ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ, ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑΣ

Διδάσκων: καθηγητής Ευάγγελος Γρ. Αυδίκος

Εαρινό  Εξάμηνο

Μάθημα: Λαογραφία και Ανθρωπολογία της πόλης

1.Το πλαίσιο

  Το μάθημα αποσκοπεί σε μια διεπιστημονική προσέγγιση του αστικού χώρου και θα επικεντρωθεί σε δυο βασικές περιοχές. α. Μετάβαση από τον αγροτικό στον αστικό χώρο και συγκριτική εξέταση της θεωρίας και μεθοδολογίας με βάση συγκεκριμένα παραδείγματα(σύστημα συγγένειας, γάμος,κοινωνικά δίκτυα,κ.λπ.).β.Η πόλη ως αυτόνομη οντότητα και εξέταση  νέων μορφών πολιτισμικής συμπεριφοράς που εμφανίζονται στον αστικό χώρο(σύλλογοι, γκράφιτι,νεανικές υποκουλτούρες,κ.λπ.).

    Το μάθημα θα οργανωθεί γύρω από τους άξονες:

                         I.      Τι είναι πόλη;(ο μύθος του Αισώπου για τον ποντικό που επισκέφτηκε την πόλη).

                      II.      Η πόλη και ο αγροτικός χώρος(Weber, Tönnies)

                   III.      Θεωρίες για την πόλη(Σχολή του Σικάγο, η έμφυλη διάσταση της πόλης, η πολιτισμική στροφή, η πόλη ως μνημείο και εμπόρευμα)

                   IV.      Η Λαογραφία, η Κοινωνική Ανθρωπολογία  και πόλη: η μεταπολεμική σχέση( παρακολουθώντας τα υποκείμενα έρευνας στη μετανάστευσή τους στην πόλη)..

                      V.      Κατηγορίες πόλεων(η εθνοτική, η διαιρεμένη, η διαμφισβητούμενη, η αποβιομηχανοποιημένη, κ.λπ.).

                   VI.      Αστικές μορφές πολιτισμού:

Ø      Ο άνθρωπος της πόλης

Ø      Δίκτυα και επαγγελματική συμπεριφορά

Ø      Γραφεία συνοικεσίων

Ø      Τελετουργίες-πανηγύρια

Ø      Λαϊκές αγορές

Ø      Σύλλογοι και Αδελφότητες

Ø      Πλατείες

Ø      Ζώνες ψυχαγωγίας

Ø      Μικροπωλητές(street vendors)

Ø      Κινήματα πόλης(ατενίστας)

2.Υποχρεώσεις

 

             I.       

§         Συγγραφή ενός κειμένου στηριγμένου σε δύο άρθρα(1000 λέξεις)

               Δήλωση κειμένων ως τις 1 Απριλίου 2014

               Παράδοση δοκιμίου ως τις 6 Μαϊου 2014( με e-mail)

§         Εκπόνηση εργασίας στηριγμένης στην επιτόπια έρευνα(5000 λέξεις).

  Υποβολή πρότασης ως τις 8 Απριλίου 2014

   Παρουσίαση εργασίας στις 20 Μαϊου 2014

   Κατάθεση εργασίας ως τις 10 Ιουνίου 2014(με e-mail)

§         Ενδιάμεση εξέταση(ένα ερώτημα με απάντηση έκτασης ως 300 λέξεων, 13 Μαϊου 2014, στην ώρα του μαθήματος, 8-9μμ).

§         Προφορικές εξετάσεις στην περίοδο των εξετάσεων.

3. Αξιολόγηση

             I.       

§         Ενδιάμεση εξέταση 30%(σε περίπτωση μη συμμετοχής στις εξετάσεις αφαιρείται το 20% της τελικής βαθμολογίας).

§           Προφορικές εξετάσεις 40%

§         Παρακολούθηση μαθημάτων(9 μαθήματα) 20%.

§         Συμμετοχή στο μάθημα 10%.

4. Προτεινόμενα συγγράμματα:

  α. Ευάγγελος Γρ. Αυδίκος. 2010. Από την προξενήτρα στα γραφεία συνοικεσίων. Αθήνα: Πεδίο.

  β. Μηνάς Αλεξιάδης. 2006.  Νεωτερική Ελληνική Λαογραφία. Συναγωγή μελετών. Αθήνα:  Καρδαμίτσα.

