Πανηπειρωτική πρόσκληση μπροστά στη Βουλή, Τετάρτη, 15 Φεβρουαρίου 2023, ώρα 5μμ

 

ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ

 

Συμπατριώτες,

Ηπειρώτισσες, Ηπειρώτες της αποδημίας,

Η Πανηπειρωτική Συνομοσπονδία Ελλάδος, οι Ομοσπονδίες Καλαμά, Κόνιτσας,

Μουργκάνας, Ροδοβιζινών Άρτας, Τζουμέρκων και οι σύλλογοι των απόδημων

Ηπειρωτών, βιώνοντας την κατάσταση που επικρατεί στην ιδιαίτερη πατρίδα μας, την

Ήπειρο, που τη συνθέτουν τα συσσωρευμένα προβλήματα, η ερημοποίηση των

χωριών, το αυξημένο κόστος διαβίωσης, οι ανύπαρκτες υποδομές και πλείστα άλλα

που καθιστούν δύσκολη την επιβίωση των συμπατριωτών μας στη γενέτειρα, αλλά -

περισσότερο- αδύνατη την επισκεψιμότητα των αποδήμων, διεκδικεί δυναμικά την

επίλυσή τους.

Η Ήπειρος, η πατρίδα των αγωνιστών της αντίστασης, των γραμμάτων και των

τεχνών, των μεγάλων ευεργετών, που τόσα προσέφερε στην Ελλάδα μας με την

κτηνοτροφία της, το εμπόριο, τις τέχνες και τον ιδιαίτερο πολιτισμό της, σήμερα

βάλλεται από τα πολλά προβλήματα.

Ο πληθυσμός της μειώνεται συνεχώς, όπως άλλωστε το πιστοποίησε και η

πρόσφατη απογραφή. Οι νέοι «ψάχνουν» τρόπο να μεταναστεύσουν και τα χωριά

πλέον κατοικούνται στη συντριπτική τους πλειοψηφία από υπερήλικες που

αντιμετωπίζουν πολλά προβλήματα διαμονής από την αδυναμία της πολιτείας να

τους στηρίξει. Η παραγωγική βάση στον πρωτογενή τομέα διαρκώς συρρικνώνεται.

Οι υπηρεσίες υγείας και ειδικά η πρωτοβάθμια υγειονομική περίθαλψη

συνεχώς υποβαθμίζεται. Δεν υφίσταται επαρκές δίκτυο Κέντρων Υγείας και Σταθμών

Πρώτων Βοηθειών. Τα ασθενοφόρα είναι σε έλλειψη και υποστελεχωμένα.

Μεγάλο μέρος του οδικού δικτύου παραμένει απαρχαιωμένο και ασυντήρητο.

Ολόκληρες περιοχές περιμένουν ακόμα την οδική σύνδεσή τους με τα κεντρικά οδικά

δίκτυα, αυτά της Εγνατίας Οδού και της Ιόνιας Οδού, κάτι που επηρεάζει σε μεγάλο

βαθμό την ανάπτυξή τους και εντείνει την απομόνωσή τους.

Οι συγκοινωνίες μεταξύ των χωριών και των πόλεων είναι ανεπαρκείς.

Στον τομέα της εκπαίδευσης, παρουσιάζονται σοβαρά προβλήματα με το κλείσιμο

σχολείων και την έλλειψη εκπαιδευτικών.

Οι συχνές διακοπές στο ηλεκτρικό ρεύμα και την ύδρευση δυσκολεύουν την

ζωή των κατοίκων και επιφέρουν πολλά προβλήματα στις παραγωγικές μονάδες.

Εγκαταστάσεις ΑΠΕ, που συνεχώς στήνονται στην Ήπειρο άνευ σχεδιασμού,

χωρίς καν την σύμφωνη γνώμη των κατοίκων που διαμένουν εκεί και την

διαφορετική άποψη των αυτοδιοίκητων αρχών της περιοχής, βιάζουν το φυσικό

περιβάλλον.

Το ταξίδι προς την Ήπειρο, ημών των αποδήμων, είναι ακριβή υπόθεση έως

απαγορευτική με τα διόδια που πληρώνουμε

Το ενεργειακό κόστος και οι ανατιμήσεις στους λογαριασμούς ρεύματος

κάνουν την ζωή των κατοίκων εκεί δύσκολη.

για την επίλυση των παραπάνω προβλημάτων όπως:

 Την θεσμοθέτηση εξειδικευμένης κρατικής πολιτικής για την εφαρμογή ενός

συνολικού σχεδίου στοχευμένων μεταρρυθμίσεων , με ισχυρά κίνητρα και

υπερβατικές δημόσιες επενδύσεις για ουσιαστική και μετρήσιμη ανάπτυξη όλων

των περιοχών, που ερημώνουν με σκοπό την αναγέννησή τους και την ανατροπή

των συνθηκών, που οδήγησαν στην εγκατάλειψή τους.

 Την αναβάθμιση των υπηρεσιών υγείας και ειδικά της πρωτοβάθμιας με την

ανάπτυξη του δικτύου των Κέντρων Υγείας και Σταθμών Πρώτων Βοηθειών,

πλήρως εξοπλισμένων και στελεχωμένων.

 

 Την ανάπτυξη επαρκούς δικτύου συγκοινωνιών, που θα συνδέουν τα χωριά

μεταξύ τους, τις κωμοπόλεις και τις πόλεις.

 Την μείωση της τιμής των διοδίων και των τελών διέλευσης των γεφυρών Ρίου -

Αντιρρίου και Άκτιου-Πρέβεζας.

 Την επανεξέταση του ανταποδοτικού χαρακτήρα των υπηρεσιών

καθαριότητας και του σχεδιασμού διαχείρισης των αποβλήτων προς όφελος των

πολιτών.

