Ευάγγελος Αυδίκος, Μια άδικη απόφαση, artinews.gr, 25 οκτωβρίου 2021

 

Την περασμένη εβδομάδα ήρθε στην επικαιρότητα  η απόφαση της επί του πολιτισμού υπουργού να ανακαλέσει την αρχική απόφασή της να εγκρίνει την ερευνητική πρόταση μιας ομάδας νέων ερευνητών να καταγράψουν  μορφές πολιτισμού των Βλάχων, όπως διασώζονται στην μνήμη και την προφορική παράδοσή τους.

  Προκλήθηκε θόρυβος, παράχθηκε  αρθρογραφία, έγιναν αντεγκλήσεις κι έτσι μετατοπίστηκε η εστίαση στον δημόσιο λόγο στο ανύπαρκτο θέμα για το αν υπάρχει βλάχικη γλώσσα. Κι αυτό οφείλεται και στην ατυχή διαχείριση του ζητήματος από την «Επιστημονική Εταιρία των Βλάχων».

   Με όλα αυτά, δεν αναδείχθηκαν αρκούντως δυο βασικά ζητήματα.

1. Η ανάκληση της αρχικής απόφασης πλήττει καίρια την ανεξαρτησία της έρευνας, ιδίως στις ανθρωπιστικές και κοινωνικές επιστήμες. Το κράτος εμφανίζεται να υποχωρεί σε ζητήματα δεοντολογίας. Με την απάντηση που έδωσε η υπουργός, εκχωρείται η ανάγκη για έρευνα στη διακριτική ευχέρεια ομάδων πίεσης, των οποίων τα κριτήρια πόρρω απέχουν από την επιστημονική δεοντολογία.
2. Η πολιτεία, δια της υπουργού, συμπεριφέρεται απαξιωτικά σε νέους ερευνητές, όπως είναι αυτοί που υπέβαλαν την πρόταση. Κι αυτό γίνεται σε συνθήκες ανεργίας και εναγώνιας αναζήτησης ερευνητικών προγραμμάτων για την εξασφάλιση των προς το ζην. Οι υπουργοί, με άλλα λόγια, μιλάνε με στομφώδη τρόπο για την αναστροφή του κλίματος της μετανάστευσης των νέων σε άλλες χώρες. Άλλα λένε όμως οι πράξεις τους. Ασεβούν στους νέους επιστήμονες. Απαξιώνουν την επιστημονική τους επάρκεια. Κι εκπέμπουν το σήμα ότι ο μόνος τρόπος για να επιζήσει κάποιος νέος  είναι να καλλιεργήσει τις δημόσιες σχέσεις του – ή καλύτερα να γίνει κομματικό κυβερνητικό στέλεχος. Η εργατικότητα, η υποβολή προτάσεων ερευνητικών και η εντιμότητα είναι ανώφελες αρετές.

Ελαμωρέδες..., artinews.gr

[ Ευάγγελος Αυδίκος / Ελλάδα / 26.07.18 ]

---

Μαύρισε ο τόπος κι η ψυχή μας. Προφανώς και η κριτική είναι κάτι που θα γίνει. Αν όμως γίνει με γνώμονα τις αντιπολιτευτικές ανάγκες, τότε θα χαθεί η ευκαιρία να μπει βαθιά το νυστέρι της κριτικής στη νεοελληνική κοινωνία, όπως φτιάχτηκε στη μεταπολεμική περίοδο, ιδίως τα μεταπολιτευτικά χρόνια. Θα μιλήσω για την προσωπική μου εμπειρία. Για τον τρόπο που εντάχθηκαν ή δεν εντάχθηκαν οικισμοί στον πολεοδομικό ιστό. Για τους δρόμους τους αγροτικούς που ανοίγουν και κλείνουν στη βάση των γνωριμιών, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το δημόσιο συμφέρον. Περπατήστε σε ημι-αγροτικές περιοχές, κοντά στις πόλεις, που σε λίγα χρόνια θα αποτελέσουν κομμάτι του αστικού ιστού. Στενοί δρόμοι, δαιδαλώδεις, χωρίς διεξόδους. Όταν είναι μόνο κτήματα οι καταστροφές περιορίζονται στα δέντρα. Όσο γίνονται κατοικίες λειτουργούν σαν φάκα για τις ανθρώπινες ζωές. Άμεσα οι δήμαρχοι και οι δημόσιες υπηρεσίες οφείλουν να τολμήσουν. Να γκρεμίσουν. Η πολιτεία χρειάζεται να τους υποστηρίξει. Και το μόνο που χρειάζεται είναι να μην υπάρχει πολυνομία και πολυαρχία.