5.Βιβλιογραφία

1. Αγριαντώνη, Χριστίνα. 2000. «Συμβολή στην ιστορία της Αθήνας», », στον τόμο: . Η Πόλη στους Νεότερους Χρόνους. Μεσογειακές και Βαλκανικές όψεις(19^ος -20^ος σι.). Αθήνα: Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, σελ.183-191.
2. Αυδίκος, Ευάγγελος. 1991. Πρέβεζα 1945-1990.  Όψεις της μεταβολής μιας επαρχιακής πόλης. Πρέβεζα: Εκδόσεις Δήμου Πρέβεζας.
3. …………………….1992. «Η κοινότητα στον αστικό χώρο: αντιστάσεις και λειτουργίες. Η περίπτωση των Συρρακιωτών τnς Πρέβεζας», Δωδώνη. Μέρος Τρίτο, Επιστημονική Επετηρίδα του Τμήματoς Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, παράρτημα αριθμ. 50. Ιωάννινα, σελ. 49 - 70.
4. …………………….1993. «Η αποτύπωση των ιστορικών και κοινωνικών γεγονότων στην Ονοματοθεσία των οδών της Πρέβεζας», στον τόμο Πρακτικά Α΄Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου «Η ιστορία της Πρέβεζας»(Πρέβεζα , 22 -24 Σεπτεμβρίου 1989). Πρέβεζα: Εκδόσεις Δήμου Πρέβεζας, σελ. 249-273.
5. …………………… «Αστική λαογραφία: Ουτοπία ή πραγματικότητα;», Εθνολογία 3(1994) 163-187. 2007. «Τελετουργία και «πρόσωπο» στην Αθήνα. Η περίπτωση των ορθοδόξων Τσιγγάνων από το Διδυμότειχο», στο βιβλίο του Η Θράκη και οι άλλοι. Ιχνηλατώντας τα πολιτισμικά όρια και την ιστορική μνήμη. Αθήνα, σελ. 157-165.
6. …………………….2010. Από την προξενήτρα στα Γραφεία Συνοικεσίων. Παράδοση και νεωτερικότητα. Αθήνα:Πεδίο.
7. Βasham, Richard. 1978. Urban Anthropology. The Cross – Cultural Study of Complex Societies, Palo Alto, Calif . : Mayfield Publishing Company,σσ.  9 – 54.
8. Βοζίκας, Γιώργος. 2009. Η συνοικία της Αγίας Μαρίνας στην Ηλιούπολη και το πανηγύρι της. Η καθημερινή ζωή και η ταυτότητα της πόλης. Αθήνα.
9. Βουτσοπούλου, Ευαγγελία. 1985, «Πολή και εμποροπανήγυρη», στον τόμο:  Νεοελληνική Πόλη. Οθωμανικές κληρονομιές και ελληνικό κράτος. Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορίας. Αθήνα: Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, σελ. 439-443.
10. Δακούρα-Βογιατζόγλου , Όλγα. 2000. «Νέα Ιωνία. Η γέννηση και η ανάπτυξη της πόλης της σιωπής», στον τόμο: . Η Πόλη στους Νεότερους Χρόνους. Μεσογειακές και Βαλκανικές όψεις(19^ος -20^ος σι.). Αθήνα: Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, σελ.99-114.
11. Dorson, Richard M. 1971. “Is There a Folk in the City ?”. Americo Paredes – Ellen J . Stekert(επιμ.  ), The Urban Experience and Folk Tradition, Austin and London : The University of Texas Press, σσ. 21 – 58.
12. Fox, Richard. 1977. Urban Anthropology, Englewood Cliffs , New Jersey : Ptrncice – Hall , Inc., σσ. 1 – 12.
13.  Η Πόλη στους Νεότερους Χρόνους. Μεσογειακές και Βαλκανικές όψεις(19^ος -20^ος σι.). Αθήνα: Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού.
14. Θεοδώρου, Βασιλική. 2000. «Επαιτεία και αλητεία στην Αθήνα και τον Πειραιά. Οι πρώτες απόπειρες «αναμόρφωσης παραστρατημένων παιδιών»(τέλη 19^ου αρχές 20^ου αι.), », στον τόμο: . Η Πόλη στους Νεότερους Χρόνους. Μεσογειακές και Βαλκανικές όψεις(19^ος -20^ος σι.). Αθήνα: Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, σελ.203- 220.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                    
15. Θεολόγου, Κώστας. 2008. Χώρος και μνήμη. Θεσσαλονίκη 15^ος -20^ος αι. Από τις παραδοσιακές κοινότητες στην αστική νεοτερικότητα. Θεσσαλονίκη : University Studio Press.
16. Κακάμπουρα-Τίλη , Ρέα. 1999. Ανάμεσα στο αστικό κέντρο και τις τοπικές κοινωνίες. Οι σύλλογοι της επαρχίας Κόνιτσας στην Αθήνα. Αθήνα :Πνευματικό Κέντρο Δήμου Κόνιτσας.
17. Καμηλάκης, Παναγιώτης, «Η εμποροπανήγυρι των Φαρσάλων . Ιστορική εξέλιξη –εθνογραφική θεώρηση», Θεσσαλικά Χρονικά ΙΓ΄(1980) 95-129.
18. Λεοντίδου, Λίλα. Πόλεις της σιωπής. Εργατικός εποικισμός της Αθήνας και του Πειραιά, 1909-1940. Αθήνα: Πολιτιστικό Τεχνολογικό Ίδρυμα ETBA.
19. Λουκάτος, Δημ. Σ. 1963. Σύγχρονα Λαογραφικά, Αθήναι, σσ. Θ΄ - ις΄(εισαγωγή).
20. Λούκος, Χρήστος. 2000. «Η πόλη και οι νεκροί της(Ερμούπολη, 19^ος αιώνας), », στον τόμο: . Η Πόλη στους Νεότερους Χρόνους. Μεσογειακές και Βαλκανικές όψεις(19^ος -20^ος σι.). Αθήνα: Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, σελ.269- 282.
21. Low, Setha. 2005. Theorizing the City. The New Urban Anthropology Reader. New Brunswick, New Jersey, and London: Rutgers University Press.
22. Μερακλής, Μιχ. 1979. «Αστική λαογραφία», Δελτίο της Εταιρείας Σπουδών Νεοελληνικής και Γενικής Παιδείας», 3, σσ. 11 – 13.
23. Μοσκώφ, Κωστής. Θεσσαλονίκη. Τομή της μεταπρατικής πόλης. Αθήνα: Στοχαστής.
24. 1985. Νεοελληνική Πόλη. Οθωμανικές κληρονομιές και ελληνικό κράτος. Πρακτικά του Διεθνούς Συμποσίου Ιστορίας. Αθήνα: Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού.
25. Πετρονώτη, Μαρίνα. 1995. Δίκτυα κοινωνικών σχέσεων: Όψεις και αλληλεπιδράσεις με τη διαδικασία της επαγγελματικής κινητικότητας. .Αθήνα:Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών.
26. Σταυρίδης, Σταύρος. Διαφήμιση και δημόσιος χώρος στην πόλη. Η προϊστορία της σχέσης τους στο καθεστώς της μεταξικής δικτατορίας», », στον τόμο: . Η Πόλη στους Νεότερους Χρόνους. Μεσογειακές και Βαλκανικές όψεις(19^ος -20^ος σι.). Αθήνα: Εταιρεία Μελέτης Νέου Ελληνισμού, σελ.221-223
27. Stevenson , Deborah.2007.  Πόλεις και αστικοί πολιτισμοί. Αθήνα: Κριτική.
28. Τσουγιόπουλος, Γιώργος.1981. Το ελληνικό αστικό κέντρο. Αθήνα:Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών.
29. Τσιρώνη , Νατάσσα. 1989. «Κοινωνικός ρόλος και ζωή των πλατειών της Αθήνας», στον τόμο: Μπουρζέλ, Γκυ(επιμέλεια),  Νεοελληνική Πόλη. Αθήνα:Εξάντας, σελ.151-163