 Την αναστολή όλων των διαδικασιών αδειοδότησης και υλοποίησης υποδομών

ΑΠΕ, μέχρι την ολοκλήρωση του Ενεργειακού Περιφερειακού Σχεδιασμού, με

κριτήριο την αντιμετώπιση του περιβάλλοντος ως πηγή ζωής και όχι ως

εμπόρευμα. Καθορισμός του ενεργειακού μείγματος που πρέπει να επιλεγεί,

ορισμός περιοχών αποκλεισμού χωροθέτησης ΑΠΕ, καθορισμός της φέρουσας

ικανότητας στα υδροηλεκτρικά έργα, εκπόνηση ολοκληρωμένης μελέτης για την

προστασία των πηγών ύδατος, εφαρμογή έμπρακτων κανόνων αειφορίας για

κάθε επίπτωση κάθε έργου.

 Την μείωση της εισφοράς ΕΤΜΕΑΡ, που επιβαρύνει τους λογαριασμούς ρεύματος.

 Την βελτίωση των υποδομών και των δικτύων ενέργειας και τηλεπικοινωνιών.

Πλήρη ανάπτυξη των ευρυζωνικών υπηρεσιών σε κάθε χωριό.

 Την αντιμετώπιση των προβλημάτων αυτών, που ασχολούνται με τον πρωτογενή

τομέα και ειδικά των κτηνοτρόφων, προς όφελος των ιδίων, αλλά και των

καταναλωτών.

 Να μην προωθηθεί η ιδιωτικοποίηση του λιμανιού της Ηγουμενίτσας.

 Να προσφέρονται τραπεζικές υπηρεσίες με ΑΤΜ σε κάθε χωριό με ευθύνη και

δαπάνες της πολιτείας.

 Να προωθηθεί η οδική διασύνδεση της Ηπείρου με την Θεσσαλία και των

περιοχών της Ηπείρου με την Ιόνια Οδό και την Εγνατία Οδό, με δρόμους

σύγχρονων προδιαγραφών, καθώς σήμερα οι υφιστάμενοι δρόμοι είναι αδιάβατοι

για μεγάλο χρονικό διάστημα του χρόνου, λόγω παλαιότητας και ελλιπούς

συντήρησης. Να βελτιωθεί , συντηρηθεί και αναπτυχθεί το οδικό δίκτυο που

συνδέει τα χωριά μας μεταξύ τους και τα χωριά με τις πόλεις .

 Να ληφθούν σοβαρά μέτρα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος από κάθε

είδους ανεξέλεγκτες παρεμβάσεις.

 Να αναληφθούν ενέργειες και εφαρμοστούν μέτρα πρόληψης της κλιματικής

αλλαγής.

 Να αναληφθούν μέτρα αντιμετώπισης της λειψυδρίας, με την θεσμοθέτηση

κανόνων αξιοποίησης των πηγών και με την αντικατάσταση των πεπαλαιωμένων

δικτύων ύδρευσης.

Η ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΑΣ και οι Ομοσπονδίες

Καλαμά, Κόνιτσας, Μουργκάνας, Ραδοβιζίων Άρτας και Τζουμέρκων

Απευθυνόμαστε σε όλους τους φορείς της αποδημίας και καλούμε να μην υποχωρήσουμε στις

δυσκολίες. Μην αφήσουμε την Ηπειρωτική αποδημία, τα χωριά μας, την Ήπειρο να σβήσουν.

Με συλλογική δράση, με αγάπη για τον τόπο μας και τον λαό μας θα ξεπεράσουμε τα

 

προβλήματα.

 

Καλούμε σε συγκέντρωση στην είσοδο της Βουλής

την Τετάρτη 15 Φεβρουαρίου 2023 στις 5μ.μ.

 

όπου θα καταθέσουμε στο προεδρείο και στα κόμματα τα αιτήματα μας.

εφ. Πανηπειρωτική

 

Προς Τους Ηπειρώτες εικαστικούς, λογοτέχνες και ποιητές, ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ

 

ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΣΥΝΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΛΛΑΔΟΣ

ΚΛΕΙΣΘΕΝΟΥΣ 15 105 52 ΑΘΗΝΑ

ΤΗΛ.:210-3241137 – Fax: 2103243822

www.panepirotiki.com  - email: info@panepirotiki.com

    

                   Αριθ. Πρωτ.3655                                   Αθήνα 20-04-2021

 

Προς

Τους Ηπειρώτες εικαστικούς, λογοτέχνες και ποιητές

 

Αγαπητοί συμπατριώτες

Όπως γνωρίζετε, η Πανηπειρωτική Συνομοσπονδία Ελλάδας, ο κορυφαίος φορέας της ηπειρώτικης αποδημίας, προετοιμάζει εδώ και καιρό τον κύκλο δράσεων «ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΥΣ ΗΠΕΙΡΩΤΕΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΤΕΧΝΕΣ». Το αφιέρωμα θα διοργανωθεί σε δύο φάσεις, με δύο τρόπους. Θα εκκινήσει από την 1^η Ιουνίου μέχρι και το τέλος της χρονιάς, ως διαδικτυακή δράση που θα συμπεριλαμβάνει ψηφιακή έκθεση και παρουσίαση του συνόλου των συμμετεχόντων δημιουργών, εικαστικών και λογοτεχνών. Θα κορυφωθεί με την δια ζώσης ανάπτυξη του αφιερώματος στο Ζάππειο, ευελπιστώντας ότι η εξέλιξη της πανδημίας θα επιτρέψει τη διοργάνωσή του στα τέλη Οκτωβρίου ή τις αρχές Νοεμβρίου, σε ένα τετραήμερο πρόγραμμα που θα συμπεριλαμβάνει έκθεση, παρουσιάσεις, ομιλίες, συζητήσεις και ένα ελλειπτικό αλλά ουσιώδες μουσικό και κινηματογραφικό, παράλληλο, πρόγραμμα.

