Ευριδίκη Βαϊτση, Απούσα

 

Ευάγγελος Αυδίκος

 

 

 Ευρυδίκη

 

 

 

     Άσε,  τι τα θέλεις και τι τα κουβεντιάζεις. Καένας δεν χαμπαριάζει τα γερόντια. Σταμάτησα αθέλητα το μάσημα της τηγανίτας που η ίδια μου σέρβιρε. Με κοίταζε με εκείνο το βλέμμα, της λαϊκής σοφίας που δεν χωράει άλλη κουβέντα . Διαφορετική. Αλλά και το βλέμμα της προσμονής που με κοίταζε κατάβαθα στα μάτια. Απέστρεψα τους οφθαλμούς μου. Αντίθετα προς τον Ορφέα που δεν κρατιόταν από την επιθυμία να κοιτάξει προς τη μεριά της αγαπημένης του Ευρυδίκης, που συνοδευόταν από τον ωκύποδα Ερμή. Γραμματισμένος είσαι, τα νογάς αυτά, συμπλήρωσε η Ευρυδίκη.

     Από την πόρτα ο πλάτανος στην πλατεία έδειχνε να έχει  αρχίσει να τσουτσουρώνεται, ελπίδα πως ο τόπος θα σκεπάσει τη γύμνια του χαϊδεύοντας το μάτι και σκορπίζοντας γλυκύτητα. Απέναντι, κάτω από τη βουνοκορφή, στην πλαγιά στις Νιβεάστις είχαν φτάσει οι αδύναμες ηλιαχτίδες. Το προηγούμενο βράδυ η βροχή πλημμύρισε τα καλντερίμια και το Μαυρολάγκαδο, με τις κατολισθήσεις και το πετροβόλημα που αγαπούσε, γινόταν αγκάθι, που δεν άφηνε την ανησυχία να καταλαγιάσει. Θα’ ρθει νωρίτερα η βροχή, η Ευρυδίκη στεκόταν όρθια απέναντί μου. Σα να μουρμούριζε, ίσως να’ ταν έγνοια για μένα, ήθελε να με προφυλάξει. Βλέπω τα σημάδια, συνέχισε, κόβοντας τη φόρα που είχα να τη ρωτήσω. Τον ξέρω τον καιρό. Όλη μου η ζωή σ’ αυτά τα βουνά. Άντε τώρα, εγώ ο αμαθής, που τα βουνά τα ξέρω από τη γεωγραφία, να μάθω τη γλώσσα του καιρού. Των καιρών.

      Μην σεκλετίζεσαι, η Ευρυδίκη με φιλοδώρησε μ’ ένα χαμόγελο βγαλμένο από την καρδιά της. Θα προκάμεις. Να σου φέρω κι άλλες τηγανίτες; Κρύωσαν. Ανόρεχτος είσαι, μην κοιτάς έξω. Στο πιάτο σου, να ψυχοπιαστείς. Δεν έφαγες χτες βράδυ. Τι να της πω; Κοίταζα μέσα από το τζάμι της πόρτας, τα΄αυτιά μου τεντωμένα, να πιάσουν τον ήχο από τις φτερούγες. Περίμενα τον σταυραετό. Απαίτηση που την είχα, ένα πουλί να κατεβεί στην Γκούρα να με καλωσορίσει. Απαίτηση που την έχουν οι άνθρωποι της πόλης. Να κάνουν τα πουλιά και τα βουνιά τα χατίρια μας. Να μας κανακέψουν. Περιμένεις τον σταυραετό. Η Ευρυδίκη ήταν εκεί μπροστά μου. Δεν με ρωτούσε. Διάβασα στην εφημερίδα αυτά που έγραψες, συμπλήρωσε.

    Καένας δεν χαμπαριάζει τα γερόντια. Η Ευρυδίκη ξανά μανά το τροπάριό της. Ήταν όμως τροπάριο;  Μήπως έλεγε τη μαύρη αλήθεια; Φεύγοντας της ευχήθηκα για τη γιορτή της μάνας. Δεν ξέρω από γιορτές, η φωνή της είχε σπάσει. Κοιτάζει τα χέρια της σαν να τα βλέπει πρώτη φορά. Ξένα της φαίνονται(Γκανάς).

     Καένας δε μας σουράει εμάς τα γερόντια. Η Ευρυδίκη μονολογούσε. Λιπόσαρκη,  μικροκαμωμένη, με κοίταζε  με τρόπο που μ’ έκανε συνένοχο της εποχής που έχει ρίξει τα γερόντια στον καιάδα τους, οικονομικό και κοινωνικό. Θα μας κόψουν τις συντάξεις; Τι νέα φέρνεις από την Αθήνα; Κι όμως η Ευρυδίκη φορούσε τη θλίψη της σαν ομορφιά.