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας

Ακαδημαϊκό έτος 2013-2014

Εαρινό εξάμηνο

καθηγητής Ευάγγελος Αυδίκος

Πολιτισμοί του κάμπου της Θεσσαλίας και υδάτινες διαδρομές

1. Το πλαίσιο

Η πεδιάδα της Θεσσαλίας λειτούργησε τόσο ως χώρος για την υποδοχή, στη χειμερινή περίοδο, της μετακινούμενης κτηνοτροφίας όσο και ως πεδίο για τη διαμόρφωση ιδιαίτερων πολιτισμικών μορφών.

    Στόχος του μαθήματος είναι να  κατανοήσει τη διαμόρφωση του χώρου στην πεδινή Θεσσαλία, την οικονομία, τις πολιτισμικές και κοινωνικές συμπεριφορές.

Δεδομένου δε ότι βασικός παράγοντας στην οργάνωση του πεδινού χώρου είναι οι υδάτινες επιφάνειες(ποτάμια, λίμνες), θα γίνει εστίαση σ’ αυτές.

Πιο συγκεκριμένα, οι βασικοί άξονες θα είναι:

1. Ιστορία και χώρος
2. Αγροτική οικονομία
3. αγροτικός συνδικαλισμός
4. Κοινωνική συγκρότηση
5. Η θέση της γυναίκας
6. Μαγική σκέψη
7. Δημοτικό τραγούδι
8. Η λίμνη της Κάρλας,
9. Ο πηνειός
10. Τα οικολογικά ζητήματα

2.Υποχρεώσεις

 Υπάρχουν δύο επιλογές:

             I.       

§         Τουλάχιστον εννιά(9) παρουσίες στη διάρκεια του εξαμήνου.

§         Παρουσίαση δύο άρθρων  στην τάξη(δήλωση ως 2 Απριλίου 2014).