Φροντίσαμε έγκαιρα να σας ενημερώσουμε και μέσω των μελών της ΠΣΕ, των Αδελφοτήτων, των Συλλόγων και των Ενώσεων, θέλοντας να αναδείξουμε τη σχέση των δημιουργών με τους τόπους της καταγωγής τους ή της διαμονής τους, ενθαρρύνοντας τη σχέση με την ηπειρώτικη αποδημία καθώς και την ενεργοποίησή της στην υλοποίηση των δράσεων. Προσδοκούμε η προετοιμασία και η υλοποίηση του Αφιερώματος να ενθαρρύνει την απευθείας σχέση των δημιουργών με τις Αδελφότητες των χωριών τους και τους συλλόγους της περιοχής τους με τρόπο αμφίδρομο, ευνοώντας μελλοντικές δράσεις που να «χαρτογραφούν», εστιάζοντας και μεγεθύνοντας, την ιδιαίτερη σχέση τους με τον γενέθλιο τόπο και την ηπειρώτικη αποδημία. Η ΠΣΕ θα ενθαρρύνει τα μέλη της και τους δημιουργούς σε μια τέτοια προοπτική που θα συμβάλει ουσιαστικά στην πολιτιστική ανάταση της Ηπείρου και των Ηπειρωτών.

Παράλληλα, φροντίσαμε να σας ενημερώσουμε και μέσω συλλογικών φορέων των εικαστικών, το Επιμελητήριο Εικαστικών Τεχνών Ελλάδας (ΕΕΤΕ) και το Σύλλογο Εικαστικών Ηπείρου καθώς και με προσωπικές, απευθείας, ενημερώσεις. Με βάση τη μέχρι τώρα ανταπόκριση, ο κατάλογος των συμμετοχών συμπεριλαμβάνει 170 εικαστικούς και περισσότερους από 100 λογοτέχνες και ποιητές.

Στην υλοποίηση του Αφιερώματος, σημαντική είναι η συνεργασία σειράς Πινακοθηκών και Μουσείων της Ηπείρου, του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και άλλων φορέων πολιτισμού (π.χ. ΕΗΜ, ΙΛΕΤ, κ.ά.) και τοπικής αυτοδιοίκησης, με το σύνολό τους να αποσαφηνίζεται έως τις 20 Μαΐου, τότε που θα ανακοινωθεί ο συνολικός κατάλογος των συμμετοχών και το αναλυτικό πρόγραμμα.

Στο αφιέρωμα, όπως έχουμε ήδη γνωστοποιήσει, μπορούν να πάρουν μέρος χωρίς καμία οικονομική ή άλλου είδους υποχρέωση α) εικαστικοί δημιουργοί, με καταγωγή από την Ήπειρο, απόφοιτοι Ανωτάτων Σχολών Καλών Τεχνών του Εσωτερικού ή του Εξωτερικού, καθώς και μέλη του ΕΕΤΕ, εικαστικοί δημιουργοί που έχουν εργασθεί για την Ήπειρο, ή κατάγονται από αυτήν οι σύζυγοι τους, και β) λογοτέχνες και ποιητές που κατάγονται επίσης από την Ήπειρο και έχουν εκδόσει ένα λογοτεχνικό βιβλίο  ή μια ποιητική συλλογή, τουλάχιστον.

Μετά τα παραπάνω, σας καλούμε σε επιβεβαίωση της συμμετοχής σας. Θα πρέπει μέχρι τις 20/05/2021 να μας αποστείλετε στο mail της ΠΣΕ, πλήρη ψηφιακό φάκελο, ο οποίος θα περιλαμβάνει τα ακόλουθα  στοιχεία, που αφορούν την διαδικτυακή δράση αλλά και προετοιμάζουν στοιχεία του διά ζώσης Αφιερώματος.

Α. Εικαστικοί δημιουργοί:

1.     Σύντομο βιογραφικό σημείωμα 100-120 λέξεων, το οποίο θα περιλαμβάνει τόπο καταγωγής, τίτλους σπουδών, ατομικές εκθέσεις και συμμετοχή σε ομαδικές.

2.     Δύο (2) έγχρωμες φωτογραφίες εικαστικών έργων σε ψηφιακή μορφή με υψηλή ανάλυση(.jpg-300dpi), οι οποίες θα αναρτηθούν στο διαδίκτυο αλλά και θα καταχωρηθούν και στον ψηφιακό ή και στον έντυπο κατάλογο, ο οποίος πρόκειται θα δημιουργηθεί για το αφιέρωμα.

3.     Μία έγχρωμη φωτογραφία του καλλιτέχνη σε υψηλή ανάλυση (.jpg-300dpi), η οποία θα συμπεριληφθεί αρχικά στον ψηφιακό και αργότερα στον έντυπο κατάλογο, ο οποίος πρόκειται θα δημιουργηθεί για το αφιέρωμα.

4.     Στοιχεία επικοινωνίας, κινητό ή και σταθερό τηλέφωνο και mail.

 

Β. Λογοτέχνες & ποιητές

1.     Σύντομο βιογραφικό σημείωμα 100-120 λέξεων.

2.     Κατάλογο των εκδοθέντων βιβλίων ή συλλογών και δύο (2) ψηφιακές φωτογραφίες εξωφύλλων βιβλίων, σε υψηλή ανάλυση (.jpg-300dpi).

3.     Μία έγχρωμη  φωτογραφία του συγγραφέα σε υψηλή ανάλυση (.jpg-300dpi), η οποία θα αρχικά στον ψηφιακό και αργότερα στον έντυπο κατάλογο, ο οποίος πρόκειται θα δημιουργηθεί για το αφιέρωμα.

4.     Στοιχεία επικοινωνίας, κινητό ή και σταθερό τηλέφωνο και mail.

 

 

Τέλος, παρακαλούμε όλους σας να μας αποστείλετε μαζί με τα υπόλοιπα στοιχεία του φακέλου και μια επιστολή σας, με την οποία να εξουσιοδοτείται το ΔΣ της ΠΣΕ να αναρτήσει στο διαδίκτυο τα στοιχεία αυτά, για χρήση αποκλειστικά στο πλαίσιο του συγκεκριμένου αφιερώματος. Αναμένουμε από μέρους σας τα προαναφερθέντα στοιχεία και, εφόσον είναι εφικτό, αν σταλούν μέσω της Αδελφότητας του χωριού σας ή του Συλλόγου της διαμονής σας, ακόμη καλύτερα. Τα μέλη του ΔΣ της ΠΣΕ είναι στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε διευκρίνιση και υποβοήθηση της συμμετοχής σας. Για οποιαδήποτε πρόσθετη πληροφορία η γραμματεία της ΠΣΕ είναι, επίσης, στη διάθεσή σας.

