Γρηγόρης Αυδίκος, Για την εμβάθυνση της Δημοκρατίας, ΕΦΣΥΝ, 22-23 Οκτ 2022

 

Γρηγόρης Αυδίκος, Κρίσιμα ερωτήματα για τις επενδύσεις, εφ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 13 Αυγούστου 2022

 

Γρηγόρης Αυδίκος*, Η παρακαταθήκη ενός διανοητή..., ΕΦΣΥΝ, 19-20 Μαρτίου 2022

 

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου ο αναγνώστης προσεγγίζει το έργο και την προσωπικότητα του Νίκου Αλιβιζάτου.

0 seconds of 0 secondsVolume 0%

 

Περίπου έναν χρόνο μετά την ιδιότυπη και ενδιαφέρουσα αυτοβιογραφία του Νίκου Αλιβιζάτου με τον τίτλο «Δυο βήματα μπρος, ένα πίσω» έρχεται ένας τιμητικός τόμος για τον ίδιο. Σαν η -σε προσωπικό ύφος και τόνο- αυτοβιογραφία του να προκάλεσε την ανάγκη σ’ έναν κύκλο ανθρώπων που συνδέθηκαν στενά να απαντήσουν σε αυτήν υπό τη μορφή ενός διαλόγου ή καλύτερα μιας συνέχειας μεταξύ των δυο αυτών βιβλίων.

Για τον λόγο αυτό, όπως οι ίδιοι οι επιμελητές του νέου αυτού τιμητικού τόμου τονίζουν, δεν επιδίωξαν ένα παραδοσιακό honoris causa βιβλίο υπό τη μορφή σύμμεικτου κειμένων, αλλά «κάτι πιο ανθρώπινο και οικείο», μια μίξη δηλαδή προσωπικών εμπειριών με τον τιμώμενο με ένα -πολλές φορές- οικείο ύφος και παράλληλα την ανάδειξη του έργου και της προσωπικότητάς του.

Τα 19+1 κείμενα λοιπόν που περιέχονται στον τιμητικό τόμο έχουν κοινό σημείο αναφοράς ένα πιο προσωπικό ύφος, αλλά από την άλλη παρουσιάζουν μια ευχάριστη για τον αναγνώστη ποικιλομορφία. Σε κάποια από αυτά επιχειρείται μια αναφορά στο σύνολο της πορείας του ΝΚΑ και όχι σε κάποιες μεμονωμένες στιγμές ή θέματα, όπως στα κείμενα του Στέφανου Πεσμαζόγλου και του Δημήτρη Χριστόπουλου, γραμμένα σε έντονα οικείο ύφος.

Σε άλλα από τα κείμενα η προσοχή του συγγραφέα στρέφεται σε ένα ζήτημα ή μια ομάδα ζητημάτων. Για παράδειγμα, στο κείμενο του Αλέξανδρου Κεσσόπουλου η προσοχή του συγγραφέα επικεντρώνεται γύρω από τη συνταγματική ιστορία στο έργο του Νίκου Αλιβιζάτου. Στο κείμενο του Γιάννη Τασόπουλου η συζήτηση περιστρέφεται γύρω από το ζήτημα των θεσμικών αντιβάρων. Στο κείμενο του Σπύρου Βλαχόπουλου γίνεται αναλυτική αναφορά στις θέσεις του ΝΚΑ για τη βασιλεία, καθώς και στην υπόθεση της βασιλικής περιουσίας στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Το κείμενο του Φίλιππου Σπυρόπουλου ασχολείται κυρίως με τις θέσεις του τιμώμενου για το άρθρο 16 του Συντάγματος, το κείμενο της Λίλιαν Μήτρου πραγματεύεται τη «θεσμική» σχέση του Νίκου Αλιβιζάτου με τα προσωπικά δεδομένα.

Περαιτέρω, εξαιρετικά σημαντικό και σπάνιο για τιμητικό τόμο είναι ότι δεν λείπουν κείμενα που λιγότερο ή περισσότερο προσεγγίζουν κριτικά κάποιες πτυχές¹ της δράσης του τιμώμενου, όπως για παράδειγμα το κείμενο του Δημήτρη Σαραφιανού², το κείμενο του Γιώργου Σωτηρέλη για το Κράτος και τη Ραδιοτηλεόραση³ και το κείμενο του Ανδρέα Τάκη για την υπεράσπιση της ελευθερίας της έκφρασης μεταξύ φιλελευθερισμού και δημοκρατικής ιδεολογίας⁴. Σε άλλα κείμενα, οι συγγραφείς με αφορμή ένα κοινό ενδιαφέρον τους με τον τιμώμενο αναπτύσσουν με μεγάλο θεωρητικό ενδιαφέρον το ζήτημα αυτό, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με το κείμενο του Γιάννη Κτιστάκι για την κατοχύρωση του δικαιώματος στην αρνητική θρησκευτική ελευθερία.

Παρά την παραπάνω ποικιλομορφία τα «19+1 κείμενα» μπορούν να ομαδοποιηθούν, υπό την έννοια ότι αναφέρονται –ανά άτυπες ομάδες– λιγότερο ή περισσότερο στις τρεις ιδιότητες με τις οποίες ο τιμώμενος ανέπτυξε τη δημόσια δράση του, δηλαδή στις ιδιότητες του καθηγητή ή επιστήμονα του δικαίου, του δικηγόρου και του διανοούμενου. Κείμενα όπως αυτά του Αλέξανδρου Κεσσόπουλου, του Γιάννη Τασόπουλου, του Φίλιππου Σπυρόπουλου και του Μιχάλη Τσαπόγα αναφέρονται έντονα στην ακαδημαϊκή και επιστημονική πλευρά του ΝΚΑ.

Περαιτέρω, κείμενα όπως αυτά του Στέφανου Πεσμαζόγλου, του Δημήτρη Σαραφιανού, του Γιάννη Βούλγαρη, του Ανδρέα Τάκη, της Κλ. Παπαπαντολέων και του Δημήτρη Χριστόπουλου αναφέρονται έντονα –αμέσως ή εμμέσως– στη δράση του Αλιβιζάτου ως διανοούμενου. Τέλος, κείμενα, όπως αυτά του Σπύρου Βλαχόπουλου, της Λούσης Κιουσοπούλου και του Βαγγέλη Μάλλιου, παράλληλα με την ανάδειξη του εκάστοτε νομικού ζητήματος, αναδεικνύουν πλευρές της δικηγορικής δράσης του τιμώμενου.

