Μάθημα: Kοινωνίες και Πολιτισμοί του Ορεινού Χώρου σε Θεσσαλία και Ήπειρο

1.Το πλαίσιο

Στόχος του μαθήματος είναι να ασχοληθεί με τους πολιτισμούς και τις κοινωνίες του ορεινού χώρου της Πίνδου τόσο στην ιστορική τους πορεία όσο και στη συγχρονική τους διάσταση . Η συγκεκριμένη περιοχή ορίζει τρεις γεωγραφικές ενότητες(Ήπειρος, Θεσσαλία, Δυτική Μακεδονία), στις οποίες είναι ισχυρές οι πολιτισμικές αλληλεπιδράσεις. Επιπλέον, ο ορεινός όγκος της Πίνδου συνδέθηκε-και συνδέεται-άρρηκτα με τον πεδινό χώρο της Θεσσαλίας. Ως εκ τούτου, η εστίαση στον ορεινό χώρο συνιστά αναγκαία συνθήκη για την κατανόηση όσων έλαβαν-και λαμβάνουν – χώρα στον κάμπο της Θεσσαλίας και της Ηπείρου αλλά και της Μακεδονίας.

 Οι βασικές άξονες του μαθήματος είναι:

§    Μύθος, ιστορία και οργάνωση του χώρου

§    Οικονομία(κτηνοτροφία, εμπόριο)

§    Πανηγύρια και τελετουργίες

§    Οι εποχικές μετακινήσεις

§    Μετανάστευση

§    Πολιτισμικές ταυτότητες και πληθυσμοί(Βλάχοι, Κοπατσάροι, Σαρακατσάνοι)

§    Πολιτιστικοί σύλλογοι

§    Το διαδίκτυο και οι νέες(;) αναπαραστάσεις

§    Οικολογία και τουρισμός.

2.Υποχρεώσεις

 Υπάρχουν δύο επιλογές:

        I.       

§    Τουλάχιστον εννιά(9) παρουσίες στη διάρκεια του εξαμήνου.

§    Παρουσίαση δύο άρθρων  στην τάξη

§    Εκπόνηση εργασίας στηριγμένης στην επιτόπια έρευνα(1200-1500 λέξεις)

  Υποβολή πρότασης ως τις 20 Νοεμβρίου

   Κατάθεση εργασίας ως τις 15 Ιανουαρίου 2013(με e-mail)

§    Προφορική εξέταση (στο τελευταίο μάθημα) σε δύο διαφορετικά άρθρα απ’ αυτά που παρουσιάστηκαν

  II.       

§    Συγγραφή ενός κειμένου στηριγμένου σε δύο άρθρα(2000 λέξεις)

§    Ενδιάμεση εξέταση(ένα ερώτημα με απάντηση έκτασης ως 300 λέξεων, 12 Δεκεμβρίου 2012, στην ώρα του μαθήματος).

§    Προφορικές εξετάσεις στην περίοδο των εξετάσεων.

3. Αξιολόγηση

        I.       

§    Παρουσίαση άρθρων 30%

§    Εργασία  40%

§    Προφορική εξέταση 20% (εκτιμάται ότι θα γίνει  στις 9 Ιανουαρίου 2013)

§    Συμμετοχή 10%

  II.       

§    Κείμενο   20%

§    Ενδιάμεση εξέταση 30%(σε περίπτωση μη συμμετοχής στις εξετάσεις αφαιρείται το 20% της τελικής βαθμολογίας)

§    Προφορικές εξετάσεις 50 %(εκτιμάται ότι θα γίνουν γύρω στις 5 Φεβρουαρίου 2013).

§    Προαιρετικά δίνεται η δυνατότητα να παρουσιαστούν δύο άρθρα(αξιολόγηση 30%) με την προϋπόθεση ότι θα παρακολουθήσουν 5 το λιγότερο φορές το μάθημα

4.Προτεινόμενα συγγράμματα

1. Ευάγγελος Αυδίκος. 2012. Πολιτισμοί και κοινωνίες της Νότιας Πίνδου. Αθήνα:Πεδίο.

