έδωσαν τη δυνατότητα για επανοτοποθέτηση των βασικών μας οικονομικών, διπλωματικών, κοινωνικών, πολιτιστικών και διοικητικών επιλογών.

  Απόρροια αυτής της μετατόπισης του κέντρου ενδιαφέροντος στις εθνικά ευαίσθητες περιοχές ήταν και η επικαιροποίηση της Θράκης. Δυο ήταν οι λόγοι για το γεγονός αυτό. α. Η διαρκής προβληματική μας σχέση με τη γείτονά μας Τουρκία, που συχνά εμπλέκει τη μουσουλμανική μειονότητα στις όποιες διεκδικήσεις της. β. Η κατάρρευση του Ανατολικού Συνασπισμού, που δημιούργησε νέα δεδομένα στην περιοχή των Βαλκανίων αλλά και της ανατολικής Ευρώπης γενικότερα. Η Θράκη έρχεται στο επίκεντρο των νέων εξελίξεων, καθώς η γεωγραφική της θέση δε σημαίνει περιθωριοποίηση στο πλαίσιο του συγκεντρωτικού και υδροκεφαλικού κράτους αλλά την καθιστά κέντρο νέων γεωγραφικών ενοτήτων, γεγονός που αυξάνει τα πλεονεκτήματά της για να καταστεί πόλος πολλών δραστηριοτήτων. Αυτό, όμως, προϋποθέτει ένα μακροχρόνιο σχεδιασμό και, κυρίως, υπέρβαση της ισχύουσας πολιτικής πρακτικής, που θεωρούσε την περιφέρεια ως αιμοδότη του κέντρου.

  Για να εστιάσουμε την προσοχή μας στο θέμα της σημερινής εκδήλωσης, ο ερχομός των Ποντίων στη Θράκη είναι συνδυασμός και των δυο παραπάνω λόγων. Η Θράκη υποδέχτηκε  ένα μεγάλος μέρος του ποντιακού ελληνισμού από την τέως Σοβιετική Ένωση. Η ελληνική πολιτεία ενίσχυσε αυτή την επιλογή. Ήταν μια επιλογή που έδινε την ευκαιρία για την πληθυσμιακή τόνωση της Θράκης, ποσοτική αλλά και ποιοτική, που ήταν βασική προϋπόθεση για να υλοποιηθεί ο οραματικός στόχος της αναβάθμισης του ρόλου της Θράκης στην ευρύτερη περιοχή. Ανάμεσα στους ομογενείς που εγκαταστάθηκαν στη Θράκη περιλαμβάνονται σημαντικοί επιστήμονες με εξειδικευμένες γνώσεις στην εγκατάσταση και λειτουργία βιομηχανικών μονάδων. Παράλληλα, έχει φτάσει εδώ ένα αξιοπρόσεχτο στελεχιακό δυναμικό με μεγάλη εμπειρία, το οποίο, ακόμη κι αν υποθέσουμε ότι χρειάζεται εξοικείωση με νέα τεχνολογικά δεδομένα, από μόνο του αποτελεί ένα δυναμικό παράγοντα για το σχεδιασμό του μέλλοντος της Θράκης.

   Η σημερινή εκδήλωση, συνεπώς, μπορεί να είναι και μια αφορμή για κάποιας μορφής απολογισμό των όσων έχουν γίνει προς την κατεύθυνση αυτή. Έχω την εντύπωση ότι βασικός άξονας για να κριθεί η πολιτική πληθυσμιακής ενίσχυσης της Θράκης είναι κατά πόσο έχουν αναπτυχθεί συνεκτικοί δεσμοί ανάμεσα στους ομογενείς και  τη Θράκη. Αυτό μας παραπέμπει στη λέξη - κλειδί της ομιλίας του υποφαινόμενου, την «ένταξη».