 

Με πατριωτικούς χαιρετισμούς

Για το Διοικητικό Συμβούλιο

 

                Ο Πρόεδρος                                                  Ο Γεν. Γραμματέας

 

Χρυσόστομος (Μάκης) Χήτος - Κιάμος                                    Σωτήρης Γ. Κολιούσης

Κ. Μάλλιος, επιλεγένες ιστορικές μορφές, Π.Ηπίτης, Γ.Μακρυγιάννης, εκδόσεις ΠΕΤΡΑ

"Η Ήπειρος ταξιδεύει" Ταξίδι στην Ήπειρο. Στην "Άπειρο - Ήπειρο". Τετάρτη 3 Oκτωβρίου στο Ωδείο Ηρώδου του Αττικού

Η διαχρονική διαδρομή του τόπου μέσα από την πνευματική και καλλιτεχνική του δημιουργία.
Μουσικοθεατρική και χορευτική παράσταση, που διοργανώνει η Πανηπειρωτική συνομοσπονδία Ελλάδος.
Σκηνοθεσία: Αντώνης Τσάβαλος

Ένα ταξίδι στο μύθο, στην πραγματικότητα και στην ιστορία της Ηπείρου, από την αρχαιότητα ως τις ημέρες μας, που μας αποκαλύπτει τις διαστάσεις του αρχαίου, του βυζαντινού, του νεότερου και του σύγχρονου πολιτισμού της.

Από το αρχαίο θέατρο της Δωδώνης και το ιερό μαντείο, την αρχαία Νικόπολη και τον μυθικό Αχέροντα, μέχρι τα θαυμαστά τοξωτά ηπειρώτικα γεφύρια, την "λίμνη των θρύλων" με την καστροπολιτεία των Ιωαννίνων, και την ξακουστή μουσική παράδοση του Πωγωνίου, του Ζαγορίου, των Τζουμέρκων, της Πρέβεζας και της Θεσπρωτίας. Η διαχρονική διαδρομή της Ηπείρου στα άκρα της οικουμένης, όπου οι Ηπειρώτες ξεχύθηκαν σε όλα τα μήκη και πλάτη της. Η ζωή και τα πάθη τους στο συνεχές ταξίδι τους. Οι ευεργέτες Ηπειρώτες και η μεγάλη προσφορά τους στην Ευρώπη, στα Βαλκάνια, στον κόσμο.

Συμμετέχουν:
-Πέτρος Λούκας Χαλκιάς, Νίκος Φιλιππίδης, Ναπολέων Δάμος, Σταύρος Καψάλης, Γιώργος Κωτσίνης, Ηλίας Πλαστήρας, Αλέξανδρος Αρκαδόπουλος, Σάββας Σιάτρας, Αντώνης Κυρίτσης, Γιάννης Παπακώστας, Κώστας Τζίμας, Μάκης Κιάμος, Παγώνα Αθανασίου, Δημήτρης Υφαντής, κ.ά.
-πολυφωνικά σχήματα "Κυράδες της Άνω Δερόπολης", "Χαονία" και εργαστήρι πολυφωνικού Π.Σ.Ε., και με μία πανδαισία ηπειρώτικων χορευτικών ομίλων επί σκηνής,
-ένα μεγάλο σύνολο από εκπροσώπους όλων των τεχνών (Γιώργος Αρμένης, Παντελής Παπαδόπουλος, Θεοδώρα Σιάρκου, Ρηνιώ Κυριαζή, Βασίλης Σιάφης, Γιώργος Νάκος, Τάσσος Νούσιας, Χρήστος Νίνης, Ρηνιώ Μπάλκου – Παπαδοπούλου, Λάμπρος Γραμματικός, Στέλιος Θεοδώρου, κ.α.) και με οδηγό τη λογοτεχνική δημιουργία των σπουδαίων συγγραφέων της Ηπείρου (Κ. Κρυστάλλης, Χ. Χριστοβασίλης, Μ. Γκανάς, Τ. Πορφύρης, Γ. Χουλιαράς, Δ. Χατζής, Χ. Μηλιώνης, Δ. Τζιόβας, Σ. Δημητρίου, Β. Γκουρογιάννης κ.α.) θα αναδειχθεί η υπέρλαμπρη ηπειρώτικη δημιουργία, ο ζηλευτός υλικός και άυλος πολιτισμός της, στους αιώνες της ιστορίας της.

Συντελεστές:
Σκηνοθεσία: Αντώνης Τσάβαλος
Έρευνα κειμένων: Συντονιστής: Ευάγγελος Αυδίκος (Καθηγητής Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας), με συνεργάτες τους Γεώργιο Κίτσιο (Λέκτορας Εθνομουσικολογίας Α.Π.Θ.), Δρ. Θανάση Κούγκουλο (Ε.ΔΙ.Π. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης), Γιάννη Παππά (Φιλόλογο - Συγγραφέα) και Ανδρομάχη Μπούνα (Διδάκτωρ Κοινωνικής Ανθρωπολογίας).

Γλέντι Ηπειρωτών στην Αγία Παρασκευή, το Σάββατο

Μια λοξή ματιά στην Ήπειρο του Κώστα Μπαλάφα

 

       Ένα από τα ερωτήματα που βρίσκεται συνεχώς στην επικαιρότητα είναι η σχέση της τέχνης με τη ζωή, με ό,τι συνιστά την παρουσία του ανθρώπου αλλά και το γεωγραφικό ανάγλυφο. Με την πραγματικότητα, θα μπορούσε  να προσθέσει κανείς.