Ένα παράδειγμα. Μένω ενάμισι χιλιόμετρο έξω από την Πρέβεζα, που είναι έξω από το σχέδιο της πόλης, με νόμιμη άδεια όμως. Δίπλα μας ήταν ένα κτήμα βόμβα. Να αρπάξει φωτιά και να μας κάψει. Απευθύνθηκα στην τοπική πυροσβεστική. Δεν έχουμε ευθύνη για να δράσουμε. Πάτε στον Δήμο Πρέβεζας. Πήγα. Όλα αυτά με γραπτά αιτήματα. Η απάντηση του Δήμου. Δεν είναι στη δική μας αρμοδιότητα. Είστε εκτός σχεδίου πόλης. Τόσο κοντά στον όλεθρο, τόσο κοντά στην πόλη -μια ανάσα- κι όμως ο Δήμος ένιπτε τας χείρας του. Μια πονεμένη ιστορία.

Αδιαφορία, ανευθυνοϋπεύθυνοι που σκούζουν υποκριτικά όταν συμβεί το κακό. Κι αυτοί οι ανευθυνονοϋπεύθυνοι έβαλαν τις υπογραφές τους για να γίνουν τερατουργήματα. Ποιοι είναι αυτοί; Δεν πρέπει να λογοδοτήσουν για το πολεοδομικό έκτρωμα στο Μάτι; Και μήπως το Μάτι είναι η μοναδική περίπτωση; Αν δεν αλλάξει η κατάσταση. Αν δεν γίνουν παρεμβάσεις. Αν δεν γκρεμιστούν σπίτια. Αν δεν ανοίξουν δρόμοι. Αν δεν ακούσουν τους αρμόδιους επιστήμονες που προτείνουν. Αν δεν καλέσουν εκείνη την υπάλληλο που κατήγγειλε τα διαπλεκόμενα. Τότε θα γίνουν κι άλλες καταστροφές. Με οποιαδήποτε κυβέρνηση. Αρκεί μόνο να συμπέσουν πολλοί παράγοντες.

Καιρός για δράση. Αυτό θα μας δικάσει όλους. Τα υπόλοιπα εκ του περισσού.

Και κάτι άλλο. Το δικαίωμα στην κριτική είναι αναφαίρετο. Όπως και το δικαίωμα της κριτικής για τον τρόπο που επιλέγουμε τους τοπικούς άρχοντες. Συχνά το κριτήριο είναι η προσωπική τακτοποίηση αλλά και το γκλαμουράτο. Θα σταματήσει αυτό; Δεν έχουμε προσωπική ευθύνη; Χρειάζεται να τα περιμένουμε όλα από τους άλλους; Μιλάμε για παράδοση, για κληρονομιά κι άλλα τέτοια που ακούγονται κούφια. Γιατί οι παλιότεροι άσπριζαν το πεζοδρόμιο που τους αναλογούσε, έκοβαν τα χόρτα, καθάριζαν το χωράφι του. Γίνονται όλα αυτά;

Μήπως γινήκαμε όλοι Ελαμωρέδες;

*Ο Ευάγγελος Αυδίκος είναι καθηγητής του πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ρέκβιεμ για τον Αντρέα Βαρτελά [ Ευάγγελος Αυδίκος / Ελλάδα / 05.05.17 ]

• 
   

Ποιος γράφει την ιστορία; Τι είναι πολιτισμός; Είναι ερωτήματα που μ’ έχουν απασχολήσει αρκετές φορές. Και όχι μόνο ως επιστημονική πραγμάτευση. Μ’ ενδιαφέρει ο τρόπος που οι άνθρωποι κατανοούν την ιστορία και τις διαδρομές της. Φαίνεται πως οι περισσότεροι είναι μονομερείς στην οπτική τους. Το διαπίστωσα σε μια συζήτηση που είχα με ακτιβιστές πολιτιστικών τοπικών συλλόγων. Όσο κι αν η προφορική ιστορία και η λαογραφία έχουν βάλει στον δημόσιο χώρο τους απλούς ανθρώπους. Όσο και αν οι ζωές των ταπεινών προσέλκυσαν το ενδιαφέρον των επιστημόνων. Ο θάνατός τους σπάνια απασχολεί τη δημοσιότητα. Ελάχιστοι θα θεωρήσουν ως απώλεια για τον τόπο τον θάνατό τους. Ένας στενός κύκλος φίλων και γνωστών τους συνοδεύει στην έξοδο από τη ζωή.

     Οι σκέψεις αυτές επανήλθαν με αφορμή τον θάνατο του Ανδρέα Βαρτελά. Στην Πρέβεζα. Ψαράς από τα γεννοφάσκια του. Τον έφαγε η αρμύρα του Αμβρακικού και ο αγώνας για την επιβίωση. Η θάλασσα και το ψάρεμα ήταν τα αγχολυτικά του. Ακόμη κι όταν η ζωή έπαιξε μαζί του στερώντας του τον αγαπημένη μεγάλο γιο, η θάλασσα ήταν κοντά του να τον παρηγορήσει. Να του μαλακώσει την ψυχή.

    Στην επιστροφή μου στην πόλη ένιωσα την απουσία του. Αποτελούσε μια οικεία φιγούρα στην παραλία. Έξω από το ψαράδικο, στην είσοδο της παλιάς Λαϊκής. Με το τσιγάρο στο χέρι και τη δίψα για νέα. Με το φευγαλέο κοίταγμα, που προσπαθούσε να κρύψει τη θλίψη. Ήταν η μόνιμη συντροφιά του τα τελευταία χρόνια.