  Η χρήση της συγκεκριμένης λέξης είναι σκόπιμη, για να τη διαφοροποιήσει από μιαν άλλη, την αφομοίωση. Θα μου επιτραπεί να δώσω το περιεχόμενο αυτής της έννοιας, γιατί θα μας διευκολύνει να παρακολουθήσουμε καλύτερα τη συνέχεια. Ένταξη σημαίνει ότι κάποια ομάδα ή άτομο αναπτύσσει οργανικούς οικονομικούς κοινωνικούς, εκπαιδευτικούς, επαγγελματικούς, οικονομικούς δεσμούς με το χώρο υποδοχής. Η ένταξη προϋποθέτει ισότιμες σχέσεις όσον αφορά τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις . Παράλληλα, συνοδεύεται από σεβασμό στις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, που εκφράζεται και με προσπάθειες για τη διατήρηση και αξιοποίηση κάποιων μορφών. Αυτό το σημείο είναι που ξεχωρίζει την ένταξη από την αφομοίωση, η οποία συντείνει στην εξαφάνιση των ιδιαιτεροτήτων και στη δημιουργία ομογενοποιημένων συμπεριφορών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση των Ποντίων η αφομοίωση θα είχε ως αποτέλεσμα να θέλουν να; απορρίψουν την ταυτότητά τους, υιοθετώντας άκριτα τα πολιτισμικά και καταναλωτικά πρότυπα της ελλαδικής κοινωνίας.

  Κρίνοντας τα πράγματα με οδηγό αυτές τις δυο έννοιες οδηγούμαστε στο συμπέρασμα ότι εκείνο που γίνεται, είναι η αφομοιωτική διαδικασία.. Οι Πόντιοι, ιδίως οι νέοι, έρχονται αντιμέτωποι με την καταναλωτική μας νοοτροπία, που διοχετεύεται από τα ΜΜΕ αλλά και τη δική μας καθημερινή αλαζονική συμπεριφορά. Θέλουν, λοιπόν, να καλύψουν το κενό, που υπάρχει ανάμεσα σ` αυτούς και το δικό τους πολιτισμικό σύστημα από τη μια και το δυτικότροπο σύστημα αξιών της ελλαδικής κοινωνίας. Βιώνουν, συχνά, τον εαυτό τους ως απαξία, ως κατώτερη πολιτισμική οντότητα απέναντι σ` ένα λαμπερό καταναλωτισμό. Οι μεγαλύτεροι στέκουν ανήμποροι να κατανοήσουν αυτόν τον άλλο κόσμο, την Ελλάδα των ονείρων και των προγόνων, την Ελλάδα που τους πληγώνει, την πατρίδα που δεν μπορούν να καταλάβουν . Αυτοί πληρώνουν το τίμημα της αδυναμίας τους να αφομοιωθούν, να αποδεχτούν τη λογική της πραγματικής Ελλάδας. Αυτό εκδηλώνεται με ψυχολογικούς κραδασμούς, όπως πιστοποιούν τα αυξανόμενα περιστατικά που χρήζουν ψυχολογικής υποστήριξης.

·  Άλλοι Πόντιοι, οι πιο νέοι, ταυτίζονται με τις αξίες της σύγχρονης Ελλάδας, απεμπολώντας ένα πλέγμα ανθρωπιστικών αρχών και ευαισθησιών, που έχουν αρχίσει να εκλείπουν από την νεοελληνική κοινωνία. Από τις ευχάριστες εκπλήξεις και συγκινήσεις της επιτόπιας έρευνας που έχω την τύχη να διεξάγω ανάμεσα στους Ελληνοποντίους του νομού Έβρου είναι και η επανασύνδεση με βασικές αξιακές αρχές με τις οποίες γαλουχηθήκαμε στην παιδική μας ηλικία. Η φιλοξενία, η αγαθότητα στις ανθρώπινες σχέσεις, η έννοια της συγγένειας ως ευρύτερου κοινωνικού συστήματος αναφοράς, η καθαρή μάτια, είναι στοιχεία που τα χρειάζεται η ελληνική κοινωνία. Φοβάμαι, όμως, ότι εξωθούμε τους Ποντίους να εγκαταλείψουν αυτά τα στοιχεία, αφού βλέπουν ότι δεν έχουν πέραση, ότι είναι παλιομοδίτικα

·  Εκείνο, λοιπόν, που έχει αρχίσει να ενεργοποιείται, είναι η αφομοίωση. Η ένταξη, όπως τονίστηκε προηγουμένως, είναι πιο σύνθετη διαδικασία και συνοδεύεται από μια τάση συνάντησης με το χώρο υποδοχής και διαντίδρασης με σκοπό το αμοιβαίο όφελος. Αυτό που συμβαίνει σήμερα, στο σύνολό του απέχει πολύ από το να θεωρηθεί ανάπτυξη τάσεων ένταξης. Επιτρέψτε μου να σας μεταφέρω τα τρία σημεία που χαρακτηρίζουν, κατά το «Ποντίκι» την πληθυσμιακή ομάδα των Ποντίων.