Μπορεί κανείς να μη συγκρατήσει από το βιβλίο όλες τις λεπτομέρειες της πολυσχιδούς δράσης του ΝΚΑ, αυτό όμως που θα παραμείνει είναι η αίσθηση πως γνωρίζει τον Νίκο Αλιβιζάτο καλύτερα, τόσο ως προσωπικότητα όσο και ως προς το έργο του σε όλες του τις πλευρές (επιστήμονα, δικηγόρου, διανοούμενου).

Πολύ σημαντική, επίσης, συμβολή είναι ότι ο τόμος αυτός δεν αποτελεί αγιογραφία, αλλά αναδεικνύει, σε αρκετά σημεία, και τη διαφορετική άποψη. Αυτό ήταν εμφανές σε εμένα, που συμπορεύομαι, τις περισσότερες φορές, με τις θέσεις του ΝΚΑ για τα δικαιώματα αλλά διαφωνώ κάποιες φορές σε άλλα ζητήματα, όπως για παράδειγμα στο περιεχόμενο των αναγκαίων τομών για την εμβάθυνση της δημοκρατίας και της ποιότητας του πολιτεύματος στη χώρα μας με πλέον χαρακτηριστική στιγμή αυτή της αναθεώρησης του 2019⁵.

Ολα τα παραπάνω δεν είναι κάτι απλό για έναν τιμητικό τόμο, ούτε αυτονόητο. Αντίθετα αποτελούν ουσιαστική εκπλήρωση του διττού, κατ’ εμέ, προορισμού ενός τιμητικού τόμου, αφενός μεν να τιμήσει το εκάστοτε πρόσωπο, αφετέρου δε να καταστήσει προσιτά στο κοινό την προσωπικότητα και το έργο του σε όλες τις πλευρές του.

Είμαι σίγουρος ότι αυτός ο τιμητικός τόμος θα αποτελέσει παρακαταθήκη για τον μελετητή του μέλλοντος αλλά και παράδειγμα προς μίμηση για άλλους τιμητικούς τόμους. Συγχαρητήρια λοιπόν στους επιμελητές του και τους συγγραφείς του και καλή ανάγνωση!

(1) Βλ. π.χ. σελ. 286-290.
(2) Βλ. ενδεικτικά την προσέγγιση του συγγραφέα γύρω από το ζήτημα της αντιτρομοκρατικής νομοθεσίας (σελ. 53-54), τη συνταγματική αναθεώρηση (σελ. 59) και την πανεπιστημιακή αστυνομία (σελ. 62).
(3) Βλ. τις παρατηρήσεις του συγγραφέα στη σελ. 154.
(4) Βλ. τις παρατηρήσεις του συγγραφέα στις σελ. 178-179.
(5) Βλ. Αυδίκος Γ., Παθογένειες του Συντάγματος και Αναθεώρηση, Στοχαστής, 2020, Αθήνα.

 

*Διδάκτωρ Νομικής, δικαστικός πληρεξούσιος Α΄ ΝΣΚ, αποσπασμένος στο Τμήμα Εκτέλεσης των αποφάσεων του ΕΔΔΑ στο Συμβούλιο της Ευρώπης

"Τριανταφυλλάκι μ' κόκκινο" - Παραδοσιακό Ηπείρου

Γρηγόρης Αυδίκος*, Λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία και εκτελεστικός νόμος, ΕΦΣΥΝ, 6-7 ΦΕΒΡΟΥΑΡΊΟΥ 2021

Η λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία είναι ένα χρήσιμο εργαλείο που έρχεται να συνδράμει τις δημοκρατικές διαδικασίες στη χώρα μας.

Στις 25 Νοεμβρίου 2019 ολοκληρώθηκε η πρόσφατη διαδικασία της αναθεώρησης του Συντάγματος. Ενα από τα άρθρα που αναθεωρήθηκαν -με μεγάλη μάλιστα συναίνεση- είναι το αρ. 73, καθώς σε αυτό προστέθηκε η παράγραφος 6, η οποία εισάγει, στο Σύνταγμά μας, για πρώτη φορά ⁽¹⁾, τον θεσμό της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας.

Σύμφωνα με τη διάταξη, για την ενεργοποίηση της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας απαιτείται η συγκέντρωση πεντακοσίων χιλιάδων υπογραφών πολιτών. Το Σύνταγμα προβλέπει, περαιτέρω, ότι τους όρους και τις προϋποθέσεις εφαρμογής της λαϊκής πρωτοβουλίας ορίζει εκτελεστικός του Συντάγματος νόμος. Η εισαγωγή του θεσμού είναι θετική, καθώς τέτοιοι θεσμοί ενισχύουν τον δημοκρατικό χαρακτήρα του Συντάγματος.

Από την άλλη, μέχρι σήμερα (δηλαδή ένα και πλέον έτος μετά την ολοκλήρωση της αναθεώρησης) δεν έχει ψηφιστεί ο σχετικός εκτελεστικός νόμος του Συντάγματος. Δεν είναι η πρώτη φορά που ο κοινός νομοθέτης αδρανεί ή καθυστερεί να ψηφίσει τον εκτελεστικό νόμο.

Ενδεικτικά παραδείγματα αποτελούν η ψήφιση μόλις το 2011 (ν. 4023/2011) του αναγκαίου ⁽²⁾ εκτελεστικού νόμου για τον νέο τύπο δημοψηφίσματος που προβλέφθηκε με την αναθεώρηση του 1986, καθώς και η ψήφιση του ν. 4703/2020 που ρυθμίζει το δικαίωμα συνάθροισης για πρώτη ⁽³⁾ φορά στη Μεταπολίτευση.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν, ενόψει της αδράνειας του κοινού νομοθέτη να ψηφίσει εκτελεστικό του Συντάγματος νόμο για την εξειδίκευση της διαδικασίας της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας, υπάρχει δυνατότητα ενεργοποίησης και ολοκλήρωσης της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας;

Οι εκτελεστικοί νόμοι είναι τυπικοί νόμοι, των οποίων την ύπαρξη προβλέπει το ίδιο το Σύνταγμα. Στόχο έχουν να εξειδικεύσουν τις διατάξεις του Συντάγματος και να ρυθμίσουν μέσα στο πλαίσιο που το ίδιο θέτει διάφορα μερικότερα θέματα, είτε αυτά αφορούν τη ρύθμιση της οργάνωσης και άσκησης της κρατικής εξουσίας είτε αφορούν την άσκηση και προστασία των συνταγματικών δικαιωμάτων ή/και των περιορισμών τους ⁽⁴⁾.

