Σάββατο, 28 Μαρτίου 2020

Γράφει ο Γιάννης Πανούσης, "Οδός Οφθαλμιατρείου" του Ε. Αυδίκου -Κριτική Βιβλίου, Vakxikon.gr



Δεν είμαι ειδικός για να παρουσιάσω ένα τόσο πολυεπίπεδο μυθιστόρημα, όπως Η ΟΔΟΣ ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟΥ, με κεντρικό πρόσωπο [αλλά όχι ‘ήρωα’] τον ποιητή και πεζογράφο της νέας Αθηναϊκής Σχολής Κώστα Κρυστάλλη [1868-1894]. Έτσι θα επιχειρήσω μία προσέγγιση με το μάτι ενός απλού αναγνώστη.
1. Ο Κ. Κρυστάλλης ασχολήθηκε με λαογραφικό υλικό, ήθη, έθιμα, παραδόσεις καθώς και με τα δημοτικά τραγούδια, ενώ είχε χαρακτηρισθεί –από το πεζογραφικό του έργο- ως ‘’ποιητής του βουνού και της στάνης’’ .Έγραφε στη δημοτική γλώσσα, με απλότητα και λαϊκότητα. Κατά τον Αυδίκο ‘’ο Κ. Κρυστάλλης ήταν ο τραγουδιστής της νοσταλγίας των ελλήνων της περιφέρειας και ο Σταυραετός έγινε η ψυχή τους’’ [σελ.73].
2. Με καμβά τη μυθοπλασία της ζωής του Κρυστάλλη και του Κρύστ Σούλτις, ο Αυδίκος δημιουργεί ένα αλληγορικό, συμβολικό, ιστορικό, λαογραφικό, ίσως και εθνικό, ψηφιδωτό, στα όρια των παραβολών. Μικτές διηγήσεις, διαλογικές αφηγήσεις, με αλληλοδιαδοχή πρώτου και τρίτου προσώπου, εξιστόρηση παρελθόντων γεγονότων και καταστάσεων, με έντεχνη διαπλοκή ιστορικού,αφηγηματικού και ολίγον ‘μυθικού’ χρόνου. Εικόνες, συναισθήματα και ιδέες ανοίγουν ένα μυστικό επικοινωνιακό μονοπάτι, από το οποίο περνάνε όχι μόνο τα εξωτερικά συμβάντα αλλά και ο εσωτερικός κόσμος του ίδιου του συγγραφέα. Ο πολυτάραχος βίος των ηρώων του βιβλίου επιτρέπουν συνειρμούς που αναφέρονται στον παρόντα χρόνο, όπου οι προσωπικές αξίες και τα προσωπικά νοήματα προέχουν και δίνουν ηθικό περιεχόμενο στο κείμενο.
3. Μέσα από ένα είδος [φροϋδικής] μεταβίβασης και αντιμεταβίβασης ή και μέσω μίας προβολικής ταύτισης, η ζωή του Κρυστάλλη και ο λόγος του Αυδίκου λειτουργούν ως κοινωνική συνείδηση. Το μυθιστόρημα μοιάζει σαν ένα μεγάλο ποτάμι, από το οποίο ξεκινούν και στο οποίο καταλήγουν μικροί παραπόταμοι. Η μεγάλη Ιστορία συναντάει τις μικρές ιστορίες των απλών ανθρώπων.
4. Είναι γνωστό ότι η Λογοτεχνία βοηθάει τον ιστορικό να συλλάβει το βαθύτερο νόημα των κοινωνικών στάσεων και, χωρίς να δημιουργεί δική της γεγονοτολογία, φωτίζει πρόσωπα κι ερμηνεύει πάθη. Το μυθοπλαστικό συγχωνεύεται και συνυπάρχει με το πραγματικό εάν κι εφόσον ο συγγραφέας μπορεί να προκαλέσει ‘μία δραματική ψευδαίσθηση’, προβάλλοντας την εσωτερική πάλη της ψυχής των[συχνά διπολικών] ηρώων και την τραγικότητα πολλών αποφάσεων ζωής ή θανάτου.
5. Η αφηγηματική τέχνη του Αυδίκου δεν εξαντλείται σε περιγραφές και συνδυασμούς γλωσσικών στοιχείων. Προχωράει και στη διατύπωση προσωπικών φιλοσοφικών θεωρήσεων [π.χ ‘’Οι εποχές μπερδεύονται. Το ίδιο και οι άνθρωποι’’ (σ.39)-‘’Το παρελθόν οι άνθρωποι άλλοτε το πυροβολούν κι άλλοτε το αποθεώνουν’’ (σ.44)-‘’Ο θρόνος της μνήμης είναι στο βασίλειο της κληρονομιάς των νεκρών’’ (σ.62}.
6. Επειδή η σχέση μας με το παρελθόν είναι συνήθως αμφίσημη: άλλοι το προσπερνούν αδιάφορα κι άλλοι το ‘εκμεταλλεύονται’, ο συγγραφέας Αυδίκος δανείζεται τη ζωή του Κρυστάλλη για να βγάλει στο φως τις αγωνίες της δικής μας γενιάς και μέσα από τη μουσικότητα και την καθαρότητα του λόγου του να θέσει τις προϋποθέσεις διάπλασης μιάς άλλης εθνικής και κοινωνικής συνείδησης του σημερινού Έλληνα.
Γι’ αυτό και όλοι οι ανησυχούντες για την κατάσταση της χώρας ενεργοί πολίτες οφείλουν να διαβούν την ΟΔΟ ΟΦΘΑΛΜΙΑΤΡΕΙΟΥ του Ευάγγελου Αυδίκου.