·  α. Απομονωμένη από τις τοπικές κοινωνίες.

· β. Χωρίς φροντίδα και πρόγραμμα για την παραμονή της και την επαγγελματική της απασχόληση.

·  γ. Με αβέβαιο και σκοτεινό μέλλον.

·Θεωρώ παρατραβηγμένες αυτές τις διαπιστώσεις. Ωστόσο, αν περιορίσουμε το θέμα μας στην περιοχή της Θράκης, θα διαπιστώσουμε ότι μένουν να γίνουν πολλά ακόμη, ώστε να πούμε ότι έχει δημιουργηθεί ένα σωστό πλαίσιο ένταξης, ικανό να αξιοποιήσει τους Πόντιους ως μοχλό ανάπτυξης της Θράκης.

· Και ποια είναι εκείνα τα στοιχεία που λειτουργούν ως ανασχετικοί παράγοντες στην ένταξη των ομογενών.

· 1. Επαγγελματική αποκατάσταση. Είναι το καίριο σημείο στην ενταξιακή διαδικασία. Στην έρευνα οι πληροφορητές σε σχετική ερώτηση για τη μεγαλύτερη δυσκολία που αντιμετώπισαν -  ή και αντιμετωπίζουν - στην Ελλάδα, συγκλίνουν στην ίδια διαπίστωση, όπως κι αν το εκφράζουν . «Δουλεία», απαντούν με αμηχανία οι περισσότεροι και σηκώνουν τους ώμους σε μια κίνηση απελπισίας και αγωνίας για το μέλλον. Ερωτώντας για το τι θα κάνουν στο μέλλον όσον αφορά το χώρο εγκατάστασης, δεν αποκλείουν τη μετακίνηση. Πολλοί τη θεωρούν πολύ πιθανή και ανάμεσά τους ανήκουν  τα πιο δυναμικά στοιχεία.

·Και εύλογα θα απαντούσε κάποιος τρίτος ότι η Θράκη δεν έχει μεγαλύτερη  δυνατότητα και θα πρέπει οι ομογενείς να είναι ευχαριστημένοι και με όσα τους προσφέρονται. Αν εξετάσουμε την άποψη αυτή που είναι κυρίαρχη, θα παρατηρήσουμε ότι δεν είναι οραματική και μακροπρόθεσμα ακυρώνει τους λόγους που επέβαλαν την εγκατάσταση των ομογενών στη Θράκη. Ήδη τέτοιες κινήσεις αναπτύσσονται με τη μορφή αδειών για απασχόληση περιορισμένου χρόνου στη Γερμανία, την Κύπρο ή σε άλλα μέρη της Ελλάδας.

· Αυτή η κίνηση εγκαινιάζει μια τακτική διερεύνησης του ευρύτερου οικονομικού χώρου, γεγονός που θα επιτρέψει στο μέλλον τη δημιουργία προϋποθέσεων ικανών για τη μετακίνηση όλης της οικογένειας και θα συμβάλει στην εμφάνιση ενός μεταναστευτικού φαινομένου. Έτσι, η προσπάθεια για πληθυσμιακή τόνωση της Θράκης και για  πολυποίκιλη θωράκιση θα έχει αποτύχει.

