ΤΡΙΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ : Η ΓΑΙΑ του Τριγώνου

   Είναι η γη . Όλοι, λιγότερο ή περισσότερο, ξέρουν ότι η γη είναι το σύμβολο της γονιμότητας . Εμπεριέχει όλες τις δυνάμεις που περιστρέφονται γύρω από το δίπολο ‘ζωή - θάνατος’. Αποτελεί η γη το πεδίο της αντιπαράθεσης δυνάμεων δημιουργικών με άλλες που τις αντιστρατεύονται. Η ελληνική μυθολογία είναι γεμάτη από μύθους που  μιλάνε για γονιμότητα και δημιουργία.           Η Περσεφόνη με την  αρπαγή της συμπυκνώνει αυτή την αέναη σύγκρουση ανάμεσα στις πιο πάνω δυνάμεις.           

  Αυτή τη σύγκρουση αποτυπώνουν και τα λαϊκά δρώμενα του δωδεκάμερου και των απόκρεω. Ο Μπέης, ο Βασιλιάς, η Τζιαμάλα και άλλα σχετικά, τα οποία αφθονούν στον Έβρο, είναι η τελετουργική σχέση του ανθρώπου με τη γη . Γιορτάζει την αδυσώπητη και επαναλαμβανόμενη πάλη ανάμεσα στη ζωή και το θάνατο, τη γονιμότητα και την αδράνεια.

  Στην περιοχή του Τριγώνου Έβρου τα δρώμενα είναι παρόντα στη ζωή όλων των ανθρώπων. Σ` όλα τα χωριά συναντά κανείς τη γονιμική σχέση με τη γη, όπως αποτυπώνεται και στην άροση, όταν ο Μπέης μαζί με τους ακολούθους του οργώνει και γονιμοποιεί τη γη.

  Έτσι, είναι πολύ ευχάριστη η έκπληξη από την επωνυμία που επέλεξε ο νεοσύστατος Αγροτικός Συνεταιρισμός Γυναικών Τριγώνου. Τον είπαν ΓΑΙΑ, συνδέοντάς τον με όσα προαναφέρθηκαν. Η ενέργεια αυτή γίνεται πιο σημαντική από το γεγονός ότι πρωτοστατούν γυναίκες. Είναι το φύλο που συνδέεται πιο πολύ με τις γονιμοποιητικές διαδικασίες. Το σώμα τους φέρει την καινούργια ζωή και περνούν από όλες τις τελετουργικές φάσεις, που οδηγούν στη δημιουργία.

  Η ενέργεια αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική αλλά και συμβολική για το Τρίγωνο. Είναι η περιοχή που έχει υποστεί με μεγαλύτερη ένταση τις συνέπειες της μετανάστευσης. Φύγαν οι άνθρωποι. Ερήμωσαν τα χωριά. Σώπασαν τα χωράφια από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Τα λαϊκά δρώμενα σταμάτησαν για αρκετό διάστημα. Η γη δε γένναγε. Έμενε χέρσα.

  Αυτή την πτωτική τάση ανέλαβαν να συγκρατήσουν οι γυναίκες. Δεν είναι η πρώτη φορά που μπαίνουν στην πρώτη γραμμή κάποιας δραστηριότητας της περιοχής. Η γυναίκα του Τριγώνου δεν είναι μόνο νοικοκυρά. Έχει ιδιαίτερη ευαισθησία για τις δημόσιες υποθέσεις. Γι` αυτό πολιτεύθηκε . Γυναίκες πήραν τα ηνία της τοπικής αυτοδιοίκησης. Νωρίς , φτιάξανε συλλόγους γυναικών. Ήταν η επίσημη έκφραση της αγωνίας τους που ο τόπος τους ήταν ‘χέρσος’, μαράζωνε.

  Έτσι, προέκυψε η ΓΑΙΑ . Είναι η θέληση να προχωρήσουν, να αντισταθούν. Είναι η δήλωση του ρόλου και της ευαισθησίας τους. Αξιοποιούν το ρόλο της νοικοκυράς και τις δεξιότητες που συνεπάγεται, για να αναλάβουν ρόλο γονιμοποιητικό της τοπικής οικονομίας. Παραδοσιακές συνταγές που περιορίζονταν στο οικογενειακό τραπέζι, αποτελούν την πραμάτεια του συνεταιρισμού τους.