       Πρόκειται για μια σχέση διαμεσολαβημένη, όπου αποτυπώνεται η επιθυμία, η οπτική δηλαδή του δημιουργού, αλλά και η ‘μεταφορά’, οι τεχνικές δηλαδή που χρησιμοποιούνται για τη μορφοποίηση της οπτικής του δημιουργού[1]. Δεν είναι στις προθέσεις μου, όμως,  να αναφερθώ στις φωτογραφικές τεχνικές του Μπαλάφα. Το πράττουν οι ειδικοί. Δικός μου στόχος είναι να ιχνηλατήσω την επιθυμία του δημιουργού και πώς αυτή αναπαριστάται στο τελικό καλλιτεχνικό προϊόν. Όλα αυτά εντάσσονται στη γενικότερη συζήτηση για το ρόλο της τεχνολογίας στην αναπαράσταση του ερεθίσματος. Αν σήμερα η απάντηση είναι εύκολη, καθώς η τεχνολογία έχει εξελιχθεί τόσο πολύ, ώστε να είναι εύκολα αναγνώσιμος ο καθοριστικός της ρόλος στη δημιουργία ενός άλλου κόσμου, ενός δικού της κόσμου που απλώς χρησιμοποιεί τη ζωή ως μοντέλο, στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες, στη διάρκεια των οποίων ο Μπαλάφας ανέπτυξε την καλλιτεχνική του δραστηριότητα, η κατάσταση ήταν διαφορετική, ιδίως για την τέχνη της φωτογραφίας. Για τους πολλούς φωτογραφία σήμαινε απεικόνιση, σχεδόν νατουραλιστική. Το μόνο έργο του φωτογράφου ήταν να πατήσει το κουμπί και να πάρει τη φωτογραφία.

       Το έργο του Μπαλάφα διαψεύδει αυτή την απλουστευτική αντίληψη και ενισχύει την άποψη ότι η λαϊκή τέχνη δεν είναι μια απλή απεικόνιση, αλλά εγγράφεται στο καλλιτεχνικό δημιούργημα η ματιά του δημιουργού. Ονόμασα την τέχνη του λαϊκή, γιατί έτσι μπορεί να γίνει κατανοητό ότι ο Μπαλάφας κουβαλάει τη σοφία των μαστόρων της Ηπείρου, που χωρίς πολλά γράμματα-με λίγα κολυβογράμματα, θα προσέθετα-δημιούργησαν έργα , τα οποία θαυμάζονται για την τεχνική και μορφολογική τους αρτιότητα. Αναφέρω το παράδειγμα του Κώστα Μπέκα, του οποίου το θαυμαστό έργο, το γεφύρι της Πλάκας, υμνείται ως συμπύκνωση της λαϊκής τέχνης. Ο Μπαλάφας γνωρίζει και θεωρεί απαράμιλλη τη μαστορική των γεφυριών. «Αλλά τα ομορφότερα όσο και τα δυσκολότερα έργα, στην κατασκευή, ήταν τα πέτρινα τοξωτά γεφύρια»[2]. Στο λεύκωμά του για την Ήπειρο περιλαμβάνεται σημείωμά του, όπου κάνει αναφορά στη λαϊκή τέχνη, ιδίως στα δημιουργήματα της λαϊκής αρχιτεκτονικής. Διαβάζοντας, λοιπόν, τα σχόλιά του και εστιάζοντας στον τρόπο που βλέπει τα πράγματα, μπορώ, χωρίς κανένα δισταγμό, να πω ότι ο Μπαλάφας είναι ένας λαϊκός τεχνίτης, που διδάχτηκε από τη σοφία των σπουδαίων μαστόρων[3]. Τα έργα τους ήταν η μαθητεία του. Με όπλο τη φυσική του οξυδέρκεια και τη χαρισματική διεισδυτική σκέψη  κατάφερε να οδηγήσει τη φωτογραφική του τέχνη σε ύψη ζηλευτά, γεγονός που τον κατατάσσει στη χορεία των μεγάλων μαστόρων της Ηπείρου.

       Ο Μπαλάφας δε σπούδασε. Δεν έμαθε τεχνικές σε οργανωμένη εκπαιδευτική βαθμίδα. Η αφήγηση για το πώς συναντήθηκε με τη φωτογραφία θυμίζει ιστορίες για το πώς άλλοι τεχνίτες μυήθηκαν στην τέχνη τους. «Στο αφεντικό μου αυτό είχαν έρθει κάτι συγγενείς του από την Αμερική, ομογενείς, και θεώρησε υποχρέωσή του να τους ξεναγήσει σε διάφορα μέρη. Μια μέρα σκέφτηκαν να ανέβουν στην Πάρνηθα^. είπανε, μάλιστα, να πάρουν και μιαν αναμνηστική φωτογραφία. Τότε ήταν τα κουτάκια αυτά τα Brownie της Kodak που στοίχιζαν πολύ φτηνά, ήταν εύκολα στη χρήση, γιατί είχαν aplanar φακό και δεν είχε απαιτήσεις για ειδικούς χειρισμούς. Κάποιος θα έπρεπε όμως να κρατάει αυτό το κουτί για να φωτογραφηθούν αυτοί, και αγγάρεψαν εμένα. Όταν είδα εγώ ότι αυτό που βλέπω μπροστά μου μπορώ να το αποτυπώσω στο χαρτί, με μάγεψε»[4].