·  Ως τώρα το πρόβλημα αυτό έχει αντιμετωπιστεί αποσπασματικά, είτε μέσω των επιμορφωτικών σεμιναρίων δια των οποίων πραγματοποιούνταν μεταφορά οικονομικών ενισχύσεων στους Πόντιους ή με την ενίσχυση επιχειρήσεων για την πρόσληψη ομογενών με συμβάσεις ορισμένου χρόνου. Δεν αποκλείουμε αυτές τις μορφές αλλά η δυναμική τους κρίνεται από το αποτέλεσμα. Βρισκόμαστε πάλι στο σημείο μηδέν. Το πρόβλημα δε λύθηκε και οι ομογενείς αναζητούν άλλες λύσεις. Πρόκειται για μια θεραπεία - ας μου επιτραπεί να τη χαρακτηρίσω - ασπιρίνη. Αναστέλλει το πρόβλημα για συγκεκριμένο διάστημα. Δεν το επιλύει. Περιορίζεται αυτή η λύση και άλλες παρεμφερείς σε μια πληθυσμιακή ομάδα, τους ομογενείς, εκτός από το γεγονός ότι συμβάλλει στην καλλιέργεια αντιπαραγωγικών νοοτροπιών. Δημιουργεί προβλήματα στην ένταξη και κρατάει τους Ελληνοπόντιους σε θέση διαρκούς αναμονής για το μέλλον τους. Δεν εντάσσονται στον παραγωγικό κορμό της περιοχής. Σ` αυτή τη λογική κινούνται και οι απόψεις, που διετύπωσε ο πρώην πρόεδρος του ΕΙΑΠΟΕ, κ. Γ. Ιακώβου. «Η περιοχή φθίνει, υπάρχει αποβιομηχάνιση και έχουν χαθεί πολλές θέσεις εργασίας και εμείς καλούμαστε να εγκαταστήσουμε εκεί τον κόσμο μας σε μεγάλους αριθμούς. Ήδη υπάρχουν 20.000, που σημαίνει ότι χρειάζονται 10.000 θέσεις εργασίας, ενώ η δημιουργία των θέσεων εργασίας, τα τελευταία χρόνια δεν έχει συμβαδίσει με την αύξηση του πληθυσμού αυτού, αντίθετα έχει συρρικνωθεί. Αυτό πιστεύω ότι είναι το βασικό για το θέμα της αποκατάστασης και πρέπει να αντιμετωπιστεί»

· Η ένταξη, λοιπόν, των ομογενών στη Θράκη είναι άρρηκτα δεμένη με το μέλλον της περιοχής. Προϋποθέτει την ανάπτυξη της Θράκης και την επένδυση κεφαλαίων με μια μακρόπνοη προοπτική, που θα λαμβάνει υπόψη τη θέση της Θράκης στον εθνικό κορμό, καθώς και τα γεωγραφικά της πλεονεκτήματα όσον αφορά τα Βαλκάνια, την κεντρική Ευρώπη και  τη Μαύρη Θάλασσα. Ο υποφαινόμενος δεν είναι ο καθ ` ύλην υπεύθυνος ώστε να ονοματίσει τις βιομηχανίες που μπορούν να εγκατασταθούν στην περιοχή. Εξάλλου, αυτό είναι το τελευταίο. Το κύριο είναι να δοθεί στο πρόβλημα λύση με προοπτική, που θα ανακόψει πιθανές μεταναστευτικές κινήσεις αλλά και θα καταστήσει τους ομογενείς συμμέτοχους σε μια αναγεννητική προσπάθεια, καθώς μια τέτοια προοπτική θα εξαλείψει τις εστίες σύγκρουσης ανάμεσα στους παλιότερους κατοίκους και τους ομογενείς. Η ανέχεια εκτρέφει υπολανθάνουσες ρατσιστικές συμπεριφορές. Η ανάπτυξη οδηγεί σε συμπαράταξη για τον κοινό σκοπό.

·  Πέρα από αυτές τις επισημάνσεις, το πρόβλημα έχει και μια άλλη διάσταση. Η λύση αυτή μπορεί να δοθεί μόνο αν ιδωθεί ως μέρος της περιφερειακής ανάπτυξης. Η αποκεντρωμένη περιφερειακή αυτοδιοίκηση μπορεί να ανασυντάξει όλες τις δυνάμεις της και να αξιοποιήσει τους πόρους εκείνους, που είναι απαραίτητοι για την προώθηση μια δυναμικής και σταθερής ανάπτυξης. Έτσι, έχω την εντύπωση ότι το πρόβλημα πρέπει να μην περιοριστεί στα όρια της αποκατάστασης μιας πληθυσμιακής ομάδας αλλά να ενταχθεί σε μια ευρύτερη στρατηγική, όπου ρόλο έχουν οι αυτοδιοικήσεις όλων των βαθμών. Το πρόβλημα δεν μπορεί, συνεπώς, να διαχειριστεί αποκλειστικά από τον ΕΙΑΠΟΕ.