Το συνταγματικό δικαίωμα -αντίθετα με τους περιορισμούς αυτού- δεν παραμένει ανενεργό χωρίς την ύπαρξη του εκτελεστικού νόμου και αναπτύσσει το κανονιστικό του περιεχόμενο ⁽⁵⁾. Και αυτό διότι, αντίθετα με αντιλήψεις που κυριαρχούσαν παλαιότερα, το Σύνταγμα είναι ισχύον δίκαιο και δεν έχει «προγραμματική φύση» ⁽⁶⁾.

Εξάλλου, η αντίθετη άποψη θα είχε το δικαιικά μη αποδεκτό αποτέλεσμα της εκ των πραγμάτων ανενέργειας του κανονιστικού περιεχόμενου του ίδιου του Συντάγματος, καθώς στην περίπτωση αυτή το νομοθετικό Σώμα, διά της παράλειψής του να θέσει σε ισχύ εκτελεστικό νόμο, στην ουσία αντιστρατεύεται τη βούληση του αναθεωρητικού ή συντακτικού νομοθέτη και τελικά τη βούληση του κυρίαρχου λαού.

Κι αν τα παραπάνω φαντάζουν μια πληκτική θεωρητική αναζήτηση, η ίδια η πραγματικότητα αποδεικνύει το αντίθετο. Προσφάτως, έχει δημοσιοποιηθεί η έναρξη της πρωτοβουλίας μιας ομάδας πολιτών (με το όνομα ΚΛΙΜΑ500) ⁽⁷⁾ που ενδιαφέρονται, αξιοποιώντας τη διαδικασία της λαϊκής νομοθετικής πρωτοβουλίας, να καταθέσουν πρόταση νόμου στη Βουλή με την οποία θα επιδιώκεται η ψήφιση ενός κλιματικού νόμου για την Ελλάδα που θα έχει ως στόχο την τοποθέτηση της προστασίας της φύσης ως προτεραιότητας της κοινωνίας και των θεσμών.

Αν, για παράδειγμα, η παραπάνω πρωτοβουλία (ή κάποια άλλη πρωτοβουλία) κατόρθωνε δόκιμα να συγκεντρώσει πεντακόσιες χιλιάδες υπογραφές πολιτών για την κατάθεση μιας συγκεκριμένης πρότασης νόμου στη Βουλή, θα ήταν σύμφωνο με μια τελολογική ερμηνεία του Συντάγματος η Βουλή να απορρίψει την πρόταση αυτή επικαλούμενη τυχόν διαδικαστικό απαράδεκτο, μιας και δεν έχει ψηφιστεί ο σχετικός εκτελεστικός νόμος, ο οποίος να καθορίζει την προσήκουσα διαδικασία;

Θέλω να πιστεύω πως όχι, για τους λόγους που ήδη αναπτύχθηκαν και επιπλέον γιατί μια τέτοια ενέργεια θα στερούνταν πολιτικής νομιμοποίησης και θα μπορούσε ενδεχομένως, υπό κάποιες περιστάσεις, να έδειχνε σοβαρή περιφρόνηση στις δημοκρατικές διαδικασίες.

Σε κάθε περίπτωση, ακόμα και αν κάποιος, εμμένοντας σε μια τυπολατρική προσέγγιση του ζητήματος, εστίαζε στην απουσία του εκτελεστικού νόμου, θεωρώ ότι η Βουλή θα όφειλε όχι να απορρίψει τη σχετική πρόταση, αλλά να σπεύσει το ταχύτερο δυνατό να καλύψει το κενό ψηφίζοντας τον εκτελεστικό νόμο με μεταβατική μάλιστα πρόβλεψη.

Επιλογικά, σημειώνεται ότι η λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία είναι ένα χρήσιμο εργαλείο που έρχεται να συνδράμει τις δημοκρατικές διαδικασίες στη χώρα μας. Θα ήταν ευχής έργο, η Κοινωνία των Πολιτών με σοβαρότητα αλλά θαρρετά να κινηθεί προς την ενεργοποίηση του θεσμού και αντίστοιχα ο νομοθέτης να καλύψει το νομοθετικό κενό ψηφίζοντας τον εκτελεστικό νόμο.

Ο νόμος αυτός θα ήταν σκόπιμο να περιέχει διατάξεις που στόχο θα έχουν την αποτελεσματικότερη ενεργοποίηση ενός θεσμού που έχει να προσφέρει πολλά, αν μη τι άλλο διαμορφώνοντας μια νέα γενιά πολιτών που δεν βλέπουν τη νομοθετική διαδικασία ως κάτι ξένο ή ελιτίστικο, αλλά ως ένα γεγονός που τους αφορά και στο οποίο μπορούν να συμβάλλουν, έστω με τις προτάσεις τους.

*Διδάκτωρ Νομικής

---

(1) Παπαδοπούλου Λ., Θεσμοί «άμεσης δημοκρατίας» στο Σύνταγμα, Ευρασία, Αθήνα, 2014, σ. 229.
(2) Βλ. Αιτιολογική έκθεση του ν. 4023/2011, σ. 1.
(3) Μανιτάκης Α., Το δικαίωμα των διαδηλωτών και τα δικαιώματα των άλλων, προσβάσιμο σε www.constitutionalism.gr, πρόσβαση 8.1.2021.
(4) Γεωργόπουλος Κ., Επίτομο Συνταγματικό Δίκαιο, Αθήνα, Σάκκουλας, 2001, σ. 142.
(5) Βενιζέλος Ε., Μαθήματα Συνταγματικού Δικαίου, Αθήνα, Σάκκουλας, 2008, σ. 153.
(6) Δημητρόπουλος Α., Γενική Συνταγματική Θεωρία, Αθήνα, Σάκκουλας, 2004, σ. 382.
(7) Βλ. για περισσότερες πληροφορίες στον ιστότοπο της πρωτοβουλίας

 

Γρηγόρης Αυδίκος, Λαϊκή νομοθετική πρωτοβουλία και εκτελεστικός νόμος, ΕΦΣΥΝ, 6-7 ΦΕΒΡΟΥΑΡΊΟΥ 2Ο21

 

Ο Γρηγόρης Αυδίκος γράφει για την κρίσιμη ισορροπία μεταξύ των νομοθετικών πρωτοβουλιών που αναλαμβάνει η Κυβέρνηση και του δικαιώματος των πολιτών σε συνάθροιση και διαμαρτυρία εν μέσω πανδημίας, syntagmawatch.gr/trending-issues/h-apagoreysh-ypaithriwn-synathroisewn-kai-h-sygkyria/?fbclid=IwAR2tiI52v_9HY_yMW9BR2eold6b_940CzFfP_1HVfBbSuuX9g-gDcOjN2gw.