       Αυτό ήταν. Μίλησε η κλίση και η μαγεία της καινούργιας τεχνολογίας. Όμως, η ενασχόλησή του με τη νέα λαϊκή τέχνη υποστηρίζεται από τις εικόνες του παρελθόντος, από το πολιτισμικό κεφάλαιο που κληρονόμησε από τους προγόνους μαστόρους. Δεν είχε επίσημη εκπαίδευση. Κουβαλούσε, όμως, τη σοφία της λαϊκής τέχνης, που του καλλιέργησε την ανθρωποκεντρικότητα στο έργο του και την αναζήτηση βαθύτερων αισθημάτων. Συχνά, η λαϊκή τέχνη αντιμετωπίζεται ως μια φωτογραφική απεικόνιση της πραγματικότητας. Αυτό είναι μέγα λάθος. Δεν συμβαίνει πουθενά. Ούτε στο δημοτικό τραγούδι ούτε στην παροιμία και το αίνιγμα ή στη λαϊκή αρχιτεκτονική. Συνήθως, οι εγγράμματοι αδυνατούν να κατανοήσουν το βάθος της λαϊκής τέχνης και το φιλοσοφικό υπόστρωμα που την υποστηρίζει. Ο Μπαλάφας είναι ένα ξεχωριστό παράδειγμα λαϊκού τεχνίτη, που ενισχύει αυτό το επιχείρημα. «Ότι θέλω να φωτογραφίσω, γίνεται στη φαντασία μου πρώτα και μετά το παίρνω. Δεν παίρνω στην τύχη φωτογραφίες, τακ, τακ τακ, ετούτο το άλλο. Παίρνω ορισμένες λειτουργικές ενότητες που με εντυπωσιάζουν , αλλά που έχουν και κάποιο βαθύτερο νόημα»[5].

       Ο Μπαλάφας μας ανοίγει την πόρτα στην κουζίνα της τέχνης του. Μας εξιστορεί τον τρόπο που δημιουργεί. Δεν είναι ένας απλός χειριστής της τεχνολογίας. Αξιοποιεί τα εργαλεία και τα εντάσσει στη λαϊκή κοσμολογία, που σμίλευσε τον τρόπο σκέψης, την αντίληψή του για τον στόχο της τέχνης.

       Παράλληλα, είναι δημιούργημα της στερημένης Ελλάδας, της άγονης γραμμής. «Γεννήθηκα σ’ ένα κακοτράχαλο ηπειρώτικο χωριό που λες πως και το ίδιο γεννήθηκε για αγώνες πρώτα με την ίδια τη φύση, για να μπορέσει να επιβιώσει στην κακοτράχαλη γη που γεννήθηκε. Και ένα μεγάλο μαράζι ήταν ο ξενιτεμός»[6]. Ο Μπαλάφας με αδρές γραμμές σκιαγραφεί το προσωπικό του κάδρο. Ο λόγος του λιτός  μα λαξεμένος σαν την πέτρα στα σπίτια, τις εκκλησιές και τα γεφύρια. Τα ίδια γνωρίσματα έχει και η φωτογραφία του: λιτή μα λαξεμένη. Είναι λιτή σαν το ηπειρωτικό τοπίο με τις λαγκαδιές και τις κορυφογραμμές, τους ανθρώπους που βρίσκονται σε διαρκή κίνηση, έτοιμοι να δώσουν τον αγώνα της επιβίωσης σ’ αυτό το τοπίο το αρμολογημένο από πέτρα και πουρνάρι. Είναι όμως και λαξεμένη, καθώς ο Μπαλάφας έχει πλήρη συνείδηση ότι το μάτι του είναι μάτι των ανθρώπων του τόπου του που διεκδικούν το δικό τους μερτικό στη ζωή, που αγωνίζονται και με τα θηρία ακόμη προκειμένου να μετατρέψουν στη στέρηση σε δύναμη. Γνωρίζει πως η οπτική του ακουμπάει στο πολιτισμικό κεφάλαιο που κληρονόμησε.

       Σ’ αυτές τις συνθήκες έμοιαζε προδιαγεγραμμένη η οπτική του Μπαλάφα. Βάδισε στα χνάρια όλων των άλλων τεχνιτών, που έθεσαν την τέχνη τους στην υπηρεσία του ανθρώπου. Ύμνησαν τη φύση και τον αγώνα του ανθρώπου. Αναμετρήθηκαν με τα ποτάμια και τις χαράδρες. Υπηρέτησαν τις μεταφυσικές τους ανάγκες με εκκλησιές και εικονίσματα που συνέδραμαν την ανάγκη να οικειοποιηθούν τον τόπο αλλά και να τον ξεπεράσουν.

       Η φωτογραφική τέχνη λοιπόν του Μπαλάφα είναι η συνέχεια του μοιρολογιού, του τραγουδιού της ξενιτιάς, των γεφυριών. Είναι ύμνος στον αγωνιζόμενο άνθρωπο που στέκει όρθιος σ’ όλες τις αντιξοότητες. Δεν έχει αφετηρία τη μιζέρια. Είναι αντίθετα δοξαστικό στη λαϊκή κοσμολογία. «Εμένα, σ’ όλη μου τη δουλειά, κεντρικός άξονας της θεματολογίας μου είναι ο άνθρωπος και οι αντιδράσεις του στη ζωή^. ο αγώνας του για επιβίωση, και περισσότερο οι άνθρωποι του πόνου, γιατί έχουμε σχηματίσει κακή ιδέα για τον πόνο. Ο πόνος είναι σύμμαχός μας, είναι φίλος μας, μας ειδοποιεί πως αν το χέρι μας πονάει, κάτι συμβαίνει εκεί πέρα , και πρέπει να το δούμε. Έπειτα και στην ίδια τη ζωή, ο άξονας της ζωής κινείται μεταξύ πόνου και ανίας»[7].

       Το απόσπασμα αυτό είναι η προγραμματική διακήρυξη του καλλιτέχνη Μπαλάφα, εμπεριέχει την καλλιτεχνική του συνείδηση, η οποία ζυμώθηκε σε αντίξοες, γεωγραφικές και οικονομικές συνθήκες αλλά και φέρει τα σημάδια μιας κοινωνικής θέσης απέναντι στο φωτογραφικό του πεδίο, γεγονός που συμβάλλει στη λάξευση της λοξής του ματιάς προς ό,τι στοχεύει η φωτογραφική του μηχανή. Δεν ενδιαφέρεται να προβάλει και να αποθεώσει την ομορφιά του τοπίου ως μια αυτόνομη οντότητα. Για τον Μπαλάφα προτεραιότητα έχει ο άνθρωπος, οπότε το τοπίο αποτελεί συστατικό στοιχείο της λαϊκής κοσμολογίας. Είναι αυτό που διαμορφώνει την οικονομία, την κοινωνική και πολιτισμική συμπεριφορά. «Το ηπειρώτικο τοπίο το συνθέτουν βουνά με πανύψηλες κορφές, βαθιές χαράδρες και απότομες βουνοπλαγιές που του δίνουν μια σπάνια φυσική ομορφιά και υποβλητική στιβαρότητα» σχολιάζει ο ίδιος[8].