·2. Στεγαστική αποκατάσταση. Ένας δεύτερος και ουσιαστικός παράγοντας που επηρεάζει και την ένταξη αλλά την αγορά εργασίας είναι η στεγαστική αποκατάσταση των Ελληνοποντίων. Καταρχήν, το θέμα αυτό έχει δυο όψεις. Είναι γνωστό, ότι πολλοί από τους ομογενείς προτίμησαν τη Θράκη ακριβώς γιατί υπήρχε το πρόγραμμα αποκατάστασης. Η προοπτική της απόκτησης σπιτιού από την άλλη μεριά είναι αυτή, που συγκρατεί πολλούς από αυτούς να παραμένουν στη Θράκη. Η αδυναμία στην εξεύρεση κάποιας λύσης είναι βέβαιο ότι θα αποτελέσει επιταχυντικό παράγοντα για τη διαρροή πληθυσμού προς τα μεγάλα αστικά κέντρα.

·Εξάλλου, η ακινησία γύρω από το πρόβλημα αυτό δημιουργεί δυο σοβαρά προβλήματα, που προκαλούν προβλήματα στην ενταξιακή διαδικασία. Το πρώτο αφορά τους πρόχειρους οικισμούς τύπου Παλαγίας. Πολλοί απ` όσους μένουν εκεί δεν έχουν τη δυνατότητα να πληρώσουν τη διαφορά του ενοικίου κι έτσι μένουν εκεί. Η διαμονή τους, όμως, έξω από την πόλη τους απομονώνει ακόμη περισσότερο και, βεβαίως, είναι αδύνατο σ` αυτές τις συνθήκες ν` αναπτυχθούν κοινωνικές σχέσεις. Ο βαθμός εκτίμησης και αυτοεκτίμησης είναι αρκετά χαμηλός. Στην ίδια κατηγορία υπάγεται και η δημιουργία ξεχωριστών οικισμών με καινούργια σπίτια, όπως γίνεται στις Σάππες. Πρόκειται για μια διαδικασία, που ωθεί σε εσωστρέφεια. Ας μου επιτραπεί να πω ότι αυτοί οι οικισμοί είναι ποντιακά χωριά στις παρυφές άλλων χωριών ή πόλεων. Θυμίζει τεχνητή συγκόλληση, που εξ ορισμού οριοθετεί και γεωγραφικά τις κοινωνικές και πολιτισμικές διακρίσεις.

·  Το δεύτερο πρόβλημα σχετίζεται με την απροθυμία των ενοικιαστών στις πόλεις να ενοικιάσουν τα σπίτια τους σε Πόντιους. Μόνο τα υπόγεια και οι κακοκατακευαστές παραχωρούνται με ευκολία στους ομογενείς, από τους οποίους οι περισσότεροι έχουν βιώσει πολύ έντονα τη μειωτική απόρριψη από τους ιδιοκτήτες σπιτιών. Συνεπώς, το πρόβλημα χρειάζεται μια ριζική λύση. Αν θέλουμε να μείνουν οι Πόντιοι στη Θράκη ως μέσο για την πληθυσμιακή ανανέωση και οικονομική ανάπτυξη, τότε απαραιτήτως πρέπει να κατασκευαστούν κατοικίες. Και σ` αυτό το σημείο θα πρέπει να εμπλακεί η τοπική αυτοδιοίκηση. Χρειάζεται να επιδείξει πρωτοβουλία παράλληλα αλλά και ανεξάρτητα από αυτή της κεντρικής διοίκησης και του ΕΙΥΑΠΟΕ. Ίσως, για κάποιους δήμους και κοινότητες είναι ευκαιρία να προσελκύσουν ομογενείς, προσφέροντας τους υπό κάποιες προϋποθέσεις σπίτι και εργασία. Πιστεύω ότι απαιτείται φαντασία για την εξεύρεση πόρων.