Μάθημα: Kοινωνίες και Πολιτισμοί του Ορεινού Χώρου ,σε Θεσσαλία και Ήπειρο, ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Braudel, F. 2001. Η γραμματική των πολιτισμών , μφτρ. Α. ΣΑλεξάκης. Αθήνα: ΜΙΕΤ, σελ. 60-98.
2. Γκαρτζονίκα Ελευθερία. 2008. «Συρράκο: Η ‘δεύτερη’ ύπαρξη του χωριού και του χώρου», στον τόμο Χρ. Μεράντζας(επιμ.), Πρακτικά Α΄ Επιστημονικού Συνεδρίου για τα Τζουμέρκα. «Ο τόπος-η κοινωνία- ο πολιτισμός. Διάρκειες και τομές». Ιωάννινα: ΙΛΕΤ, σελ.45-56.
3. Ζωγράφου , Μάγδα. 2008. «Ξαναδιαβάζοντας το καγκελάρι», », στον τόμο Χρ. Μεράντζας(επιμ.), Πρακτικά Α΄ Επιστημονικού Συνεδρίου για τα Τζουμέρκα. «Ο τόπος-η κοινωνία- ο πολιτισμός. Διάρκειες και τομές». Ιωάννινα: ΙΛΕΤ, σελ. 75-85.
4. Κακάμπουρα, Ρέα. 2012.  «Κοινωνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες των Τζουμερκιώτικων Συλλόγων», στον τόμο : Πρακτικά ημερίδας «Τοπικά πολιτισμικά στοιχεία της ταυτότητας των Τζουμερκιωτών». Άγναντα Άρτας: Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Τζουμέρκων, σελ.17-54
5. Καμηλάκης, Παναγιώτης. 2009. «Ασπροποταμίτες επαγγελματίες σε αστικά κυρίως κέντρα της κεντρικής και της νότιας Ελλάδας 19^ος-20^ος αι.», στον τόμο Ε.Αυδίκος(επιμ.-εισ.), Ο Ασπροπόταμος στο χώρο και το χρόνο.Τρίκαλα: Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα Τζούρτζιας της Αθαμανίας(Φ.Α.Τ.Α.), σελ.188-223.
6. Καραμανές,Ευάγγελος. 2009. «Η κτηνοτροφία του Χαλικιού Ασπροποτάμου: η οργάνωση της βοσκής των κοπαδιών στα θερινά βοσκοτόπια», στον τόμο Ε.Αυδίκος(επιμ.-εισ.), Ο Ασπροπόταμος στο χώρο και το χρόνο.Τρίκαλα: Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα Τζούρτζιας της Αθαμανίας(Φ.Α.Τ.Α.), σελ.150-171.
7. Καραμανές, Ευάγγελος.2001. Οργάνωση του χώρου, τεχνικές και τοπική ταυτότητα στα κοπατσοχώρια των Γρεβενών. Ακαδημία Αθηνών/ Δημοσιεύματα του Κέντρου Ερεύνης της ΡΕλληνικής Λαογραφίας,, αρ. 25.
8. Λαΐτσιος, Στέργιος. 2009. «Τα τοπωνύμια ως πηγή της μεσαιωνικής ιστορίας του Ασπροποτάμου», στον τόμο Ε.Αυδίκος(επιμ.-εισ.), Ο Ασπροπόταμος στο χώρο και το χρόνο.Τρίκαλα: Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα Τζούρτζιας της Αθαμανίας(Φ.Α.Τ.Α.), σελ.98-115.
9. Νιτσιάκος, Β. …Πολιτισμική Γεωγραφία…Γ2Π…
10. Νιτσιάκος, Β. 1995. Οι ορεινές κοινότητες της Βόρειας Πίνδου στον απόηχο της μακράς διάρκειας. Αθήνα: Πλέθρον(σελίδες 37-78)
11. Νιτσιάκος ,Β. Ο ορεινός χώρος της Βαλκανικής…Γ2Π..
12. Νιτσιάκος, Β. Χτίζοντας το χώρο και το χρόνο..Ε1Μ
13. Οικονόμου, Ανδρομάχη Ι. 2007. Φύση, τεχνολογία και κοινωνία στις ορεινές κοινότητες του Κιθαιρώνα(Εισαγωγή, κεφάλαια 6 και 7).Αθήνα: Οδυσσέας.
14. Ποτηρόπουλος,Παρασκευάς. 2009. «Ο πολυτοπικός χαρακτήρας της Βλάχικης κοινότητας.Το παράδειγμα της Κρανιάς Ασπροποτάμου», στον τόμο Ε.Αυδίκος(επιμ.-εισ.), Ο Ασπροπόταμος στο χώρο και το χρόνο.Τρίκαλα: Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα Τζούρτζιας της Αθαμανίας(Φ.Α.Τ.Α.), σελ.224-237.
15. Ράπτης,Δημήτριος Ελ. «Προσδιοριστικοί παράγοντες του λαϊκού πολιτισμού των Τζουμέρκων», «Κοινωνικές και πολιτιστικές δραστηριότητες των Τζουμερκιώτικων Συλλόγων», στον τόμο : Πρακτικά ημερίδας «Τοπικά πολιτισμικά στοιχεία της ταυτότητας των Τζουμερκιωτών». Άγναντα Άρτας: Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Τζουμέρκων, σελ.67-87.
16. Σπύρος, Θοδωρής. 2008. « ‘Πίσω από την Κακαρδίτσα’: Αναπαραστάσεις των Ηπειρώτικων Τζουμέρκων στη Θεσσαλική πλευρά του βουνού(Γαρδίκι Τρικάλων)», Χρ. Μεράντζας(επιμ.), Πρακτικά Α΄ Επιστημονικού Συνεδρίου για τα Τζουμέρκα. «Ο τόπος-η κοινωνία- ο πολιτισμός. Διάρκειες και τομές». Ιωάννινα: ΙΛΕΤ, σελ.381-392.
17. Σπύρος, Θοδωρής. 2009. «Συλλογικές ταυτότητες στο Γαρδίκι Ασπροποτάμου», τόμο Ε.Αυδίκος(επιμ.-εισ.), Ο Ασπροπόταμος στο χώρο και το χρόνο.Τρίκαλα: Φιλεκπαιδευτική Αδελφότητα Τζούρτζιας της Αθαμανίας(Φ.Α.Τ.Α.), σελ.238-251.