 

Με την απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας με αριθμό 1029/8/18- κδ’/25-01-2021 (ΦΕΚ Β΄ 242/2021) απαγορεύθηκαν όλες οι δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις στο σύνολο της Επικρατείας στις οποίες συμμετέχουν πλέον των εκατό (100) ατόμων και αυτό για το διάστημα από την Τρίτη 26 Ιανουαρίου 2021 και ώρα 06.00 έως και τη Δευτέρα 1 Φεβρουαρίου 2021 και ώρα 06.00. Η ίδια απόφαση, προβλέπει, παράλληλα, την επιβολή κυρώσεων σε περίπτωση παράβασης της ανωτέρω απαγόρευσης, υπό την επιφύλαξη της εφαρμογής άλλων κυρώσεων που προκύπτουν από την κείμενη νομοθεσία και συγκεκριμένα διοικητικό πρόστιμο 5.000 ευρώ αν τη δημόσια υπαίθρια συνάθροιση τη διοργανώνει νομικό πρόσωπο και 3.000 ευρώ αν τη διοργανώνει φυσικό πρόσωπο και τέλος πρόστιμο 300 ευρώ στα πρόσωπα που παραβιάζουν την απαγόρευση και συμμετέχουν σε συναθροίσεις.

Σύμφωνα με τη σχετική ανακοίνωση[1] της αστυνομίας, για την έκδοση της απόφασης ελήφθησαν, μεταξύ άλλων, υπόψη: α) επιτακτικοί λόγοι δημοσίου συμφέροντος, που αφορούν στην προστασία της δημόσιας υγείας και συνίστανται στη λήψη έκτακτων μέτρων για την αντιμετώπιση του σοβαρού κινδύνου διασποράς του κορωνοϊού COVID-19, β) ο κίνδυνος περαιτέρω αύξησης του ρυθμού διάδοσης του κορωνοϊού από την πραγματοποίηση δημόσιων υπαίθριων συναθροίσεων με την αθρόα συμμετοχή ατόμων, γ) η από 22-01-2021 εισήγηση της Εθνικής Επιτροπής Προστασίας Δημόσιας Υγείας, όπου, μεταξύ άλλων, προτείνεται ως ανώτατος αριθμός συμμετεχόντων σε δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις τα (100) άτομα.

Όπως είναι γνωστό, αυτή είναι η δεύτερη φορά μέσα στην τρέχουσα πανδημία που με απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας απαγορεύονται οι δημόσιες υπαίθριες συναθροίσεις. Υπενθυμίζεται απλώς ότι με απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας με αριθ. 1029/8/18/13.11.2020 (ΦΕΚ Β΄ 5046/14.11.2020), αποφασίσθηκε, για επιτακτικούς λόγους αντιμετώπισης σοβαρού κινδύνου δημόσιας υγείας, που συνίστατο στον σοβαρό κίνδυνο διασποράς του κορωνοϊού COVID-19, η απαγόρευση όλων των δημόσιων υπαίθριων συναθροίσεων στο σύνολο της Επικράτειας στις οποίες συμμετέχουν τέσσερα (4) ή περισσότερα άτομα, από 15.11.2020 και ώρα 6.00 π.μ. έως και 18.11.2020 ώρα 9.00 μ.μ., με προφανή στόχο την αναστολή των εορτασμών της επετείου του Πολυτεχνείου. Κατά της απαγόρευσης αυτής, είχε ασκηθεί αίτηση ακύρωσης (η οποία εκκρεμεί μέχρι σήμερα) και αίτηση αναστολής ενώπιον του ΣτΕ. Επί της τελευταίας εκδόθηκε η ΣτΕ ΕπΑν. 262/2020, η οποία, αφού έλαβε υπόψη, τα δεδομένα που τέθηκαν, απέρριψε την αίτηση αναστολής λόγω συνδρομής εξαιρετικώς επιτακτικών λόγων δημοσίου συμφέροντος, κατά τα οριζόμενα στο άρθρο 52 παρ. 6 εδάφιο δεύτερο του π.δ. 18/1989, ανεξαρτήτως του επανορθωσίμου ή μη της βλάβης των αιτούντων[2].

Τα νομικά επιχειρήματα[3] υπέρ της αντισυνταγματικότητας ή της εν γένει έλλειψης νομιμότητας του μέτρου έχουν ήδη αναπτυχθεί από τους αιτούντες την ακύρωση της απόφασης του Νοεμβρίου για την απαγόρευση των συναθροίσεων. Αναμένεται δε η απόφαση επί της σχετικής αίτησης ακύρωσης. Λίγο πολύ δε τα νομικά ζητήματα παραμένουν κοινά, αφού και η νέα απόφαση κινείται στο ίδιο πλαίσιο και αξιοποιεί τα ίδια εργαλεία (τα άρθρα 5, 11 και 25 του Συντάγματος, ιδίως σε την ερμηνευτική δήλωση του πρώτου, την παρ. 2 του άρθρου εξηκοστού όγδοου της από 20.3.2020 Π.Ν.Π., το αρ. 11 παρ. 2 της Ε.Σ.Δ.Α. και τέλος την εισήγηση της Εθνικής Επιτροπής Προστασίας Δημόσιας Υγείας έναντι του κορωνοϊού στο πλαίσιο της υποστήριξης του επιχειρήματος για την αναγκαιότητα του μέτρου).