Η Κωστούλα Μάκη για την ΟΔΟ στο περιοδικό Κοράλλι







Το Φιλανθρωπικό Ίδρυμα Ορφανοτροφείο Βόλου.Μια δράση του 30ου Δημοτικού Σχολείου Βόλου





Παρασκευή, 27 Μαρτίου 2020

 

Ευάγγελος Αυδίκος: Να θωρακιστούμε με άλλα μοντέλα δράσης – Η κοινωνία να βγει κερδισμένη και αλληλέγγυα


Έντυπη Έκδοση




Πίσω από τον φόβο που έχει προκαλέσει η πανδημία του κορωνοϊού, δεν παύει να υπάρχει η ελπίδα πως όλο αυτό που συμβαίνει, δύναται να αποτελέσει την απαρχή για την αλλαγή του τρόπου σκέψης στη σύγχρονη κοινωνία. Ο «εφιάλτης» του COVID-19 κάποτε θα περάσει. Το ζητούμενο είναι σε τι θα μετασχηματιστεί η συνθήκη που ζούμε τώρα.
Ο κ. Βαγγέλης Αυδίκος, ομότιμος καθηγητής Λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, μίλησε για τις επιπτώσεις της πανδημίας, ενώ παράλληλα επισήμανε την ανάγκη του να μπορέσει η κοινωνία να βγει κερδισμένη και αλληλέγγυα.
Διαχωρίζοντας από την αρχή της κουβέντας τα επακόλουθα της πανδημίας σε άμεσα και μακροπρόθεσμα, τόνισε: «Παρενέργειες, ούτως ή άλλως θα υπάρχουν. Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι οι συνέπειες που είναι άμεσα ορατές, όπως η τρομοκράτηση, η αμφιβολία για το μέλλον και βεβαίως ο φόβος. Αυτό που έχει εμπεδωθεί σε όλους αυτή τη στιγμή είναι πως βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι που δεν έχουμε κατανοήσει σε μεγάλο βαθμό. Και όσο αυτό εξελίσσεται και τα θύματα αυξάνονται, έχοντας ανάμεσά τους και νέους ανθρώπους δίχως ιδιαίτερα προβλήματα υγείας, τόσο περισσότερο εμφιλοχωρεί η ανησυχία. Έτσι ο φόβος γενικεύεται, γίνεται οριζόντιος.
Στην αρχή υπήρχε μία αλαζονική συμπεριφορά και αντίληψη, πως ο κορωνοϊός πλήττει μόνο τις μεγαλύτερες ηλικίες κι αυτό θα μπορούσε να εξελιχθεί σ’ έναν ηλικιακό ρατσισμό. Όμως, πλέον συνειδητοποιήσαμε άπαντες πως έχουμε να κάνουμε με έναν αντίπαλο, ο οποίος είναι απρόβλεπτος και παραμένει αδιερεύνητος, ενώ ταυτόχρονα αποδείχθηκε πως οι κοινωνίες δεν είναι κατάλληλα προετοιμασμένες. Ψυχολογικά είχαμε την αίσθηση ότι τρέχουμε σε μία ευθεία και πως η επόμενη ημέρα πάντοτε είναι καλύτερη από την προηγούμενη. Αυτό αποδείχθηκε μία φενάκη. Όσο κι εάν εξελίσσεται η τεχνολογία, πάντοτε θα εμφανίζονται απρόβλεπτοι παράγοντες στο προσκήνιο».
