Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Σχολή Επιστημών του Ανθρώπου
Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινων.Ανθρωπολογίας
Ακαδημαϊκό έτος 2011-2012
Χειμερινό εξάμηνο
Διδάσκων: καθηγητής Ευάγγελος Γρ.Αυδίκος
Μάθημα : Εισαγωγή στις Σπουδές του Λαϊκού Πολιτισμού
1. Στόχος
Βασική στόχευση του μαθήματος είναι :
α. η εξοικείωση και η κατανόηση των συνθηκών-οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών- που συντέλεσαν στη διαμόρφωση του πλαισίου για τη στροφή του ενδιαφέροντος προς το λαό και τον πολιτισμό του το 19ο αιώνα(folk culture).
β. η διερεύνηση της μετεξέλιξης του λαϊκού πολιτισμού(folk/popular culture) στη μετά το Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο περίοδο.
2. Tα θέματα
α. Περιήγηση στην έννοια του πολιτισμού
β. Βιομηχανική επανάσταση και διαφωτισμός
γ. Ρομαντισμός και λαογραφία: η εθνογένεση
δ. o Fallmerayer και το ελληνικό εθνικό κράτος
ε. Ο Ν. Πολίτης και η νεοελληνική ιδεολογία στη στροφή του 19ου αι.
στ. Η θεωρία της συνέχειας και οι μεθοδολογικές επιλογές
ζ. Ο Στ. Κυριακίδης και ο Ν.Πολίτης
η. Η λαογραφική γενιά του 1970
θ. Οι νεότερες εξελίξεις
ι. Από το λαϊκό(folk) στο…λαϊκό (popular)πολιτισμό: οι πολιτισμικές σπουδές και πολιτισμοί
3. Αξιολόγηση
α.Τελική κρίση με προφορικές εξετάσεις(5)
β. Ενδιάμεση γραπτή εξέταση(3) στις 13 Δεκεμβρίου 2011(ώρα 5μμ, αίθουσα Θ).
Ύλη εξέτασης: όση διδαχτεί ως τις 23/11/2010.
Προσοχή: Σε περίπτωση μη συμμετοχής στις εξετάσεις αφαιρείται το 20% από την τελική βαθμολογία
γ. Υποχρεωτική παράδοση(το αργότερο στις 14/12/2010) περίληψης 300- 330 λέξεων(1).
Το κείμενο για περίληψη παραλαμβάνεται από τον διδάσκοντα(6ος όροφος, γραφείο 8) ως 30/10/2011
Ημέρες παραλαβής κειμένου:α.Τρίτη 12-.2.30μμ και 6-8 β.Τετάρτη 12-12.30 .
δ. Συμμετοχή στο μάθημα(1)
δ.Προαιρετική εργασία(3). Η βαθμολογία είναι πέρα από τη δεκάβαθμη κλίμακα που συμπληρώνουν τα προηγούμενα κριτήρια(α, β, γ).
Δήλωση εργασίας : ως τις 10/11/2011.
Παράδοση εργασίας: Ηλεκτρονικά(e-mail) ως τις 20/1/2012 και σε έντυπη μορφή την ημέρα τω εξετάσεων
Προϋπόθεση για την ανάληψη εκπόνησης εργασίας με επιτόπια έρευνα είναι η παρακολούθηση οχτώ τουλάχιστον μαθημάτων(θα δηλώνεται η παρουσία των συγκεκριμένων φοιτητών/τριών)
Προσοχή: δε θα γίνει αποδεκτή οποιαδήποτε εργασία αν δεν
§ έχει υπάρξει τακτική συνεργασία με τον διδάσκοντα, τουλάχιστον τρεις φορές
§ Δεν έχει παραπομπές και βιβλιογραφία
§είναι αντιγραφή από το ιντερντ(επισημαίνεται ότι το τελευταίο θεωρείται από το νόμο λογοκλοπή)
4. Προτεινόμενα βιβλία
• Ευάγγελος Γρ. Αυδίκος, Εισαγωγή στις Σπουδές του Λαϊκού Πολιτισμού, Αθήνα 2009
• M. Γ. Mερακλής, Ελληνική Λαογραφία, Αθήνα 2004
5. Βασική βιβλιογραφία
Βιβλιογραφία
Ελληνόγλωσση
………………………2003. Δωδεκάνησα Λαϊκός Πολιτισμός. Αθήνα.
………………………..«Περιφερειακές ταυτότnτες και Ευρωπαϊκή Ένωση: το παράδειγμα του ηπειρωτισμού», Τετράδια 33(1993)69 - 80.
………………………..2007. «Το κουρμπάνι του Αιγίου Αθανασίου Διδυμοτείχου. Η θρησκευτικότητα ως έκφραση κοινωνικής αντιρρόπησης». στο βιβλίο του Η Θράκη και οι άλλοι. Ιχνηλατώντας τα πολιτισμικά όρια και την ιστορική μνήμη. Αθήνα: Οδυσσέας, σ.143-56.
………………………….‘Να μπει ο διάβολος στην κεφαλήν και τον εμυαλόν σου’. Κοινωνικές αντι-δομές και διαχείριση κοινωνικών σχέσεων στις κατάρες της Καρπάθου…….