Μόνη εξαίρεση εδώ (στην ως άνω ομοιότητα των νομικών ζητημάτων) είναι τα δεδομένα που αφορούν την αναλογικότητα του μέτρου. Και αυτό διότι η πρόσφατη απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας επιτρέπει τις συναθροίσεις μέχρι 100 άτομα, ενώ δεν είναι τα ίδια τα δεδομένα σε σχέση με τα γενικότερα μέτρα που ισχύουν στην παρούσα φάση για την αποτροπή της διάδοσης του κορωνοϊού. Στο πλαίσιο αυτό, μπορούν να υποστηριχθούν, εκατέρωθεν, πολλά. Το μόνο που σημειώνω στο σημείο αυτό είναι ότι η ελευθερία στη συλλογική έκφραση γνώμης είναι θεμελιώδης για μια συνταγματική έννομη τάξη, και στο πλαίσιο αυτό το δικαίωμα συνάθροισης είναι δομικά κατασκευασμένο ώστε να «ενοχλεί», να ασκεί πίεση μέσω της κινητοποίησης μεγάλου αριθμού ανθρώπων. Και ναι μεν, βέβαια, αναστέλλεται σε κρίσιμες περιόδους – όπως προβλέπει το Σύνταγμα – είναι όμως εξαιρετικά σημαντικό : α) η αναστολή του να εξετάζεται προσεκτικά στο πλαίσιο της αναλογικότητας του μέτρου, ιδίως όταν η απαγόρευση δεν αξιολογεί ηπιότερα εναλλακτικά μέτρα[4], β) να γίνεται με τη μέγιστη δυνατή φειδώ.

Στο πλαίσιο αυτό (της φειδούς), αυτό που, κατά την άποψή μου, έχει μια ιδιαίτερη προστιθέμενη αξία σε σχέση με την απόφαση του Νοεμβρίου και στο οποίο θέλω να σταθώ, είναι το γεγονός ότι η απόφαση αυτή δεν έρχεται σε μια πολιτικά «ουδέτερη» περίοδο, στην οποία η κοινωνία απασχολείται μόνο με την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της πανδημίας, αλλά σε μια περίοδο που την κοινή γνώμη και ένα σημαντικό μέρος της κοινωνίας απασχολούν σημαντικά ζητήματα στο δημόσιο διάλογο, τα οποία έχουν τεθεί στο πλαίσιο της νομοθετικής πρωτοβουλίας της Κυβέρνησης (π.χ. πανεπιστημιακή αστυνομία, εν γένει αλλαγές στην εκπαίδευση κ.ά.[5]). Και αυτό διότι είναι κατανοητό να υπάρχουν περιορισμοί στο πλαίσιο της πανδημίας (π.χ. περιορισμός κυκλοφορίας, χρήση μάσκας κ.α.), είναι κατανοητό να υπερτερούν – κατά κανόνα – οι λόγοι δημοσίου συμφέροντος για την προστασία της δημόσιας υγείας, δεν είναι όμως κατανοητό – τουλάχιστον όχι χωρίς αντίλογο – μέσα στο παραπάνω πλαίσιο η Κυβέρνηση να θέτει στο δημόσιο διάλογο και να καταθέτει στη διαβούλευση και προσεχώς στη Βουλή νομοσχέδια που απασχολούν έντονα την κοινωνία και στη συνέχεια να αφαιρεί από την κοινωνία το δικαίωμά της να διαμαρτυρηθεί γι’ αυτά.

Εφόσον λοιπόν, πράγματι απαιτείται ομοψυχία και ενότητα απέναντι στην πανδημία, μήπως τότε αυτή θα πρέπει να τροφοδοτείται αμφίδρομα, τόσο δηλαδή από την κοινωνία, όσο και από την Κυβέρνηση; Υπό αυτή την έννοια, ακόμα κι αν στο ελληνικό πανεπιστήμιο υπάρχουν παθογένειες, οι οποίες πρέπει να αντιμετωπιστούν (με τον ένα ή τον άλλο τρόπο), έχω την αίσθηση ότι οι παθογένειες αυτές, που τόσο καρτερικά περίμεναν δεκαετίες να επιλυθούν, μπορούν να περιμένουν ακόμα μερικούς μήνες. Πολλώ δε μάλλον, αν αναλογιστεί κανείς ότι τα πανεπιστήμια έχουν αναστείλει ένα μεγάλο μέρος των εργασιών τους και ότι δεν προκύπτει, υπό τις παρούσες συνθήκες, επείγουσα ανάγκη αντιμετώπισης τυχόν προβλήματος ασφάλειας και τάξης σε αυτά. Τα παραπάνω εντάσσονται βέβαια, προεχόντως, στο πεδίο της πολιτικής, μπορούν όμως, κατά την άποψή μου, να συνεξεταστούν στο πλαίσιο των αντιτιθέμενων συμφερόντων, σε κάποιον τυχόν δικαστικό έλεγχο του εν λόγω μέτρου και αυτό χωρίς να θέλω να προκαταβάλω μια δικαστική κρίση – η οποία θα μπορούσε κάλλιστα να είναι απορριπτική (ενόψει των πράγματι σημαντικότατων λόγων δημοσίου συμφέροντος στο πλαίσιο της πανδημίας), αλλά εμφορούμενος από την αγωνία να έχουμε μια δημοκρατία που δεν «αναστέλλεται», γεγονός που προϋποθέτει προσεκτικό έλεγχο του περιορισμού των δικαιωμάτων όλων μας.

Γρηγόρης Αυδίκος
Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου

---

Υποσημειώσεις:

[1] Βλ. την «Ανακοίνωση σχετικά με Απόφαση του Αρχηγού της Ελληνικής Αστυνομίας για το θέμα των υπαίθριων δημόσιων συναθροίσεων» προσβάσιμη στο http://www.astynomia.gr/index.php?option=ozo_content&lang=%27..%27&perform=view&id=99980&Itemid=2579&lang=

[2] Βλ. ΣτΕ ΕπΑν. 262/2020, σκ. 9. Υπενθυμίζεται ότι με βάση το άρθρο 52 του π.δ. 18/89, η αίτηση αναστολής γίνεται δεκτή όταν η άμεση εκτέλεσή θα προκαλέσει στον αιτούντα ανεπανόρθωτη ή δυσχερώς επανορθώσιμη βλάβη ή αν η αίτηση ακύρωσης είναι προδήλως βάσιμη, υπό την έννοια ότι αυτή βασίζεται σε πάγια νομολογία – η οποία για το ζήτημα αυτό δεν υπάρχει – ή σε νομολογία της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας και πάντως όχι, όταν απλά πιθανολογείται η ευδοκίμησή της. Σύμφωνα δε με το αρ. 52 παρ. 6 του π.δ. 18/89 «Η αίτηση όμως μπορεί να απορριφθεί, αν κατά τη στάθμιση της βλάβης του αιτούντος, των συμφερόντων τρίτων και του δημοσίου συμφέροντος κρίνεται ότι οι αρνητικές συνέπειες από την αποδοχή θα είναι σοβαρότερες  από την ωφέλεια του αιτούντος.»