Όταν ζητήθηκε να κάνει μία πρόβλεψη για το μέλλον, είπε: «Σήμερα οι περισσότεροι δεν σκέφτονται το μέλλον, δεν μπορούν να το διανοηθούν. Παραμένουμε υπό την επήρεια όσων συμβαίνουν, των οικονομικών δυσκολιών, του εγκλεισμού και της απομόνωσης, που δεν ξέρουμε και πόσο θα τραβήξουν. Όταν, όμως, βγούμε απ’ όλο αυτό κι ελπίζω να είναι σύντομα, τίποτα δεν θα είναι ίδιο την επόμενη ημέρα. Θα μιλάμε για άλλες κοινωνίες. Όποιοι κι εάν έχουν την ευθύνη γι’ αυτό, είτε είναι κοινωνικοί-επιστημονικοί φορείς, είτε οι κυβερνήσεις, θα πρέπει να κατανοήσουν πως θα χρειαστεί να επεξεργαστούν άλλα μοντέλα σκέψης και δράσης, για να μπορέσουμε να θωρακίσουμε την κοινωνία. Είμαι επιφυλακτικός, γιατί περιμένω να δω πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα, αλλά αυτό που θα μπορούσε να γίνει ως σκέψη, είναι να θελήσουμε να αλλάξουμε. Να θεραπεύσουμε τα μειονεκτήματα που έχουν οι διάφοροι δημόσιοι θεσμοί, αλλά να μην τους ισοπεδώσουμε». Ο κ. Αυδίκος θεωρεί δεδομένο ότι η πανδημία του κορωνοϊού θα επιφέρει αλλαγές στην κοινωνία: «Υπό κάποιες προϋποθέσεις, ναι. Βέβαια, μία κοινωνία δεν αλλάζει αυτόματα. Για να αποκτήσουμε άλλη νοοτροπία, χρειάζεται η κυβέρνηση, οι πολιτικοί, τα μέσα ενημέρωσης, οι φορείς, να συμβάλλουν από κοινού. Το άτομο αλλάζει σε ένα περιβάλλον συλλογικό».
Όσο για το εάν ο Πρεβεζάνος ακαδημαϊκός διακρίνει ομοιότητες στα τωρινά γεγονότα, με πανδημίες που έπληξαν την ανθρωπότητα κατά το παρελθόν; «Εάν κάποιος θελήσει να δει τι συμβαίνει σήμερα, η Ιστορία και η Λογοτεχνία είναι καλοί τρόποι. Για παράδειγμα, ο Θουκυδίδης μας άφησε παρακαταθήκη για τον λοιμό που χτύπησε την αρχαία Αθήνα: Τις συμπεριφορές των ανθρώπων, την αντιμετώπιση απέναντι στους νεκρούς, την κατάπτωση των ηθών, την αδιαφορία, τον φόβο, τον τρόμο. Όμως, δεν πρέπει να ξεχνάμε την «Πανούκλα» του Αλμπέρ Καμύ, του μεγάλου Γάλλου διανοητή που με το βιβλίο του αυτό μας έδειξε πώς το ατομικό γίνεται γενικό και τελικά από υγειονομικό πρόβλημα μεταλλάσσεται σε κοινωνικό και πολιτισμικό. Αύριο-μεθαύριο μπορεί να εμφανιστεί ένας καινούριος ιός, πιο ισχυρός από τον COVID-19. Γι’ αυτό οι κοινωνίες οφείλουν να αναστοχαστούν πάνω σε σειρά κρίσιμων ζητημάτων και να παρθούν δραστικές αποφάσεις. Δεν είμαστε οι θεοί του κόσμου, αλλά παραμένουμε αδύναμοι απέναντι σε πράγματα που δεν μπορούμε να ελέγξουμε».


Οι "μικρομηκάδες" και η Δράμα αποχαιρετούν τον Αντώνη Παπαδόπουλο




Στο Παυσίλυπο της Καρδίτσας