       Η απουσία του Αντρέα μας κληρονόμησε τη θλίψη του. Για την πόλη που άλλαξε. Για την αγνωμοσύνη και την αδιαφορία προς τους αδύναμους. Για τα μνημεία που μνημονεύουν μόνο τους τοπικούς «επιφανείς». Γι’ αυτούς που υποτιμούν τον πολιτισμό των φτωχών.

     Ο Αντρέας έφυγε. Πήρε μαζί του ένα κομμάτι της πόλης. Πήγε να συναντήσει τον γιο του. Ποιος ξέρει,  μπορεί να συναντήσει την παλιά του παρέα. Τους πιτσαδόρους. Ίσως να στρώσουν και μια παρτίδα στριφτό. Για να θυμηθούν τα παλιά. Θα μας λείψει. Ίσως, ο ίδιος θα είναι ευχαριστημένος. Πρώτα  με τον μεγάλο γιο του και μετά με την παλιά παρέα.

Tatooland: Ιστορίες κεντημένες σε δέρμα [ Ευάγγελος Αυδίκος / Ελλάδα / 08.04.17 ]

• ΑΡΧΙΚΗ
• ΕΛΛΑΔΑ
• ΚΟΣΜΟΣ
• ΗΠΕΙΡΟΣ
• ΔΙΑΣΠΟΡΑ
• ΠΟΛΙΤΙΣΜΌΣ

Η δερματοστιξία δεν είναι τωρινό φαινόμενο. Στις μέρες μας έχει αποκτήσει ευδιάκριτη παρουσία στο δέρμα και των δύο φύλων. Στον χώρο ιδιαίτερα του μπάσκετ είναι πολύ συχνό φαινόμενο η εκτεταμένη κάλυψη του σώματος με πολλά τατουάζ. Με διάφορα σχήματα, εικόνες και αριθμούς.

    Ωστόσο, δεν είναι σύγχρονο φαινόμενο. Ούτε καν στην Ελλάδα. Σε κάποια βλαχοχώρια οι γυναίκες συνήθιζαν να κεντάνε διάφορα σχέδια, στο μέτωπο κατά κανόνα. Χρησιμοποιήθηκαν ως  σύμβολα αποτροπαϊκά. Να αποτρέψουν την προσβολή της γυναικείας γονιμότητας από εξωγενείς δυνάμεις.

    Από ό,τι γνωρίζω, όμως, είναι η πρώτη φορά που η πολιτισμική αυτή πρακτική εμπνέει έναν δημιουργό, ώστε να συγγράψει ένα θεατρικό κείμενο. Οργανωμένο γύρω από  την ανάγκη των ανθρώπων να εγγράψουν στο σώμα τους τις ανεκπλήρωτες επιθυμίες. Τα όνειρά τους. Τις πληγές της ψυχής και τις απογοητεύσεις. Τα αδιέξοδά τους.

    Ο Μηνάς Βιντιάδης είναι ο συγγραφέας του έργου και η Κερασία Σαμαρά η σκηνοθέτιδα που το ανέβασε στη  σκηνή του θεάτρου  «Αγγέλων Βήμα». Ο συγγραφέας τόλμησε να καινοτομήσει χρησιμοποιώντας τη δερματοστιξία ως πεδίο για την προβολή της ζωής ανθρώπων που νιώθουν απόκληροι. Που καταφεύγουν στη δερματοστιξία ως μια μορφή υποκατάστασης των αδιεξόδων στη ζωή τους.

   Ο Βιντιάδης ξετυλίγει το κουβάρι της υπόθεσης με βασικό ήρωα έναν τεχνίτη που κεντάει τατουάζ, τον Κουκ. Ο ήρωας γίνεται ο καλλιτέχνης που αναλαμβάνει να μετουσιώσει σε τέχνη τον πόνο και την απελπισία των πελατών του. Σε δεύτερο επίπεδο ο Βιντιάδης πραγματεύεται τον ρόλο του δημιουργού ως ενός διαμεσολαβητή για την επεξεργασία ιστοριών που μπορεί να λειτουργήσουν λυτρωτικά.

     Ο συγγραφέας φέρνει στο φως έναν ερεβώδη κόσμο. Πρόκειται για ιστορίες που πονάνε. Που μιλάνε για την απόγνωση της μοναξιάς. Για τις ζωές των ανθρώπων που είναι απορριγμένοι στα κοινωνικά κράσπεδα. Το δέρμα , έτσι, γίνεται ένας τόπος για να προβάλλουν τα σχήματα τις ζωής τους. Τα τραύματα της ψυχής τους. Τα ακρωτηριασμένα όνειρά τους. Την αγωνία του θανάτου.