[3] Βλ. ΣτΕ ΕπΑν. 262/2020 σκ. 6. Κατά κύριο λόγο τα επιχειρήματα αυτά είναι: α) παραβίαση του δικαιώματος του συνέρχεσθαι, όπως αυτό κατοχυρώνεται στο άρθρο 11 του Συντάγματος, και όπως αυτό συνδέεται με τη δημοκρατική αρχή, β) η  ερμηνευτική δήλωση του άρθρου 5 του Συντάγματος δεν βρίσκει έδαφος εφαρμογής στις μαζικές υπαίθριες συναθροίσεις, ενόψει και του ειδικού και αποκλειστικά εφαρμοζόμενου εν προκειμένω άρθρου 11 του Συντάγματος, γ) παραβίαση της αρχής της αναλογικότητας, δ) παραβίαση του άρθρου 7 του ν. 4703/2020 (εκτελεστικού του άρθρου 11 του Συντάγματος νόμου) και 3, 7 και 8 του π.δ. 73/2020 (εκδοθέντος κατ’ εξουσιοδότηση του ν. 4703/2020), διατάξεις, οι οποίες, κατά τους αιτούντες, υπερισχύουν ως ειδικότερες και μεταγενέστερες της παρ. 2 του άρθρου εξηκοστού όγδοου της από 20.3.2020 ΠΝΠ.

[4] Βλ. ενδεικτικά νομολογία αλλοδαπών δικαστηρίων που υποβάλουν τα μέτρα κατά της πανδημίας – ασχέτως αποτελέσματος – σε ένα τέτοιο έλεγχο σε Βλαχόπουλος Σ., Συνταγματικός μιθριδατισμός. Οι ατομικές ελευθερίες σε καιρούς πανδημίας, Αθήνα, Ευρασία, 2021.

[5] Βλ. το σχέδιο νόμου με τον τίτλο «Εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση, Προστασία της Ακαδημαϊκής Ελευθερίας, Αναβάθμιση του Ακαδημαϊκού Περιβάλλοντος και άλλες διατάξεις», προσβάσιμο στο http://www.opengov.gr/ypepth/?p=5849, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από 13.01.2021 έως 20.01.2021 και αναμένεται η κατάθεσή του στη Βουλή.

Γρηγόρης Αυδίκος*, «Δύο βήματα μπρος, ένα πίσω», ΕΦΣΥΝ, 2-4 Ιανουαρίου 2021

 

Το βιβλίο συνιστά ουσιαστικά την αυτοβιογραφία του Νίκου Αλιβιζάτου που όμως δεν έχει αμιγώς μια ευθύγραμμη πορεία.

«Δύο βήματα μπρος, ένα πίσω». Αυτό είναι το νέο βιβλίο του Νίκου Αλιβιζάτου. Ηδη από την είδηση της κυκλοφορίας του, το βιβλίο αναμενόταν από πολλούς, στους οποίους η πένα του Αλιβιζάτου ασκεί γοητεία. Πόσο μάλλον που το βιβλίο αυτό θα ήταν, όπως αναφέρει και ο ίδιος, «το πρώτο μη νομικό βιβλίο».

Ημουν, ακόμη και πριν από την κυκλοφορία του, σχεδόν βέβαιος ότι το βιβλίο θα γίνει εκδοτική επιτυχία, σιγουρεύτηκα όμως πλήρως όταν αναμένοντας στο βιβλιοπωλείο να αγοράσω ένα αντίτυπο άκουσα έναν υπάλληλο εκεί να φωνάζει σε συνάδελφό του από μακριά: «Παράγγειλε αρκετούς Αλιβιζάτους ακόμα!».

Το βιβλίο συνιστά ουσιαστικά την αυτοβιογραφία του Νίκου Αλιβιζάτου. Αντίθετα, όμως, από πολλές αυτοβιογραφίες, δεν έχει αμιγώς μια ευθύγραμμη πορεία. Διαρθρώνεται μεν στο κλασικό μοτίβο που ξεκινά από την αρχή της ζωής του εκάστοτε προσώπου και φτάνει μέχρι το παρόν, αξιοποιώντας ένα τέχνασμα διάρθρωσης σε κεφάλαια ανά θεματικές δεκαετίες, πλην όμως εντός των ίδιων αυτών κεφαλαίων η περιήγηση στον χώρο και τον χρόνο δεν είναι ευθύγραμμη. Ο συγγραφέας μεριμνά, δηλαδή, ώστε παράλληλα με μια ιστορική ευθύγραμμη εξέλιξη να διαρθρώνει σε θεματικές το έργο του.

Το βιβλίο, όμως, δεν είναι κλασική αυτοβιογραφία και υπό την έννοια ότι σε αυτήν, παράλληλα με την εξέλιξη ο συγγραφέας διατυπώνει -ενίοτε εκτενώς- τις απόψεις του, σχολιάζοντας και τις απόψεις άλλων, στα ζητήματα που πραγματεύεται. Προσωπικά, θα χώριζα το βιβλίο (το οποίο αποτελείται από εννέα κεφάλαια, που αντιστοιχούν σε 8+1 δεκαετίες) σε τρία μέρη.

Το πρώτο μέρος αποτελείται από τα τρία πρώτα κεφάλαια, τα οποία είναι πολύ ενδιαφέροντα καθώς αφορούν ένα κομμάτι της ζωής του συγγραφέα, άγνωστο στο ευρύ κοινό που έχει μια συγκεκριμένη εικόνα για τον Αλιβιζάτο, διαμορφωμένη από τις δημόσιες παρεμβάσεις του. Εξ αυτού, όσα εξιστορούνται σε αυτό το μέρος του βιβλίου συνιστούν ελκυστική αφήγηση που ενισχύει τη σχέση του αναγνώστη με το κείμενο.

Στο πρώτο κεφάλαιο, ο συγγραφέας, καταγράφοντας τη ζωή του, φτάνει πίσω, μέχρι τη γενιά των παππούδων και έτσι αποκτά κανείς μια πανοραμική εικόνα εκατόν είκοσι και πλέον ετών. Σε αυτό αναδύεται -διά μέσου της οικογένειας του συγγραφέα- η αστική οικογένεια στην Αθήνα του πρώτου μισού του 20ού αιώνα.

Παρακολουθεί κανείς τους πρωταγωνιστές -τόσο λόγω κοινωνικής θέσης όσο και λόγω τόπου κατοικίας- να βιώνουν μεγάλα ιστορικά γεγονότα και να έρχονται σε επαφή με πολλές σημαντικές ιστορικές φυσιογνωμίες. Αυτή η δυνατότητα αναδεικνύεται σε σημαντικό προνόμιο για τον νέο και τη νέα, που αποκτούν από πολύ νωρίς εμπειρίες και πρωτόγνωρα ερεθίσματα για τη διαμόρφωση της προσωπικότητάς τους.