  Η γυναίκα του Τριγώνου φτιάχνει ένα άλλο πρότυπο. Δεν είναι παθητική. Συλλογάται και αποφασίζει , σκέφτεται και ενεργεί. Δείχνει έναν άλλο δρόμο, όπου η γυναίκα σπάει το σχοινί της ιδιωτικής σφαίρας. Μπαίνει στη δημιουργία, στη δημόσια σφαίρα. Πρόκειται για ένα ρόλο που η γυναίκα τον είχε και παλιότερα, στο χωράφι. Δεν έχει σημασία αν  δε τονιζόταν.

  Λίγο πριν από τον 21^ο αιώνα, οι γυναίκες του Τριγώνου τολμούν να αναλάβουν ρόλους ευρύτερους. Τολμούν να δηλώσουν τη γυναικεία φύση τους . Η επωνυμία ΓΑΙΑ το φωνάζει. Αξιοποιούν όλα τα όπλα στο νέο μέτωπο που άνοιξαν. Το παρήγορο είναι πως στον Έβρο δεν είναι οι μόνες. Γι` αυτό και ελπίζουμε.

ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΙΜΕΝΟ:Ελευθέρια και Ελευθερία

  Ο Μάης εθιμικά είναι για τη Θράκη ο μήνας της μνήμης . Είναι μια ευκαιρία να τιμήσουν οι Θρακιώτες τους μακρόχρονους αγώνες που οδήγησαν στην απελευθέρωση και στην ένταξή τους στον εθνικό κορμό.

  Ο  Μάης , έτσι κι αλλιώς, είναι μήνας των ψυχών . Για τους Θρακιώτες είναι ο μήνας των ψυχών που θυσιάστηκαν για την εθνική υπόθεση. Τιμούν οι Θρακιώτες τη Δόμνα Βισβίζη και τους άλλους, γνωστούς και μη, που ξεπέρασαν την ατομικότητά τους και έθεσαν τη βιολογική τους ύπαρξη στην υπηρεσία της συλλογικής υπόθεσης.

  Τα Ελευθέρια, λοιπόν, είναι εκδηλώσεις όπου, πρωταρχικά,τιμούνται οι θανόντες . Ακόμη, δοξολογείται το αγαθό της Ελευθερίας . Για τους παλιότερους , τα γεγονότα αυτά έχουν και προσωπικές αναφορές. Έζησαν οι ίδιοι ως πρωταγωνιστές ή τα άκουσαν από τους προγόνους τους που τα έζησαν.

  Για τους νεότερους, όμως, τα Ελευθέρια ως δοξολογία της Ελευθερίας καταντούν ένα κενό σχήμα, το οποίο επιδεινώνεται από την τυποποιημένη, συχνά, και στατική αντιμετώπιση των εορταστικών εκδηλώσεων. Ό, τι είναι ο σκόρος για τα ρούχα, είναι η χωρίς φαντασία προσέγγιση εθνικών ή άλλων επετείων. Συχνά, ο κύριος άξονας των εκδηλώσεων είναι οι σχοινοτενείς ομιλίες, που δεν ελκύουν τους νεότερους . Κατάθεση στεφανιών, ομιλία και παρέλαση είναι απαραίτητα στοιχεία μιας εθνικο - απελευθερωτικής επετείου. Αν , όμως, είναι το βασικό πλαίσιο των εκδηλώσεων, κινδυνεύουν να χαρακτηριστούν ως μια άνευρη δραστηριότητα, που δε βοηθάει στη μεταφορά χρήσιμης γνωστικής ύλης στις νεότερες γενιές. Πρόκειται για ένα απλό μνημόσυνο , χωρίς καμιά προβολή του παρελθόντος στο παρόν και αξιοποίησή του.