      Ο Βιντιάδης και η Σαμαρά δίνουν φωνή σε ανθρώπους  που κινούνται στο ημίφως των ονείρων. Πρόκειται για ατελείς ζωές. Για ανολοκλήρωτους χαρακτήρες. Με τον τρόπο αυτό ο συγγραφέας –και η σκηνοθέτιδα στην παράσταση- γράφει ένα έργο για τις σημερινές σχέσεις που είναι αποσπασματικές. Για τα όνειρα που γίνονται εφιάλτες. Άνθρωποι που κουβαλάνε τα δικά τους μαρτύρια. Ο Βιντιάδης αποτυπώνει την παραδοξότητα της εποχής μας. Μια υπερβολική προβολή με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και τα ΜΜΕ αλλά και ζωές τραυματισμένες.

     Το τέλος δε με τον κατασπαραγμό του τεχνίτη από τους πελάτες επαναφέρει τον ρόλο του δημιουργού στη σχέση του με την πηγή έμπνευσης και την καλλιτεχνική δημιουργία. Θυμίζουν οι πελάτες -συνεπώς οι επιθυμίες των χρηστών της τέχνης- τους τιτάνες που κατασπαράσσουν τον Διόνυσο. Ο μύστης-δημιουργός μπορεί, άραγε, να αναστηθεί από κάποιον Δία, όπως συνέβη στον μύθο; Σ’ αυτή την περίπτωση ο ρόλος είναι αποκλειστική αρμοδιότητα του αναγνώστη του κειμένου και του θεατή της παράστασης.

*Ο Ευάγγελος Αυδίκος είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Όταν το κοριτσάκι με τα σπίρτα συνάντησε τους πρόσφυγες, artinews.gr

       Οι γιορτάρες μέρες που έρχονται είναι δεμένες με τη γέννηση, την αισιοδοξία για κάτι καλύτερο. Είναι η αισιοδοξία που όλες οι θρησκείες έχουν ενσωματώσει στο δόγμα τους. Παλιότερα, ήταν  Ήλιος, ο Μίθρα των Περσών, που πάλευε με το θεριό του σκοταδιού κι έβγαινε νικητής φέρνοντας τα μαντάτα στους ανθρώπους για τη νίκη των δυνάμεων του καλού. Αργότερα, ήρθε ο χριστιανισμός που συμπύκνωσε την αισιοδοξία για τα μελλούμενα στη φράση «Χριστός  γεννάται σήμερον.».

       Η εικόνα της φάτνης στη Βηθλεέμ με τον νεογέννητο Χριστό σπαργανωμένο ταυτίστηκε με την προσδοκία μιας καλύτερης ζωής. Αυτή η εικόνα έγινε το σύμβολο της ελπίδας που φέρνουν οι νέες γενιές, οι νεογέννητοι, αποκαθαρμένοι από τις αμαρτίες των προγόνων. Είναι αυτή η εικόνα που γεννάει αισθήματα τρυφερότητας για τους νεαρούς βλαστούς. Είναι η αθωότητα της ηλικίας που φλογίζει την οργή των ανθρώπων όταν κάποιο παιδί ταλαιπωρείται και υποφέρει από την αναλγησία των μεγαλύτερων. Αφθονούν τα παραδείγματα από την παγκόσμια λογοτεχνία. Το «κοριτσάκι με τα σπίρτα» του Άντερσεν υπενθυμίζει κάθε φορά την αδιαφορία αυτών που έχουν τα ηνία σε μια κοινωνία. Οι ανήλικοι ήρωες του Ντίκενς είναι τα αθώα θύματα μιας άδικης κοινωνίας. Αυτές οι εικόνες απέχουν πολύ από τους ήρωες του ζωγράφου Λύτρα στα «παιδικά κάλαντα» αλλά και των Γύζη και Ιακωβίδη που εικονίζουν ξέγνοιαστες στιγμές παιδιών σε ασφαλές συνήθως οικογενειακό περιβάλλον.

     Τις μέρες αυτές λοιπόν είναι πιο έντονη η θλίψη στα μάτια των παιδιών που υποφέρουν στα νοσοκομεία ή αναγκάζονται να ζουν σε φιλόξενες στέγες(Το χαμόγελο του παιδιού), μακριά από την οικογενειακή θαλπωρή. Διαπεραστικός είναι ο πόνος από το απλανές βλέμμα των υποσιτιζόμενων παιδιών της Αφρικής αλλά και των μωρών που περιφέρονται στους δρόμους των πόλεων ή ενισχύουν με την παιδική αθωότητα την προσπάθεια των γονιών τους να κερδίσουν την προσοχή των περαστικών.

       Μέρες λοιπόν που αναμετρώνται με την ανθρώπινη ευαισθησία. Τον τελευταίο προστέθηκαν στη μακριά λίστα των παιδιών που παγώνουν τα χέρια τους και εκείνα που δεν μπορούν να εξηγήσουν τη θλίψη στα μάτια των γονιών τους. Εκείνα που έβαλαν στο λεξιλόγιό τους  από την τρυφερή τους ηλικία βαριές λέξεις: ανεργία, χαράτσι, απελπισία.