·3. Εκμάθηση της γλώσσας. Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα για την ένταξη είναι η γλώσσα, που για κάποιες επαγγελματικές κατηγορίες αποτελεί εργαλείο δουλειάς. Στον τομέα της εκμάθησης της γλώσσας έχουν γίνει αρκετά βήματα. Δεν επαρκούν για κάποιες περιπτώσεις, γιατί η εξοικείωση που επιτυγχάνεται, είναι στοιχειώδης. Δεν μπορεί ο απόφοιτος ενός τέτοιου σεμιναρίου να χειρίζεται σωστά τη γλώσσα και ούτε αποκτά τη δυνατότητα να εκφράσει  τις αποχρώσεις των σκέψεών του.

·Η γλώσσα, επομένως, είναι ουσιώδης προϋπόθεση για την ένταξη και την επιτυχή ανταπόκριση του ομογενή στην αγορά εργασίας. Γι` αυτό απαιτείται κι ένα δεύτερο στάδιο οργάνωσης της γλωσσικής διδασκαλίας. Πιστεύω ότι όλοι πρέπει να ενισχύονται να αποκτήσουν πιστοποιητικό γλωσσομάθειας, το οποίο θα παρέχεται από το ΔΠΘ, μετά από παρακολούθηση κάποιων τμημάτων. Ειδικότερα, αυτό ισχύει για τους επιστήμονες εκείνους που χρειάζονται συγκεκριμένη ορολογία αλλά και όσους εργάζονται σε επιχειρήσεις όπου απαιτείται η ουσιαστική κατοχή της γλώσσας.

·Αγαπητοί φίλοι,

·Το μέλλον των Ελληνοποντίων συνδέεται άμεσα με την προοπτική της Θράκης. Η ένταξή τους είναι πολυεπίπεδη διαδικασία. Κυρίως όμως, ξεκινά με την επαγγελματική τακτοποίηση. Συνεπώς, μας παραπέμπει στα όσα λέγονται για την ανάπτυξη της Θράκης. Αν αυτό δε γίνει., φαντάζομαι ότι η ένταξη θα είναι ατελής και η τάση που θα αναπτύσσεται, θα είναι η μεταναστευτική. Και σ` αυτό το τοπίο η αγορά εργασίας δεν μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικό νόημα. Τα όποια σεμινάρια για την εξειδίκευση και την προσαρμογή στη νέα κοινωνική και τεχνολογική πραγματικότητα , απαραίτητα στην αρχή για τη μεταφορά οικονομικής ενίσχυσης, εκφυλίζονται, καθώς δεν υπάρχει ουσιαστικό αντίκρισμα.

·Παράλληλα, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθούν ανεξέλεγκτα συγκρουσιακά φαινόμενα αν οι ομογενείς δεν ενταχθούν. Τότε είτε θα συμπεριφέρονται ως μια άλλη εσωστρεφής κοινωνία στο πλαίσιο του ευρύτερου περιβάλλοντος ή θα διαπλακούν με όχι επιθυμητές όψεις της πόλης και της κοινωνίας, με αποτέλεσμα την αύξηση μορφών παραβατικότητας.

·Πέρα απ` αυτό είμαι, θέλω να είμαι αισιόδοξος. Τα αισθήματά μου αυτά προέρχονται κυρίως από την αυξανόμενη συνειδητοποίηση από την τοπική αυτοδιοίκηση της σημασίας που έχει για τη Θράκη το θέμα της ένταξης των Ελληνοποντίων.

Στον Τρυγητή σιτάρι σπείρε και στο πανηγύρι σύρε

Ο Σεπτέμβρης είναι ήδη προχωρημένος. Έπεσε και η πρώτη καλή βροχή, βάλσαμο για τη γη.Υπενθύμιση για τους ανθρώπους, ο Σεπτέμβρης είναι η αρχή μιας νέας εποχής.Το μήνα αυτόν είναι η αρχή του θρησκευτικού κύκλου. Ο Σεπτέμβρης, ο έβδομος μήνας των Ρωμαίων,  είναι η αρχή της χρονιάς για τους αγρότες. «Στον Τρυγητή σιτάρι σπείρε και στο πανηγύρι σύρε», λέει μια παροιμία.Δεν ξέρω αν σήμερα θυμόμαστε την αλήθεια των πραγμάτων.Η οργάνωση των κοινωνιών στην εποχή μας έχει προκαλέσει σύγχυση στα όρια, στο πότε αρχίζει και πότε τελειώνει κάτι.Έχει φουσκώσει την αλαζονεία των ανθρώπων, που νομίζουν πως η δύναμη της τεχνολογίας, η αίσθηση της εξουσίας μπορεί να αλλάξει αυτή τη βασική αρχή.Αργά ή γρήγορα όμως, αποδεικνύεται πως κάποιες αρχές, όσο κι αν εξελίσσονται οι εποχές και προσαρμόζονται οι μορφές στα νέα δεδομένα, δεν μεταβάλλονται.Διατηρούν τη φρεσκάδα τους.