Σε αντίθεση με αυτό το μοναδικό προνόμιο, τα περισσότερα παιδιά της εποχής του συγγραφέα δεν είχαν την τύχη να βρεθούν στο επίκεντρο της αστικής Αθήνας και να ζήσουν από κοντά μεγάλες στιγμές της ελληνικής Ιστορίας.

Στο ίδιο πλαίσιο, στο δεύτερο κεφάλαιο, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η περιγραφή της δεύτερης δεκαετίας της ζωής του συγγραφέα, καθώς μέσα από την «ανέμελη» ζωή ενός εφήβου στην Αθήνα των δεκαετιών του 1950 και του 1960, αναδύεται η ζωή της αστικής Αθήνας, που έχει τη δυνατότητα να ακολουθεί τη δική της διαδρομή της ευμάρειας, μέσα στο ευρύτερο -εγχώριο και διεθνές- ασταθές κλίμα, σε μια εποχή που η Ελλάδα επιχειρεί να ανακτήσει τον βηματισμό της ύστερα από τις προηγηθείσες πολιτικές και κοινωνικές αναταράξεις.

Στο τρίτο κεφάλαιο, η εξέλιξη αρθρώνεται γύρω από τη δικτατορία. Με έναυσμα αυτήν, περιγράφονται, μεταξύ άλλων, η αντιδικτατορική δράση του συγγραφέα, η «ελληνική υπόθεση» στο Στρασβούργο, η μετάβασή του στο Παρίσι και το κλίμα της εποχής εκεί, ιδίως σε ό,τι αφορά τις ζυμώσεις στην ελληνική και γαλλική Αριστερά.

Το δεύτερο μέρος εκτείνεται από το τέταρτο κεφάλαιο μέχρι το έβδομο (1979-2009), στο οποίο αποτυπώνεται, κυρίως, η επιστημονική ζωή του συγγραφέα, η οποία είναι εν πολλοίς γνωστή. Ωστόσο, σκηνοθετεί την αφήγησή του, επιλέγει και εστιάζει σε συγκεκριμένες στιγμές και αναμνήσεις, φωτίζοντας ιδιαίτερα γνωστές ή και άγνωστες πτυχές αυτών.

Ειδικότερα, στο τέταρτο κεφάλαιο, περιγράφεται, σε μεγάλο βαθμό, η πορεία του συγγραφέα μέχρι την εκλογή του στη Νομική της Αθήνας και στη συνέχεια αναδεικνύονται σημαντικές διχογνωμίες των συνταγματολόγων της εποχής, όπως στην περίπτωση των «υπερεξουσιών» του Προέδρου της Δημοκρατίας, υπό την αρχική μορφή του Συντάγματος του 1975 και στην «ψήφο Αλευρά».

Στο πέμπτο κεφάλαιο, το οποίο φέρει τον τίτλο «Ρήξεις», έχει έναν ετερόκλητο -από άποψη θεμάτων που πραγματεύεται- χαρακτήρα και περιγράφει κυρίως τα έντονα γεγονότα του 1989 και τη δεκαετία που ακολούθησε, φτάνοντας μέχρι και τις αρχές της νέας χιλιετίας.

Ιδιαίτερα ενδιαφέρον, για τους νομικούς -και όχι μόνο-, είναι το επόμενο κεφάλαιο στο οποίο ο συγγραφέας καταγράφει τις αναμνήσεις του από σειρά σημαντικών υποθέσεων που χειρίστηκε ως δικηγόρος, είτε σε εθνικό επίπεδο είτε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στο Στρασβούργο (υπόθεση Θλιμμένος, υπόθεση της βασιλικής περιουσίας). Ακόμη, ανιστορεί τη θέση και εμπλοκή του στη γνωστή «υπόθεση των ταυτοτήτων», δηλαδή της απάλειψης του πεδίου του θρησκεύματος από το έντυπο της αστυνομικής ταυτότητας. Το κεφάλαιο κλείνει με αποτίμηση της θητείας του Κώστα Σημίτη στην πρωθυπουργία, από το 1996-2004.

Το επόμενο, έβδομο κατά σειρά κεφάλαιο με τον τίτλο «Ακινησία» συνοψίζει τη διαδρομή του συγγραφέα με άξονα το 2009. Συστατικά στοιχεία αυτού του κεφαλαίου είναι οι αναφορές στον Δεκέμβρη του 2008 και στην εκρηκτική κατάσταση που δημιουργήθηκε, όπως και η θητεία του συγγραφέα ως υπηρεσιακού υπουργού Εσωτερικών το 2004, η αποτίμηση της πενταετίας Καραμανλή (2004-2009), τον οποίο χαρακτηρίζει «απογοητευτικό πρωθυπουργό», η θέση του συγγραφέα για την επιχειρούμενη την περίοδο εκείνη μεταρρύθμιση στον χώρο του πανεπιστημίου, το σύμφωνο συμβίωσης και φυσικά το θέμα των ημερών μας, το μεταναστευτικό.

Το τρίτο και τελευταίο μέρος του βιβλίου συναπαρτίζεται από τα δύο τελευταία κεφάλαια που αρθρώνονται γύρω από τα γεγονότα του πρόσφατου παρελθόντος και του παρόντος, καθώς και με όσα επίκεινται.

Στο όγδοο κεφάλαιο (2019, κρίση) αναπτύσσονται πολλά θέματα που απασχόλησαν τον συγγραφέα τη δεκαετία από το 2010, όπως η αστυνομική βία και η συμμετοχή του στη γνωστή επιτροπή που συστάθηκε από τον κ. Χρυσοχοΐδη, υπουργό Προστασίας του Πολίτη, η πρόσφατη συνταγματική αναθεώρηση, η Χρυσή Αυγή, η πολιτική βία, το τελευταίο του μάθημα στη Νομική κ.ά.

Στο τελευταίο κεφάλαιο, με το βλέμμα στο μέλλον, ο συγγραφέας με αναστοχαστική διάθεση κάνει μια μικρή αποτίμηση της πορείας της Ελληνικής Δημοκρατίας, υπογραμμίζει την ανάγκη εντοπισμένων συναινέσεων και διαβλέπει ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει στο ίδιο μοτίβο, προχωρώντας δύο βήματα μπροστά και ένα πίσω, δηλαδή θα ακολουθήσει τελικά μια εξελικτική πορεία, χωρίς όμως να είναι ευθύγραμμη.