       Τα Χριστούγεννα κάνουν πιο χτυπητές τις συναισθηματικές, τις ψυχολογικές , τις κοινωνικές αντιθέσεις. Στη μια μεριά είναι τα απορημένα μάτια των παιδιών που ανέλαβαν δυσβάσταχτο βάρος στους ώμους, δηλαδή να παρηγορήσουν τους άνεργους γονιούς τους που αντιμετωπίζουν το φάσμα του λιμού και της φυλακής. Στην μια  μεριά είναι αυτοί που δεν μπορούν να πληρώσουν, οι σύγχρονοι Αγιάννηδες. Στην άλλη είναι  όλοι αυτοί που «πάσχουν» και «συμπονούν» με τις δηλώσεις τους. Είναι εκείνοι που όταν σβήσουν τα φώτα της κάμερας θα πάρουν θέση στο πλούσιο τραπέζι τους που στρώθηκε με όσα «ίδρωσαν» να κερδίσουν. Είναι εκείνοι που το μέλλον είναι συνώνυμο με τη δική τους καλοπέραση. Είναι αυτοί που χρησιμοποιούν τους Αγιάννηδες για ντεκόρ της «επιλεκτικής» ευαισθησίας τους.

       Όμως, τα Χριστούγεννα, οι μέρες που έρχονται είναι μέρες περισυλλογής και εμβάπτισης στις προσδοκίες του μέλλοντος. Έρρωσθε!

Οι γαρίδες του Ομπάμα και ο Αμβρακικός [ Ευάγγελος Αυδίκος / Ήπειρος / 18.11.16 ]

---

   Η Ελλάδα όλη τις τελευταίες μέρες έγινε παρτενέρ του Ομπάμα στο τελευταίο του ταγκό, λίγο πριν να παραδώσει την εξουσία στον επόμενο Αμερικανό πρόεδρο. Κι επειδή ο έρωτας στις ανθρώπινες σχέσεις περνάει από το στομάχι, θεωρήθηκε πως οι γαρίδες του Αμβρακικού διέθεταν όλα εκείνα τα στοιχεία, που θα διευκόλυναν την έκλυση όλων των κατάλληλων χημικών αντιδράσεων για να ολοκληρωθεί ο τελευταίος χορός ως μια προσδοκία.

     Αν οι συν-Έλληνες χάρηκαν με τις ελληνικές λέξεις -και καλώς έπραξαν- και τις εικόνες που μεταδόθηκαν σ’ όλο τον κόσμο, δεν ξέρω αν ρωτήθηκαν οι γαρίδες για τα αισθήματά τους. Για τα αισθήματα όλων εκείνων που ζουν στους νομούς που σφίγγουν σαν τανάλια τον Αμβρακικό κόλπο.

    Όμως, επιτρέψτε μου να σας μεταφέρω από πρώτο χέρι τη σκέψη των γαρίδων, την ώρα που κείτονταν στις πιατέλες, έτοιμες να ευφράνουν τον ουρανίσκο των υψηλών προσκεκλημένων. Δεν ξέρω τον λόγο που επέλεξαν εμένα να στείλουν τις σκέψεις τους. Ίσως να φταίνε οι Παπαλίνες, με τις οποίες μιλήσαμε πολλά χρόνια πριν.

    Μου μίλησαν, λοιπόν, για το σπίτι τους. Τον Αμβρακικό. Που είναι άρρωστος. Που δεν μπορούν να πάρουν ανάσα από τις βρωμιές και τα γεωργικά φάρμακα που κατέληγαν στο δικό τους σπίτι, στη δική τους θάλασσα. Κανείς δεν φώναξε γι’ αυτό. Μόνο λίγοι σαλοί που μιλούσαν για σεβασμό του περιβάλλοντος. Κανείς δεν έβαλε τα δυο πόδια σ’ ένα παπούτσι σ’ όσους έριχναν τα βοθρολύματα. Δεν τους ένοιαζαν τα δικά μας αισθήματα. Αν χάνονταν τα αυγά μας. Τα μικρά μας αν εξαφανίζονταν. Πάνω απ’ όλα ο εγωισμός των ανθρώπων. Η κονόμα τους. Να περιδρομιάσουν. Να σακουλιάσουν εβρά, να μεγαλώνουν οι λογαριασμοί.

    Κάποιους απ’ αυτούς τους άκουγα να διαμαρτύρονται. Να φωνάζουν, τάχα μου, πως η θάλασσα ανήκει στα ψάρια της. Ε, και! Όταν σταμάταγαν οι φωνές όλα συνέχιζαν τον δρόμο τους. Δεν ίδρωνε τ’ αυτί κανενός.

     Ξυπνήστε! Ό Αμβρακικός χάνεται. Θα γίνει το σάβανό μας. Δεν θα βρίσκετε λέπι στον Αμβρακικό. Θα φέρνετε ψάρια απ’ αλλού και θα κάνετε τα βαφτίσια τους στη δική μας θάλασσα.

    Ξυπνήστε όλοι! Αν κάποιος έλεγε την αλήθεια  σ’ αυτούς τους μεγάλους που μας πρόσφεραν πεσκέσι, θα νιώθαμε πιο ήσυχες. Θα είχε πιάσει τόπο η θυσία μας.