       Αυτή η αρχή επιβεβαιώθηκε και στην περίπτωση της κατάστασης στην Εκπαίδευση. Τα αποτελέσματα για την τριτοβάθμια εκπαίδευση επισφραγίζουν κάτι που έχει ξεκινήσει πολύ νωρίτερα, στα Γυμνάσια και τα Λύκεια. Η ολιγωρία στην προετοιμασία της νέας χρονιάς αποκάλυψε την αλήθεια της παροιμίας.Ο Σεπτέμβρης είναι η αρχή και όποιος θέλει να πάρει γεννήματα οφείλει να είναι έτοιμος για σπορά.Τα ντιβιντί που μοιράστηκαν και οι φωτοτυπίες των βιβλίων έβγαλαν τη γλώσσα σ’ αυτούς που πιστεύουν ότι μπορούν να ξεγελάσουν τις εποχές.

       Μπορεί η προσοχή να είναι στραμμένη στις καταλήψεις των πανεπιστημίων, όμως το μέλλον προετοιμάζεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Έτσι, η εξαφάνιση σχεδόν της αρχαιομάθειας από τα λύκεια μοιάζει με κακή σπορά.Μάλλον αγριάδες θα φυτρώσουν.Σε μια εποχή που όλοι πυροβολούν τα πανεπιστήμια , οι εκπαιδευτικές επιλογές που περιλαμβάνονται στα προεδρικά διατάγματα απομακρύνουν τις νέες γενιές από τις ανθρωπιστικές σπουδές.Μεγαλοπιανόμαστε και οραματιζόμαστε αστόχαστα. Φοράμε περικεφαλαίες τεχνολογικές και ακονίζουμε τα μαχαίρια του ανταγωνισμού στην προηγμένη τεχνολογία. Ξεχνάμε  πως η μεγάλη μας δύναμη είναι ο πολιτισμός μας.Δεν είναι αυτό μυωπικός εθνικός εγωισμός.Αντίθετα, είναι πράξη αυτογνωσίας και προγραμματισμού του μέλλοντός μας.

       Ο Σεπτέμβρης είναι η αρχή για το καλύτερο, όχι για επιτάχυνση της πορείας μας στον κατήφορο.Είναι η υπενθύμιση πως το μήνα αυτό σπέρνουμε , δεν γκρεμίζουμε.Αλλάζουμε με σύνεση.Δεν απαξιώνουμε.Συσπειρώνουμε τους πάντες, δε στοχοποιούμε.Η εκπαίδευση, έτσι κι αλλιώς, είναι ένα απέραντο κοινωνικό θερμοκήπιο.Έχει στραμμένο το βλέμμα της στο μέλλον.Η εκπαίδευση στην Ελλάδα έχει αυτές τις προδιαγραφές, μ’όλες τις αδυναμίες της.Το ανάδειξε και το παράδειγμα του νεαρού που βρήκε δουλειά στο facebook στις ΗΠΑ. Πτυχιούχος ελληνικού πανεπιστημίου ήταν.Μεταπτυχιακός του Κέιμπριτζ ήταν.Μπόρεσε να ξεχωρίσει.Η Ελλάδα δεν μπόρεσε όμως  να τον αξιοποιήσει.Τέτοια παραδείγματα υπάρχουν πολλά.Έχει αδυνατίσει η μέση όμως, η τεχνική εκπαίδευση, αυτοί που θα στελεχώσουν τις μεσαίες θέσεις.Καιρός για σπορά λοιπόν.Οι γλώσσες μέσα.