Το Συρράκο απελευθερώνεται, 23 Νοεμβρίου 1912

 

Δημήτριος Γάτσιος, Μεταξύ μύθου και πραγματικότητας, Ιωάννινα 2019

 

Με την Θέμη στο Συρράκο, καλοκαίρι 2020

 

Συρράκο, μουσείο Κώστα Αυδίκου/Ερμηνείας Φωτιάδου

Συρράκο, η "Γκούρα" της Αλέκας και του Κώστα

Συρράκο, από το μπαλκόνι του Βασίλη Ντόντορου

Στο Συρράκο

Ο Γιάννης Μαντζήλας στην Γκούρα, στο Συρράκο

Οι πόρτες στο Συρράκο περιμένουν

Λαογραφικό Μουσείο Συρράκου, σπίτι Κώστα Αυδίκου, δωρεά Ερμηνείας Φωτιάδου

Γιατί υποστήριξα την ένταξη του πανηγυριού του Συρράκου στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά

Ονομάζομαι Ευάγγελος Αυδίκος, καθηγητής Λαογραφίας στο Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας. Ασχολούμαι συστηματικά ερευνητικά και με δημοσιεύσεις με τον λαϊκό πολιτισμό(20 μονογραφίες) και ιδιαίτερα με τις τελετουργίες, την προφορικότητα και τις πολιτισμικές ταυτότητες. Η ερευνητική σχέση μου με τις τελετουργίες και τα πανηγύρια χρονολογείται από τη δεκαετία του 1990 με άρθρα για το χορευτικό φαινόμενο αλλά και τα πανηγύρια στην περιοχή της οροσειράς της Πίνδου(Αγία Μαρίνα στην Αγία Παρασκευή Ασπροποτάμου Τρικάλων, Αγίων Ταξιαρχών στο Σέσκλο Μαγνησίας, Δεκαπενταύγουστο στο  Συρράκο, κ.λπ.). Η διατριβή μου δε(Πρέβεζα 1945-1990 .Όψεις της μεταβολής μιας επαρχιακής πόλης, Πρέβεζα 1992) εστίαζε, σε μεγάλο βαθμό, στη διαδικασία ένταξης των Συρρακιωτών και τη σχέση τους με την πόλη της Πρέβεζας. Εξέχουσα θέση για τη διαπραγμάτευση αυτής της πολιτισμικής σχέσης ήταν το Πανηγύρι της Φανερωμένης, ένα υποκατάστατο του πανηγυριού της Παναγίας στο Συρράκο, όταν οι Συρρακιώτες σταμάτησαν να ανεβοκατεβαίνουν περιοδικά στο χωριό.

      Παρά την απουσία μου στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης αρχικά(Αλεξανδρούπολη) και στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας αργότερα(Βόλος), βασικός μου στόχος ήταν η παρουσία μου στο πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου. Σ’ αυτό συνηγορούσε  η προσωπική ανάγκη να αποκαταστήσω τους δεσμούς μου με τον τόπο καταγωγής και να νιώσω ενεργό μέρος μιας πολιτισμικής κληρονομιάς που συνέχιζε για πολλές δεκαετίες να αναπαράγεται και να ανανεώνεται στη διάρκεια του πανηγυριού. Η ανάγκη αυτή ισορροπούσε και διευρυνόταν από τα επιστημονικά μου ενδιαφέροντα για τον λαϊκό πολιτισμό, τη θέση της παράδοσης στον σύγχρονο αστικοποιημένο κόσμο και τη φολκλοροποίηση πολλών μορφών του λαϊκού πολιτισμού. Έκτοτε(από τις αρχές της δεκαετίας του 1990), συμμετέχω στο πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου. Ακόμη, το επιστημονικό μου ενδιαφέρον γι’ αυτό με οδήγησε να επιλέξω ως θέμα του Θερινού Σχολείου Τζουμέρκων και Νοτιοανατολικής Πίνδου(ίδρυση το 2012) του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας το καλοκαίρι του 2018 τα πανηγύρια(Τα πανηγύρια μας.Οι καιροί αλλάζουν , τα πανηγύρια μένουν). Ένας δε από τους τέσσερις άξονες ήταν η άυλη πολιτιστική κληρονομιά και το πανηγύρι του Συρράκου.

    Θεωρώ , ως εκ τούτου, την ένταξη του πανηγυριού του Συρράκου στο εθνικό αποθετήριο κομβικής σημασίας για τη συνέχεια του ίδιου του πανηγυριού μέσω της διαμόρφωσης μιας αντίληψης συνευθύνης για τη διάσωση πολιτισμικών μορφών του παρελθόντος. Αυτή η ατμόσφαιρα θα ενισχυθεί από την ενδεχόμενη  ένταξη  του πανηγυριού του Συρράκου στο αποθετήριο της Ουνέσκο. Το πανηγύρι του Συρράκου παρουσιάζει αξιοπρόσεκτα στοιχεία διατήρησης της συλλογικότητας και θωράκισης της παραδοσιακότητάς του έναντι στοιχείων που μπορούν να αποδομήσουν την υπόστασή του. Το πανηγύρι είναι ένα λαμπρό παράδειγμα για τη σχέση του χώρου με τον πολιτισμό και την ιστορία του. Το πανηγύρι του Συρράκου είναι ένας μηχανισμός συνομιλίας με το ιστορικό παρελθόν και συνειδητοποίησης της ευθύνης όλων έναντι αυτού. Συνεπώς, το πανηγύρι του Συρράκου θα λειτουργήσει ως μια πρόταση οργάνωσης της συλλογικότητας και διαχείρισης της πολιτισμικής κληρονομιάς)χώρος, αρχιτεκτονική, κοινωνικότητα, άυλη κληρονομιά».

Η απελευθέρωση του Συρράκου, 23 Νοεμβρίου 2019

Με τη Συρρακιώτισσα Μαρία Βασταρούχα στην Καρδίτσα

Τιμητική εκδήλωση για συνεργάτες της εφημερίδας "Αντίλαλοι του Συρράκου"