    Όμως, γελιέστε όλοι εσείς αν νομίζετε πως  για την κατάντια του Αμβρακικού φταίνε μόνο αυτοί που έχουν το μαχαίρι της εξουσίας και το πορτοφόλι. Όλοι σας έχετε ευθύνη. Και η αδιαφορία για όσα γίνονται και σφυρίζετε κλέφτικα είναι κι αυτό μια βαριά ευθύνη. Μην αργείτε. Ο Αμβρακικός, η κοινή μας μήτρα μάς χρειάζεται. Σας χρειάζεται όλους. Μην καθυστερείτε. Πράξεις, όχι λόγια.

Σπ. Ευαγγέλου: Ο Πρεβεζάνος Δημιουργός με βαθιές ρίζες στην Τσουκαρέλα [ Ευάγγελος Αυδίκος / Ελλάδα / 01.11.16 ]

---

Οι  πόλεις από γεννησιμιού τους είναι πολύχρωμες. Φτιάχνονται από μικρά ή μεγαλύτερα κύματα πληθυσμών-αλλά και από  άτομα- που μετακινούνται αναζητώντας μια καλύτερη τύχη. Ο προσεκτικός παρατηρητής μπορεί ν’ ανιχνεύσει αυτή την πολυχρωμία παντού: στα κτίρια, στις μουσικές, στις νοοτροπίες αλλά και στα σώματα των ανθρώπων. Οι κινήσεις του κορμιού, ο τρόπος που στήνεται το σώμα, ο τρόπος ομιλίας και η ματιά κουβαλάνε μαρτυρίες της πολιτισμικής ποικιλίας. Την ίδια στιγμή, όμως, οι πόλεις διαμορφώνουν προϋποθέσεις για συνύπαρξη αλλά και για δημιουργία του καινούριου.

       Όλα αυτά τα γενικά μπορεί κάποιος παρατηρητής να τα κάνει συγκεκριμένα στις μικρές ιστορίες των ανθρώπων που κυκλοφορούν στους δρόμους μιας πόλης. Μια τέτοια περίπτωση για την Πρέβεζα είναι ο Σπύρος Ευαγγέλου. Θα έλεγα για την Ήπειρο, μια και, μετά την Πρέβεζα, αποφάσισε να τον τιμήσει η Περιφέρεια Ηπείρου, σε συνεργασία με τον Δήμο Βορείων Τζουμέρκων, τον Σύνδεσμο Συρρακιωτών Ιωαννίνων, την πολιτισμική έκφραση του γενέθλιου τόπου. Κι αυτό θα γίνει  με την παρουσίαση του μουσικού του έργου σε μια σεμνή τελετή, όπως ταιριάζει σε σεμνούς κι αθόρυβους δημιουργούς. Σ’ ανθρώπους που δεν φωνασκούν αλλά ξοδεύουν όλο το πάθος τους στην υπηρεσία της δημιουργίας.

       Ο Σπύρος Ευαγγέλου είναι μια ξεχωριστή περίπτωση Πρεβεζάνου. Γεννήθηκε στο Συρράκο, γόνος κτηνοτροφικής οικογένειας. Ο πατέρας του μπάτζος(τυροκόμος). Ως Συρρακιώτης της Πρέβεζας κουβαλούσε-και κουβαλά-πάντοτε την περηφάνια της Τσουκαρέλας, της κορυφής του βουνού Περιστέρι. Το κεφάλι του έχει πάντοτε μια ελαφριά κλίση, προς τα πάνω. Σου δίνει την αίσθηση πως είναι μόνιμα στραμμένος στα βουνά που τον γέννησαν, απ’ όπου αντλεί την αγάπη για δημιουργία, απ’ όπου ακούει τα νερά του Χρούσια και το κλαρίνο στην Γκούρα.

       Ως δημιουργός, ως συνθέτης, ο Ευαγγέλου είναι δημιούργημα της πόλης του, της Πρέβεζας. Η μουσική παράδοση της πόλης τον γαλούχησε σε διαφορετικά ακούσματα. Η δυτικότροπη, αστική μουσική τον γοήτευσε και πολύ γρήγορα έγινε μέλος της Φιλαρμονικής αλλά και της Καλλιτεχνικής Συντροφιάς της Πρέβεζας, ενός μουσικού σχήματος  που στη δεκαετία του 1960 άπλωσε τις νότες του στο καινούργιο, ριζοσπαστικό για την εποχή του κέντρο διασκέδασης, την Κυανή Ακτή. Ο νεαρός Συρρακιώτης σταδιακά χωνεύει τη μουσική παράδοση της πόλης και αναδεικνύεται σε φορέα των νέων μουσικών ρευμάτων και πολιτισμικών διαδικασιών.