    Τα Ελευθέρια, λοιπόν, χρειάζονται . Στη Θράκη, μάλιστα, δεν περιορίζονται στην επετειακή ημέρα . Καλύπτουν σχεδόν 10 μέρες. Κατά καιρούς, μάλιστα, έχουν γίνει σπουδαίες εκδηλώσεις μουσικού , θεατρικού ή άλλου πολιτισμικού χαρακτήρα. Ωστόσο, οι νεότερες γενιές λείπουν . Δεν είναι στις προθέσεις μου ούτε η τεκμηρίωση αυτής της αποχής ούτε ο επιμερισμός ευθυνών.

  Η αναφορά στο θέμα αυτό αφορμάται από τις δύσκολες στιγμές που ζούμε στα Βαλκάνια αλλά και τα ποιοτικά στοιχεία της εποχής μας. Έτσι και αλλιώς, ο καιρός που ζούμε ξεθωριάζει τη μνήμη και αδυνατίζει τη διάθεση. Το δεδομένο αυτό χειροτερεύει στην περίπτωση των νέων γενιών, που βρίσκονται αρκετά μακριά από τα γεγονότα . Χρειάζονται λοιπόν τη γνώση εκείνη που θα τους βοηθήσει να φτιάξουν την προσωπική τους μνήμη και να ενταχθούν μέσω αυτής σε μια ευρύτερη συλλογική συνείδηση , η οποία έρχεται από το παρελθόν και δοκιμάζεται στο παρόν.

  Η ελευθερία ως αγαθό συλλογικό και ατομικό αποκτά αφαιρετική διάσταση στην εποχή μας. Οι νέοι δεν μπορούν - και είναι απόλυτα φυσικό αυτό - να την ψαύσουν στα τραύματα της ψυχής και του σώματός τους. Πιο πολύ την έχουν γνωρίσει ως δοκιμιακό είδος στις εισαγωγικές εξετάσεις για τα πανεπιστήμια.

  Έτσι, τα Ελευθέρια, όπως και όλες αυτού του είδους οι επετειακές εκδηλώσεις, μπορούν να συμβάλουν στην κατασκευή της μνήμης.  Ελευθέρια , λοιπόν, είναι η αναζήτηση της Ελευθερίας, η οποία κάθε φορά είναι ζητούμενο και όχι σταθερό αγαθό. Ελευθερία σημαίνει γνώση και επικοινωνία με το παρελθόν, με έναν τρόπο που μεταστοιχειώνεται σε δράση στην καθημερινότητά μας. Ελευθέρια σημαίνει τροφοδοσία της δημιουργικότητας των νέων, μ` έναν τρόπο που οδηγεί σε επανάχρηση της ιστορικής παράδοσης και κληρονομιάς

ΠΡΩΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ :Γεύσεις μιας άλλης ζωής

    Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1990, όταν υπηρετούσα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών, συνεργάστηκα με την εφημερίδα της Αλεξανδρούπολης ΠΡΩΤΗ , στην οποία δημοσίευα χρονογραφήματα . Με την καινούργια στήλη θα επαναδημοσιεύσω στο ιστολόγιο τα περισσότερα από αυτά, τα οποία εκφράζουν μια σημαντική περίοδο της ζωής μου.Αρχίζω με τις ΓΕΥΣΕΙΣ ΜΙΑ ΑΛΛΗΣ ΖΩΗΣ που συνεχίζει να είναι πάντα επίκαιρο.

  Ζούμε στην εποχή του γρήγορου φαγητού, του προετοιμασμένου. Οι πόλεις έχουν γεμίσει από  μαγαζιά που σερβίρουν στο πόδι τους πελάτες τους. Είναι ένας τρόπος ζωής που εισέβαλε τελευταία στη δίαιτά  μας. Ιδίως για τη νεολαία, η ανατροπή του διαιτητικού προτύπου έχει επηρεάσει σημαντικά όχι μόνο το στρώσιμο του καθημερινού τραπεζιού στα νεοελληνικά σπίτια αλλά έχει και παρενέργειες στην αισθητική και την υγεία των Ελληνόπουλων. Οι ειδικοί μιλάνε για νέους με περιττά κιλά που δημιουργούν πάσης φύσεως ιατρικά προβλήματα. Από την άλλη μεριά φαγητά και συνταγές του παρελθόντος παραμερίστηκαν ως αντιβαίνοντα στα νέα πολιτισμικά πρότυπα. Έτσι, το τραπέζι του νεοελληνικού νοικοκυριού έχει χάσει τα χαρακτηριστικά του γνωρίσματα. Πίτσες και προψημένες πατάτες, προπαρασκευασμένα φαγητά και εδέσματα της νέας διατροφικής συνήθειας, της ταχυφαγίας, έχουν εκτοπίσει τη φασουλάδα και τη φακή, καθώς και άλλες συνταγές και υλικά που τάισαν γενιές ολόκληρες.