       Παρά την δοξολογία του φυσικού τοπίου, ούτε στα γραφτά του ούτε στις φωτογραφίες του αναδεικνύει το τοπίο ως αυτοσκοπό για περιδιάβαση στη φυσική ομορφιά. Τον ενδιαφέρει ο εσωτερικός διάλογος της φύσης με τον άνθρωπο και γι’ αυτό, συνήθως, τα τοπία χρησιμεύουν ως εισαγωγή στις ανθρώπινες δραστηριότητες. Τον απασχολεί το πώς η υποβλητική στιβαρότητα του τοπίου απεικονίζεται στα πρόσωπα και τα σώματα των ανθρώπων που φωτογραφίζει. Τα πρόσωπα(τσελιγκάδες, κτηνοτρόφοι, υλοτόμοι, ψαράδες, μεροκαματιάρηδες στα Γιάννενα,παιδιά) είναι εμποτισμένα στη στιβαρότητα του τοπίου. Δεν υπάρχει πουθενά παράπονο. Κούραση, ναι. Πολλοί αποκάμνουν στο τέλος της ημέρας. Το βασικό αίσθημα, ωστόσο, είναι μια υπόρρητη αισιοδοξία που αναδύεται από την κίνηση των σωμάτων κόντρα στις δυσμενείς καιρικές συνθήκες(χιόνι) ή το στερημένο, θαμπό τοπίο της πόλης. Τα σώματα, κατά κανόνα, αντιστέκονται, έχουν την τάση να ορθώνονται, ακόμη κι όταν είναι ζαλικωμένα. Είναι πρόθεση-αλλά και η πίστη του δημιουργού-να υπογραμμίσει το διαρκή αγώνα του Ηπειρώτη. Σ’ ένα περιβάλλον που δεν ευνοεί τη ζωή του αυτός επιμένει να υπερβαίνει τις αντιξοότητες.

       Ο Μπαλάφας φωτογραφίζει εργαζόμενους, ανθρώπους δηλαδή την ώρα της δουλειάς ή του διαλείμματος. Είναι σπάνιες οι φωτογραφίες που αναφέρονται σ’ αυτό που ονομάζουμε ελεύθερο χρόνο. Ακόμη και τότε, όπως στην περίπτωση των γερόντων στην πλατεία και τους δρόμους του Μετσόβου, πρόκειται για κινήσεις ενταγμένες στην κοινωνική δομή του χώρου. Είναι οι κυριακάτικες συναντήσεις, που δίνουν τη δυνατότητα στους γερόντους να σχολιάσουν αλλά και να αναπαράξουν την κυρίαρχη θέση τους στην κοινωνική ιεραρχία του Μετσόβου.

       Καρτερικότητα και αποφασιστικότητα εκπέμπουν τα πρόσωπα του Μπαλάφα. Αυτό φαίνεται και στις γυναικείες φιγούρες, που έχουν σημαντικό μερίδιο στην προτίμησή του. Γράφει «Ήταν οι σταυρωμένες της ηπειρώτικης κοινωνίας, που ανδρώσαν οικογένειες με ήθος, ιδανικά και αξιοπρέπεια»[9]. Ο Μπαλάφας έχει σαφές, κοινωνικό και ιδεολογικό περίγραμμα, που  καθοδηγεί τη φωτογραφική του μηχανή. Οι «γυναίκες» του, πράγματι, εκφράζουν αυτό που γράφει, αυτό που ξέρουμε για την ηπειρώτισσα. Είναι παντού, κάθε στιγμή, σε κάθε οικογενειακή και κοινωνική δραστηριότητα. Κανακεύουν τα παιδιά, παλεύουν μαζί με το σύντροφό τους και τους συγγενείς στο  κοπάδι και το χωράφι. Πρωτοστατούν στην εκπλήρωση των μεταφυσικών αναγκών της οικογένειας και του σογιού με τα μνημόσυνα. Θα έλεγα ότι οι «γυναίκες» του Μπαλάφα είναι γήινες, απαλλαγμένες από την υπερβολή της οπτικής γωνίας. Καθημερινές γυναίκες, με εμφανή τα ίχνη του χρόνου και της ταλαιπωρίας στο κορμί τους. Γυναίκες , όμως, που ορθώνουν το κορμί τους και το προσφέρουν στήριγμα στην κοινωνία της Ηπείρου. Θυμίζουν  τα μεσιανά δοκάρια, που αναλαμβάνουν να στηρίξουν όλο το σπίτι. Κάτι τέτοιο αποπνέουν οι «γυναίκες» του Μπαλάφα. Λιπόσαρκες αλλά και με αίσθηση του ρόλου τους που τους οπλίζει με δύναμη, η οποία εκπλήσσει. Γυναίκες ζαλικωμένες με τα παιδί, με γεννήματα στην αγορά, γυναίκες στο ετήσιο ανεβοκατέβασμα στα βουνά, αρχόντισσες του Μετσόβου που φροντίζουν να δηλώσουν υπαινικτικά την κοινωνική τους θέση αλλά και γυναίκες του κάματου. Όμως, όσο κι αν η βιοτή λυγίζει το ασθενικό κορμί και οι κοινωνικές συνθήκες φορτώνουν τις πλάτες τους με ευθύνες δεν υπάρχει παράπονο στον τρόπο που κοιτάζουν. Μπορεί να βγάζει πόνο η ζαλικωμένη και διπλωμένη γερόντισσα, όμως δεν επιτρέπει τη λύπηση. Πρόκειται για αγέρωχες φιγούρες, οι οποίες δηλώνουν την αποφασιστικότητα και την καρτερικότητά τους, καθώς γυρίζουν το κεφάλι στο φακό, ενώ συνεχίζουν την πορεία τους στο χιονιά. Είναι εντυπωσιακή η φλόγα που βγάζουν τα «γυναικεία μάτια» του Μπαλάφα. Ο ίδιος αφιερώνει, σε μήνυμά του που διαβάστηκε σε τιμητική εκδήλωση στο Μουσείο Μπενάκη, όλα όσα έγιναν εκείνη την ημέρα στην ηπειρώτισσα γυναίκα. «Σε αυτές που παρ’ όλη τους τη φτώχεια και την ανέχεια είχαν τη δύναμη να ζήσουν και να δημιουργήσουν και να κρατήσουν στον τόπο τη ζωή. Σε μια γη κακοτράχαλη, ματωμένη και περήφανη που θαρρείς πως από τη φύση της γεννήθηκε για αγώνες(…)Αυτές οι γυναίκες μόνες, σε δύσκολους καιρούς, καλλιεργούσαν με το τσαπί τη στέρφα γη, θαρρείς πως στύβαν’ με τα δυο τους χέρια το λιγοστό τους χώμα και το πότιζαν με ιδρώτα για να το κάμουν να καρπίσει. Μάνες υπέροχες, μια ολάκερη ζωή να παλεύουν με την πέτρινη μοίρα τους»[10].