Είναι τελικά το πρώτο μη νομικό βιβλίου του Νίκου Αλιβιζάτου ένα καλό βιβλίο; Είναι ένα βιβλίο που σίγουρα είναι ευχάριστο και ενδιαφέρον. Σε αυτό ασφαλώς θα αναγνωρίσει κανείς το γνώριμο ύφος γραφής του συγγραφέα, εύλογα ελαφρώς πιο απελευθερωμένο, καθώς δεν είναι αμιγώς νομικό. Διαβάζεται ευχάριστα και κυλά γρήγορα, όπως ένα μυθιστόρημα, χωρίς να είναι τέτοιο.

Προφανώς, ο αναγνώστης/τρια θα εντοπίσει σε αυτό αρκετά σημεία, με τα οποία διαφωνεί με τον συγγραφέα. Και πώς θα μπορούσε, άλλωστε, να γίνει διαφορετικά όταν το βιβλίο εκτείνεται σε τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα και καλύπτει τόσο πολλά θέματα, στα οποία ο Αλιβιζάτος καταθέτει με ενάργεια την άποψή του και ενίοτε την κριτική του έναντι άλλων απόψεων, ή και προσώπων.

Μία από αυτές, κατ’ εμέ, είναι ο τρόπος που ο συγγραφέας προσέγγισε την τελευταία αναθεώρηση του 2019. Ορθά επιχειρηματολογεί ότι η δημοκρατία που εγκαθίδρυσε το Σύνταγμα του 1975 χρειάζεται υπεράσπιση και διαφύλαξη των κεκτημένων της, αλλά αυτό δεν πρέπει να αναιρεί την ανάγκη για σημαντικές αναγκαίες αλλαγές και μάλιστα προς δημοκρατικότερη κατεύθυνση.

Σε τελευταία όμως ανάλυση, ο Νίκος Αλιβιζάτος είτε συμφωνείς σε κάποια μαζί του είτε διαφωνείς σε άλλα, ήταν και είναι ένας σημαντικός συνταγματολόγος, ένας από τους σημαντικότερους της γενιάς του και τα βιβλία του αποτελούν πάντα εκδοτικό σταθμό. Καλή ανάγνωση!

*Διδάκτωρ Νομικής, Δικαστικός Πληρεξούσιος Νομικού Συμβουλίου του Κράτους

 

Η Διαδικτυακή παρουσίαση του βιβλίου του Γρηγόρη Αυδίκου

 

Παρουσίαση - Συζήτηση για το βιβλίο του Γ. Αυδίκου "Παθογένειες του Συντάγματος και Αναθεώρηση", ΣΆΒΒΑΤΟ, 19 ΔΕΚΕΜΒΡΊΟΥ 2020 ΣΤΙΣ 6 Μ.Μ. UTC+02 – 8:30 Μ.Μ. UTC+02

 Οι εκδόσεις Στοχαστής και ο συγγραφέας σας προσκαλούν σε μια διαδικτυακή παρουσίαση - συζήτηση για το νέο βιβλίο του Γρηγόρη Αυδίκου "Παθογένειες του Συντάγματος και Αναθεώρηση".

Για το βιβλίο θα μιλήσουν:
1. Λουκάς Αξελος, Διευθύνων τις εκδόσεις Στοχαστής και διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών.

2. Δημήτρης Καλτσώνης, Καθηγητής Κράτους και Δικαίου, Πάντειο Πανεπιστήμιο.

3. Χαράλαμπος Κουρουνδής Δικηγόρος, Δ.Ν., μέλος του Δ.Σ. του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης.

Η εκδήλωση θα λάβει χώρα στην πλατφόρμα Zoom. Πρόσβαση είτε μέσω του παραπάνω link, είτε με σύνδεση στο Zoom με τα στοιχεία Meeting id: 861 0800 6036 και passcode: 988206

Το link στις εκδόσεις Στοχαστής για το βιβλίο είναι το εξής:
https://stochastis.gr/.../pathogeneies-tou-syntagmatos...

Γρηγόριος Ε. Αυδίκος, Παθογένειες του Συντάγματος και Αναθεώρηση, εκδόσεις Στοχαστής 2020

Mια επόμενη, συνεκτική και στη σωστή κατεύθυνση αναθεώρηση, όποτε και αν αυτή ολοκληρωθεί, μπορεί να είναι ένας εξαιρετικά σημαντικός σταθμός στη νεότερη πολιτική και συνταγματική ιστορία μας. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι η καταγραφή και αξιολόγηση των θεσμών, μέσων και ρυθμίσεων που μπορούν να συμβάλλουν στην προσπάθεια αντιμετώπισης των ελλειμμάτων του Συντάγματος του 1975 και η διατύπωση τόσο επιμέρους αναλυτικών προτάσεων, όσο και μιας συνολικής πρότασης για την αναθεώρηση του Συντάγματος. Στο πλαίσιο αυτό η μελέτη εντοπίζει οκτώ ομάδες διαχρονικών παθογενειών στη συνταγματική μας ιστορία μέχρι το 1975, ερευνά τα επιτεύγματα του Συντάγματος του 1975 σε σχέση με αυτές, καθώς και τα ελλείματά του και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πράγματι υπάρχει ανάγκη για αναθεώρηση του Συντάγματος.

• Πώς όμως εξελίχθηκαν ιστορικά οι μεγάλες παθογένειες που χαρακτήρισαν τα ελληνικά Συντάγματα;

• Ποια ήταν τα επιτεύγματα του Συντάγματος του 1975;

• Ποιες είναι οι μεγάλες παθογένειες σήμερα;

• Σε ποια κατεύθυνση θα πρέπει να κινηθεί η αναθεώρηση;

• Θα φτάσουμε άραγε πότε στα «Κύθηρα»; Θα φτιάξουμε μια συνταγματική «Αρκαδία»;

Το βιβλίο διαπνεόμενο από την αγωνία (και όχι τις βεβαιότητες) του ερευνητή, επιχειρεί αντλώντας στοιχεία από το σύνολο της συνταγματικής μας ιστορίας αλλά και από τη ζώσα και τρέχουσα πραγματικότητα, να απαντήσει, μεταξύ άλλων, στα παραπάνω ερωτήματα και να προτείνει μια συνεκτική πρόταση αναθεώρησης.