  Τελευταία όμως, παρατηρείται επιστροφή στις παλιές συνταγές. Τα μέσα ενημέρωσης μιλάνε για τη μεσογειακή δίαιτα. Δεν πρόκειται για μια μόδα, ή δεν είναι μόνο μόδα. Πρόκειται για ουσιαστική ανάγκη του ανθρώπου να επιστρέψει σε πιο υγιεινές διατροφικές συνήθειες. Ακόμη, είναι η ανάγκη να μη χάσει την επαφή με το πολιτισμικό του παρελθόν αλλά και η πίστη ότι μια τέτοια διατροφή υποστηρίζει και ενισχύει μορφές οικονομίας που αντιμετωπίζουν την προοπτική της εξαφάνισης.

  Όλες αυτές οι παράμετροι επιβάλλουν την επιστροφή σε παλιότερα διατροφικά πρότυπα. Σ` αυτή την προοπτική ανήκει και η βραδιά που οργάνωσε το Κέντρο Λαϊκών Δρωμένων στην Κομοτηνή. Το αποτέλεσμα ήταν αρκούντως ενθαρρυντικό. Οι καλεσμένοι γνώρισαν γεύσεις άγνωστες. Οι συνταγές αυτές δεν είναι μακριά. Δεν είναι δύσκολο να τις βρει κανείς. Αρκεί να απλώσει το χέρι του, να ρωτήσει τη γειτόνισσα , ή να πλησιάσει τη γιαγιά του.

  Ήταν μια βραδιά αυτογνωσίας για όλους αλλά και μια στάση υποστηρικτική της ποικιλίας, της διαφοράς, τελικά της γεύσης. Δεν ήταν μόνο πρόσκληση σε φαγητό αλλά και μια περιήγηση σε πολιτισμικές ομάδες, σε οικονομικές ιδιαιτερότητες, στο γεωγραφικό χώρο. Ήταν ένα ταξίδι σε ονόματα άγνωστα. Κάθε φαγητό φέρει μαζί του την ιστορία της περιοχής του και τα στοιχεία της ομάδας. Είναι ακόμη το όνομα του φαγητού ένα ίχνος, ένα αποτύπωμα που οδηγεί σε διατροφικά δάνεια και σε αλληλεπιδράσεις.

  ΟΙ γεύσεις αποτελούν μια χειροπιαστή απόδειξη για το πώς μπορεί το παρελθόν να γίνει παρόν με τρόπο ενεργό και όχι ως μουσειακό είδος. Το φαγητό είναι μια σπουδαία διαδικασία για τον άνθρωπο. Η βίαιη αστικοποίηση έριξε στον καιάδα τα φαγητά του παρελθόντος. Γρήγορα όμως, οι άνθρωποι κατάλαβαν ότι τα διατροφικά πρότυπα της νέας εποχής υπονομεύουν την υγεία τους. Γι ` αυτό κήρυξαν την επιστροφή σε παλιές διαιτητικές συνήθειες.

  Είναι αναγκαία, ωστόσο, μια διατροφική διαπαιδαγώγηση. Κάποιες συνταγές μπορούν  - και πρέπει- να φτάσουν όχι μόνο στα σπίτια αλλά και στα καταστήματα. Η Θράκη διαθέτει πλούτο διαφορετικών συνταγών. Είναι κρίμα να χαθούν. Ο καθένας μας ας κρατήσει την παράδοση της οικογενείας του. Συλλογικά, ας ενεργοποιηθούμε με τη διοργάνωση ανάλογων βραδιών ή με τη διάδοση των συνταγών.