       Ένα άλλο πεδίο, στο οποίο εστιάζει το φακό του ο δημιουργός, είναι  η κτηνοτροφία και η  υλοτομία , δευτερευόντως, που αποτελούν συστατικά στοιχεία της Ηπείρου^. της οικονομίας και της κοινωνίας της. Είναι εκεί που συγκροτείται η κοσμολογία του Ηπειρώτη, κατά τον Μπαλάφα. Ακόμη και στα πρόσωπα υπάρχει μια σαφής διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον αστικό και τον ορεινό χώρο. Στην πόλη των Ιωαννίνων, από την οποία αντλεί θέματα του αστικού χώρου(μεροκαματιάρηδες στην αγορά και στα εργαστήρια), η ομίχλη δημιουργεί μια θολή ατμόσφαιρα που συχνά τα ανθρώπινα σώματα και η ανθρώπινη βούληση εμφανίζονται παγιδευμένα. Αντίθετα προς την πόλη, τα πρόσωπα του βουνού είναι βουτηγμένα στο φως και το αγνάντιο της βουνοκορφής. Αυτό αποτυπώνεται και στην ψυχική τους διάθεση. Οι τσομπαναραίοι νιώθουν να κυριαρχούν στο χώρο τους, ενώ οι οικογένειες που ανεβοκατεβαίνουν στα χειμαδιά εκφράζουν τη συλλογική ευθύνη.

       Δεν είναι εύκολο να ολοκληρωθεί η αναφορά στο έργο του Μπαλάφα. Υπάρχουν πολλά ακόμη που μπορεί να πει κανείς. Όμως, θα έλεγα ότι ο Μπαλάφας επιχειρεί με τις φωτογραφίες του να αναπαραστήσει τη δική του Ήπειρο. Αυτή σχετίζεται με τον κόσμο του βουνού, που είναι κυρίαρχος. Είναι η καρδιά της Ηπείρου. Ακόμη, ένα άλλο σημείο της Ηπείρου του Μπαλάφα είναι τα Γιάννενα, το κατεξοχήν αστικό κέντρο που συμβολικοποίησε την υπέρβαση των αντιξοοτήτων από τους Ηπειρώτες και την ανάπτυξη ενός ενδιαφέροντα ανθρωποκεντρικού πολιτισμού. Ένα τρίτο σημείο είναι τα πρόσωπά του, οι εμβληματικές φυσιογνωμίες της φωτογραφικής του τέχνης, που λειτουργούν ως φορείς της λαϊκής κοσμολογίας. Όλα αυτά αναγορεύουν τον Μπαλάφα σε συνεχιστή και κληρονόμο των παλιών μαστόρων, που έσωσαν αλλά και αποτύπωσαν το πολιτισμικό ήθος της Ηπείρου.

     

---

[1] Γιώργος Χ. Παπασωτηρίου. 2008. Homo Americanus. Αθήνα : Καστανιώτης, σ.24.

[2] Κώστας Μπαλάφας. 2003. «Ήπειρος. Ο τόπος και η παράδοσή του», στο λεύκωμα: Ήπειρος. Αθήνα: Ποταμός/Μουσείον Μπενάκη, σ. 15.

[3][3][3] Σ’ αυτό συγκλίνουμε με την άποψη του      Ηρακλή Παπαϊωάννου, παρόλο που η αφετηρία είναι διαφορετική. «Ο Κώστας Μπαλάφας είναι ένας γνήσια λαϊκός καλλιτέχνης, αφενός γιατί ο λαός είναι ο βασικός πρωταγωνιστής των φωτογραφιών του, αφετέρου γιατί σ’ αυτόν κυρίως απευθύνεται αυτό το έργο». Κώστας Μπαλάφας. 2003. Φωτογραφικές μνήμες από τη σύγχρονη Ελλάδα. Αθήνα: Μουσείο Μπενάκη/Φωτογραφικό Αρχείο, σ.8.

[4] http://www.eikastikon.gr/fotografia/balafas_logos.html, σ.1.

[5] Ό.π., σ.2.

[6] Ό.π., σ.1.

[7] Ό.π., σ.2.

[8] Κώστας Μπαλάφας. 2003. «Ήπειρος. Ο τόπος και η παράδοσή του», στο λεύκωμα: Ήπειρος. Αθήνα: Ποταμός/Μουσείον Μπενάκη, ό.π., σ.10.

[9] Ό.π., σ.17.

[10] Γιώργος Καρουζάκης, «Αφιέρωσε τη δικιά του μέρα στις Ηπειρώτισσες μανάδες», εφημ. Ελευθεροτυπία, 21 Μαΐου 2008, σ.25.