Γεωργιάδης, Νέαρχος. 1999. Ρεμπέτικο και πολιτική. Αθήνα : Σύγχρονη Εποχή.
Γιαννουλόπουλος, Γιάννης……. Η εθνική μας τύφλωσις. Αθήνα:……, .
Γκέφου-Μαδιανού, Δήμητρα. 1998. «Αναστοχασμός, ετερότητα και ανθρωπολογία οίκοι: Διλήμματα και αντιπαραθέσεις», στον τόμο : Δήμητρα Γκέφου-Μαδιανού(επιμ.), Ανθρωπολογική θεωρία και εθνογραφία. Σύγχρονες τάσεις. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, σσ.366-435.
Δαμιανού, Δέσποινα Μ.. 2005. Λαϊκές αφηγήσεις. Μύθοι και παραμύθια των Κυθήρων. Φαντασιακή δημιουργία και πραγματικότητα. Αθήνα:Εταιρεία Κυθηραϊκών Μελετών.
………………. 1985. Ελληνικός Ρωμαντισμός. Αθήνα: Ερμής.
Δουλαβέρας, Αριστείδης Ν. 2007. Η Ανθρώπινη Ομορφιά στο Δημοτικό Τραγούδι, Α΄ . Η Γυναικεία Ομορφιά. Αθήνα: Παπαζήσης.
Eliade, Mircea. 1999. Κόσμος και ιστορία ή ο μύθος της αιώνιας επιστροφής, μετ. Σ. Ψύλλος, Μ. Μπέγζος. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Ζωγράφου, Μάγδα. 1996. «Ευετηριακά λαϊκά δρώμενα: μια πρώτη ματιά», στον τόμο Λαϊκά δρώμενα. Παλιές μορφές και σύγχρονες εκφράσεις. Πρακτικά Α΄ Συνεδρίου(Κομοτηνή 25-27 Νοεμβρίου 1994). Αθήνα: Υπουργείο Πολιτισμού-Διεύθυνση Λαϊκού Πολιτισμού και Κέντρο Λαϊκών δρωμένων,, σσ.121-30.
…………………..2002. Πάλι δικά μας. Λαογραφία, Ιδεολογία και η Διαμόρφωση της Σύγχρονης Ελλάδας, μετ. Μαρίνος Σαρηγιάννης. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.
Ήμελλος, Στέφανος, «Ο άγιος Μόδεστος εν Νάξω», Επετηρίς Εταιρείας Κυκλαδικών Μελετών 4(1964) 376-81.
Μαχαίρα, Ελένη. 1987. Η νεολαία της 4ης Αυγούστου. Αθήνα: Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας/Γενική Γραμματεία Νέας Γενιάς.
……………..Εισαγωγή εις την Λαογραφίαν Αθήναι 1967.
Μεταξάς, Ι. χ.χ. Λόγοι και σκέψεις 1936-1941, τόμος πρώτος. 1936-1938. Αθήνα: Γκοβόστης.
………….χ.χ. Λόγοι και σκέψεις 1936-1941, τόμος δεύτερος 1939-1941. Αθήνα: Γκοβόστης.
…………χ.χ. Το προσωπικό του Ημερολόγιο, τόμος Έβδομος 1922-1941. Τετάρτη Αυγούστου . Ελληνοϊταλικός πόλεμος, επιμέλεια Φαίδων Βρανάς. Αθήνα : Γκοβόστης.
Μπάδα, Κ. (επιμ.). 2003. Η μνήμη του αστικού τόπου και τοπίου: το Αγρίνιο μέχρι τη δεκαετία του`60. Αθήνα: Μεταίχμιο/Δήμος Αγρινίου.
Β.Νιτσιάκος-Π.Νούτσος(επιμ.). 1992. Η ελληνική κοινότητα, Δωδώνη
(Επετηρίδα του Τμήματος Φιλοσοφία,ς Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων). Ιωάννινα.
Οικονομίδης, Δημήτριος Β. 1980. «Η οικοδομία των Βαλκανίων», στο βιβλίο του: Εθνολογικά-Λαογραφικά, τόμος Β΄. Αθήναι: Σύλλογος προς Διάδοσιν Ωφελίμων Βιβλίων.
…………………………….«Συμβολή εις την ιστορίαν της ελληνικής Λαογραφίας», Λαογραφία, ΛΕ΄ (1987- 1989) 11-86.
Π
Παπαδόπουλος, Στέλιος. 1982. Η χαλκοτεχνία στον ελληνικό χώρο, τόμος Α΄. Η χαλκοτεχνία στον ελληνικό χώρο(1900-1975) κατά τις προφορικές μαρτυρίες των χαλκουργών. Συμβολή στην εθνογραφική τεχνολογία. Ναύπλιο: Πελοποννησιακό Λαογραφικό Μουσείο.
Παπακώστας, Γιάννης. 1988. Φιλολογικά σαλόνια και καφενεία της Αθήνας(1880- 1930). Αθήνα : Βιβλιοπωλείον της «Εστίας».