   Παράλληλα, γνωρίζει έναν άλλο σπουδαίο Πρεβεζάνο δημιουργό, τον Συρρακιώτικης καταγωγής Σπύρο Δήμα. Κοντά του μυείται στην κλασική μουσική. Ο Ευαγγέλου χρησιμοποιεί το πείσμα και τη στοχοπροσήλωση του Συρρακιώτη για να πετύχει τους στόχους του. Μαθαίνει μουσική. Αθόρυβα. Την ημέρα πουλάει παπούτσια στην οδό Μπιζανίου, δίπλα από το δικηγορικό γραφείο του Δήμα, και τη νύχτα αφήνεται στη μεγάλη του αγάπη, την κλασική μουσική. Το πιάνο που έχει στο μαγαζί του γίνεται το όργανο που τον μετασχηματίζει από έναν πωλητή παπουτσιών σε ασίγαστο εραστή της κλασικής μουσικής. Και τα καταφέρνει. Χάρη στο ταλέντο του αλλά και στο ασίγαστο πάθος. Παντρεύει την επιμονή και υπομονή της κτηνοτροφικής του καταγωγής με την ανταπόκριση στις συνεχείς προκλήσεις που η πόλη του προσφέρει.

       Έτσι, ο Ευαγγέλου γίνεται ο τυπικός εκπρόσωπος της νέας, της μεταπολεμικής Πρέβεζας. Γίνεται ο Πρεβεζάνος που αξιοποιεί τις ευκαιρίες. Είναι ο εκπρόσωπος μιας συνεχώς ανανεούμενης πόλης, που αντλεί τη δύναμή της τόσο από την παράδοσή της όσο και από τα ιδιαίτερα πολιτισμικά στοιχεία που κουβαλούν οι κάτοικοί της. Η Πρέβεζα και το Συρράκο συναντιούνται στο πρόσωπο του Σπύρου Ευαγγέλλου και διαμορφώνουν τον σύγχρονο Πρεβεζάνο.

     Ο Ευαγγέλου, λοιπόν, είναι μια ξεχωριστή περίπτωση δημιουργού. Κάθε φορά που τον συναντώ μου δίνει την εντύπωση ότι κάθεται στην καρέκλα, στο μπροστινό της μέρος, σα να ’ναι έτοιμος για τη φωνή που θα αναγγείλει τη νέα του μουσική δημιουργία, έτοιμος να αγγίξει τα πλήκτρα του πιάνου.

Γιώργος Μουστάκης: ένας διγενής ιστοριοδίφης

   Στις μικρές πατρίδες, στους μικροτόπους, οι ιστοριοδίφες και οι λαογράφοι, οι τοπικοί λόγιοι εν γένει, λειτουργούν, κατά κανόνα, ως διασώστες της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς. Αρχειοθετούν την τοπική μνήμη και αναδεικνύονται οι εκφραστές μιας τοπικότητας, που διεκδικεί τη δική της παρουσίας στον ευρύτερο εθνικό χώρο. Αυτό επιτυγχάνεται όταν οι τοπικοί λόγιοι έχουν συνείδηση της αποστολής τους , γεγονός που αποτυπώνεται στην προσοχή και τη σοβαρότητα, με την οποία διαχειρίζονται τα αρχεία και την τοπική μνήμη. Δυστυχώς, αρκετοί απ’ αυτούς υποχώρησαν στις σειρήνες της δημοσιότητας αλλά και του προσπορισμού ενός ποσού αξιοποιώντας την ανάγκη των ανθρώπων να ικανοποιήσουν τη νοσταλγική τους διάθεση για όσα παρήλθαν.

     Οι πολλοί  όμως, ακολουθούν τον δύσκολο δρόμο. Του σεβασμού προς την ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά. Ένας απ΄ αυτούς είναι και ο Γιώργος Μουστάκης, ο οποίος βραβεύεται από τον Πολιτιστικό Σύλλογο «Πρέβεζα», με αφορμή τις εκδηλώσεις για την απελευθέρωση της Πρέβεζας το 1912.

      Άξιος ο μισθός του. Ο Μουστάκης εργάζεται με αφοσίωση και συστηματικότητα τα τελευταία σαράντα χρόνια. Κύρια γνωρίσματά του είναι, από τη μια μεριά, η δυνατότητα έρευνας σε αρχεία και η  ανάδειξη πτυχών της οικονομικής , κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής στην Πρέβεζα, τουλάχιστον τους δύο τελευταίους αιώνες. Από την άλλη, διαθέτει μια σπουδαία μνήμη, που λειτούργησε , όλα αυτά τα χρόνια, ως αποθηκευτικός χώρος υψηλής τεχνολογίας, καταγράφοντας πρόσωπα, αφηγήσεις, στιγμές και γεγονότα που έζησε και βίωσε.

      Το έργο του κινήθηκε σε δυο άξονες. Ο ένας αφορά την Πρέβεζα, πρωτίστως την πόλη αλλά και την περιφέρειά της. Ο δεύτερος άξονας της συγγραφικής του δράσης είναι το Συρράκο, η προγονική του πατρίδα. Και στα δύο βιβλία του είναι διάχυτη η επιμονή του σε λεπτομέρειες που ανασυστήνουν την κοινωνία της πόλης. Γι’ αυτό τον λόγο τον αποκαλώ διγενή. Ανήκει στο τυπικό είδος του Πρεβεζάνου  , από τον 19ο αιώνα κι εντεύθεν, που σμιλεύτηκε από διαφορετικές πολιτισμικές καταγωγές. Είναι αυτή η μίξη που δημιούργησε τον πρεβεζάνικο ιδιότυπο.