§         Εκπόνηση εργασίας στηριγμένης στην επιτόπια έρευνα(4000 λέξεις).

  Υποβολή πρότασης ως τις 9 Απριλίου 2014

   Παρουσίαση εργασίας στις 21 Μαϊου 2014

   Κατάθεση εργασίας ως τις 10 Ιουνίου 2014(με e-mail)

§         Προφορική εξέταση (  28 Μαϊου 2014, 12-2μμ) στα:

ü      Δύο παρουσιασθέντα άρθρα

ü      δύο διαφορετικά άρθρα απ’ αυτά που παρουσιάστηκαν

ü      στην εργασία

 

          II.       

§         Συγγραφή ενός κειμένου στηριγμένου σε δύο άρθρα(1000 λέξεις)

               Δήλωση κειμένων ως τις 2 Απριλίου 2014

               Παράδοση δοκιμίου ως τις 7 Μαϊου 2014( με e-mail)

§         Ενδιάμεση εξέταση(ένα ερώτημα με απάντηση έκτασης ως 300 λέξεων, 14 Μαϊου 2014, στην ώρα του μαθήματος, 11-12πμ).

§         Προφορικές εξετάσεις στην περίοδο των εξετάσεων.

3. Αξιολόγηση

             I.       

§         Παρουσίαση άρθρων 30%

§         Εργασία  30%

§         Προφορική εξέταση 20% (εκτιμάται ότι θα γίνει  στις 4 Ιουνίου 2014)

§         Συμμετοχή 20%

          II.       

§         Κείμενο   20%

§         Ενδιάμεση εξέταση 30%(σε περίπτωση μη συμμετοχής στις εξετάσεις αφαιρείται το 20% της τελικής βαθμολογίας)

§         Προφορικές εξετάσεις 50 %(εκτιμάται ότι θα γίνουν γύρω στις 5 Φεβρουαρίου 2013).

§         Προαιρετικά δίνεται η δυνατότητα να παρουσιαστούν δύο άρθρα(αξιολόγηση 30%) με την προϋπόθεση ότι θα παρακολουθήσουν 7 το λιγότερο φορές το μάθημα

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Αναγνωστόπουλος, Β.Δ. –Λαλαγιάννη Βασιλική(επιμ.). Η Θεσσαλία στη λογοτεχνία και γραμματεία. Βόλος 1998.
2. Αυδίκος Ευάγγελος. Σέσκλο Μαγνησίας. Οικονομικές, Κοινωνικές και Πολιτισμικές αντιθέσεις και αλλαγές. Δήμος Αισωνίας,  Βόλος 2010.
3. Γυναίκα και παράδοση. 3^Ο Πανελλήνιο Συνέδριο. Πρακτικά. Καρδίτσα 2010.
4. Η πολιτιστική κληρονομία στη Θεσσαλία. Τραγούδι, χορός ενδυμασία. Πρακτικά Β΄ Πανελλήνιου Συνεδρίου, Καρδίτσα 2006.
5. Καββαδίας, Γεώργιος Β. Καραγκούνηδες : συμβολή στην κοινωνιολογία των δοξασιών. Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία των Θεσσαλών, Αθήνα , 1980.
6. Καμινιώτης, Βάιος Φ. Όψεις της γυναικείας εξουσίας στην παραδοσιακή κοινωνία των Καραγκούνηδων της Δυτικής Θεσσαλίας. Διατροφή και μαγεία. Πάντειο Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών/Τμήμα Κοινωνιολογίας 2012.
7. Κοζιού, Σουλτάνα. Φύλο και δημοτικό τραγούδι. Η συμβολή της γυναίκας στην επιτέλεση της παραδοσιακής  μουσικής στην περιοχή  Καρδίτσας, διδακτορική διατριβή. Πανεπιστήμιο Αθηνών/Τμήμα Μουσικών Σπουδών.
8. Κοβάνη, Ελένη Θ. Λιμνών αποξήρανσης: Μελέτη αειφορίας και πολιτιστικής ιστορίας.Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών, Αθήνα 2002.
9. Μπότση Έλενα, Πολίτη Παναγιώτα Αυδίκος Ε. Διμήνι και Παλιούρι Μαγνησίας. Χώρος και ταυτότητα. Δήμος Αισωνίας, 2010.
10. Sivignon, Michel. Θεσσαλία: Γεωγραφική ανάλυση μιας περιφέρειας, μφρτ. Γιούλη Αναστοπούλου. Μορφωτικό Ινστιτούτο Αγροτικής Τραπέζης, Αθήνα 1992.
11. Το νερό πηγή ζωής και κίνησης καθαρμού. Πρακτικά επιστημονικής συνάντησης. Υπουργείο Πολιτισμού/Μουσείο Λαϊκής τέχνης,  Αθήνα 1999.