Πετράκη, Μαρίνα. 2006. Ο μύθος του Μεταξά. Δικτατορία και προπαγάνδα στην Ελλάδα. Αθήνα : Ωκεανίδα.
Πετρόπουλος, Ηλίας. 1979. Ρεμπέτικα τραγούδια. Αθήνα: Κέδρος, σ. 191.
Ρήγος, Άλκης.1995. Τα κρίσιμα χρόνια 1935-1941, τόμος Δεύτερος. Αθήνα: Παπαζήσης.
Σέργης, Μανόλης Γ. 2000. Εφημερίδες και Λαογραφία: Η ταυτότητα μιας Ναξιακής εφημερίδας. Διδακτορική διατριβή. Αθήνα.
……………………2007. Διαβατήριες τελετουργίες στον μικρασιατικό Πόντο(μέσα 19ου αιώνα-1922). Γέννηση-γάμος-θάνατος. Αθήνα: Ηρόδοτος.
………………………………2003. «Εισαγωγικό Σημείωμα», στο βιβλίο Ά. Κυριακίδου-Νέστορος, Λαογραφικά Μελετήματα Ι, ό.π., σσ. 9-16.
Smith, Anthony F…..Δ3Μ….. Εθνική ταυτότητα, μετ. Εύα Πέππα. Αθήνα : Οδυσσέας.
Σχορέλης, Τάσος. 1978. Ρεμπέτικη ανθολογία. Αθήνα: Πλέθρον.
Φεσσόπουλος, Β. Γ. 1939. Η Ελλάς κατά την τελευταίαν εκοσιπενταετίαν, Αθήνα.
Xατζηπανταζής, Θόδωρος. 1981. Το κωμειδύλλιο και η εποχή του. Αθήνα: Ερμής.
Χατζητάκη-Καψωμένου, Χρυσούλα. 1990. Νεοελληνικά λαϊκά αινίγματα. Μορφολογική και λειτουργική ανάλυση. Θεσσαλονίκη: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης/ Επιστημονική Επετηρίδα του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής(παράρτημα αριθμ. 4 του Α΄τόμου).
Ξενόγλωσση
Α
Abercromby, John, “An Analysis of Certain Finnish Origins”, Folklore 3: 3(1892) 308-36.
Abrahams, Roger D., “Phantoms of Romantic Nationalism in Folkloristics”, The Journal of American Folklore 106: 419(19993)3-37.
Avdikos, Evangelos Gr. 1996 . “Ritual and «Face» in Athens. The Case of the Orthodox Gypsies from Didymotichon, Evros», στον τόμο
: Actes des Deux Journées De Travail Sur La Transition «Les Mécanismes de la Transition Dans L' Europe Des Transformations(Département S' Histoire et Ethnologie de L΄ Université Démocrite De Thrace - Société Des Européanismes). Athènes : Sakkoylas, 1996, σσ
.82 - 89.
……………………….1998. «The Role of Religious Practices and the Sense of Origin in theShaping of Identity: The Example of Greek Minority in the Democracies of the Ex-Soviet Union” στο
: Xth Internatopnal Oral History Conference “Oral History Challenges for the 21st Century”(14-18 June, Rio de Janeiro), τόμος
1, σσ
.236-245.
………………………….2000. “Going to the Field through Local Authorities”, στον τόμο
: “Crossroads of History: Experience, Memory, Orality”. XIth International Oral History Conference(June 15-19, 2000). Istanbul: International Oral History Association/Department of History at Boğaziçi University, Volume I, σσ
. 392-5(= .2007. «Επιτόπια έρευνα και τοπικές εξουσίες», στο βιβλίο
Η Θράκη και οι άλλοι Ιχνηλατώντας τα πολιτισμικά όρια και την ιστορική μνήμη. Αθήνα
: Οδυσσέας
, σσ
.122-27).
Cassey, Edward S., “The Word of Nostalgia”, Man and World 20(1987)….σελίδες-βιβλιοΠηνελόπης……
Corringan, P.- Sayer, D. 1985. The Great Arch:English State Formation as a Cultural Revolution. Oxford: Oxford University Press.
Dégh, Linda - Vazsonyi, Andrew, “Magic for Sale: Märchen and Legend in TV Advertising”, Fabula 20(1979) 47-68.
Deltsou, Eleftheria P.. 1995. Praxes of Tradition and Modernity in a Village in Northern Greece, Ph. D. Department of Anthropology of Indiana University.
Derrida, Jacques.1978.Positions. London: Athlone Press.
Hadjitaki- Kapsomenou, Ch.. 2001. “Folklore as Compensation : the Role of Local Cultural Associations in the Folkkorisation of Social Memory in the Contemporary Greek Context”, στον τόμο
:Migration, Minorities, Compensation. Issues of Cultural Identity in Europe. Brussels: Coimbra Group Office, σσ
.41-51.
Hadjitaki- Kapsomenou, Ch.. 2001. “Folklore as Compensation : the Role of Local Cultural Associations in the Folkkorisation of Social Memory in the Contemporary Greek Context”, στον τόμο
:Migration, Minorities, Compensation. Issues of Cultural Identity in Europe. Brussels: Coimbra Group Office, σσ
.41-51.