    Είναι μια σημαντική στιγμή η αναγνώριση της προσφοράς όσων  επέλεξαν να γίνουν το μελίσσι μιας πόλης. Τιμά και την πόλη  και τους συλλόγους της ,που έχουν  τη γενναιοψυχία να αποδώσουν τον δέοντα έπαινο.       Πολύ περισσότερο όταν αναγνωρίζουν την πολυπλοκότητα στην πληθυσμιακή σύνθεση και την ανανέωση της τοπικότητας.

Συνέδριο ΣΥΡΙΖΑ και πολιτική τελετουργία [ Ευάγγελος Αυδίκος / Ελλάδα / 11.10.16 ]

---

  Στο τέλος της τρέχουσας εβδομάδας διεξάγεται, τελικά, το συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ, για το οποίο γινόταν λόγος τον τελευταίο χρόνο. Τι σημαίνει, όμως, ένα κομματικό συνέδριο, ιδίως σε περίοδο βαθιάς οικονομικής κρίσης;

     Κάθε συνέδριο, με όρους πολιτικής τελετουργίας, μπορεί να διαβαστεί ως ένα πλέγμα συμβολικών πράξεων και λόγων που αποβλέπουν στην ανανέωση του πολιτικού κεφαλαίου που οργανώνει την πρακτική  των κομματικών μελών αλλά και των τοπικών οργανώσεων.

    Στα συνέδρια των κομμάτων που χαρακτηρίζονται από δημοκρατικό συγκεντρωτισμό η πολιτική τελετουργία έχει πιο διακριτά γνωρίσματα. Στόχος είναι η επικύρωση και αναπαραγωγή του ισχύοντος πολιτικού κεφαλαίου, το οποίο έχει επεξεργαστεί , εν πολλοίς, από την κομματική ηγεσία. Στα προσωποπαγή κόμματα, συντηρητικά ή σοσιαλίζοντα και σοσιαλδημοκρατικά, το συνέδριο είναι ένα πεδίο αντιπαράθεσης ομάδων με ποικίλη πολιτική προέλευση. Σε κάθε περίπτωση, όμως, όλα αυτά λαμβάνουν χώρα ως δευτερεύουσα δραστηριότητα, αφού ο άξονας γύρω από τον οποίο οργανώνονται τα τελετουργικά του συνεδρίου είναι η επιβεβαίωση της αδιαφιλονίκητης παρουσίας του «ηγεμόνα» στην εξουσία. Συνεπώς, στα αρχηγικά, προσωποπαγή  κόμματα διαλανθάνει  ένας διάχυτος συγκεντρωτισμός-μονοπρόσωπος. Το συνέδριο, σ’ αυτή την περίπτωση, είναι η αναπαραγωγή του πολιτικού μοντέλου για τη σχέση της ηγεσίας με τα υπόλοιπα μέλη. Την ίδια στιγμή, τα μέλη στο συνέδριο -στην επίσημη σκηνή αλλά και το παρασκήνιο- επιδίδονται εναγωνίως στη δημιουργία δικτύων και στη συμπερίληψή τους σε κάποια λίστα υποψηφίων, ώστε να επωφεληθούν από τη διαδικασία αυτή.

     Στην ανανεωτική Αριστερά τα συνέδρια ήταν το πεδίο ανοιχτής ιδεολογικής και πολιτικής σύγκρουσης, γεγονός που εκφραζόταν με τις τάσεις. Ταυτόχρονα, αποτελούσαν  το τελετουργικό πεδίο ισορροπίας ανάμεσα σε αντίρροπες ή σε αποκλίνουσες πολιτικές πλατφόρμες.

     Με τον τρόπο αυτό, τα συνέδρια εξελίσσονταν και σε πεδία αναπαραγωγής αυτού του  συστήματος πολιτικής οργάνωσης, όχι μόνο μέσα στα πολιτικά υποσύνολα αλλά και ανάμεσα στις ιδεολογικές τάσεις, που αξιοποιούσαν τα συνέδρια για τη δική τους αναπαραγωγή.

     Στο συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ που διεξάγεται αυτές τις μέρες λείπουν κάποιες τάσεις. Αποχώρησαν το καλοκαίρι του 2015. Παρόλα αυτά, φαίνεται πως στα τελετουργικά στοιχεία του συνεδρίου είναι η επιβεβαίωση κάποιων οργανωμένων και διακριτών τάσεων. Έγινε ορατή από την εκλογή αντιπροσώπων. Φαίνεται πως η πίστη στην τάση, κάποιες φορές, είναι ισχυρότερη από την αγωνία για τη λειτουργία του συνεδρίου ως μιας πολιτικής τελετουργίας που θα ανασυνθέσει τις αντιπαλότητες και θα ενισχύσει τις σχέσεις του κομματικού ακροατηρίου με την κοινωνία.

     Ωστόσο, στις πολιτικές τελετουργίες της Αριστεράς τίποτε δεν είναι προδιαγεγραμμένο. Ίδωμεν. 

Τα πολιτιστικά κέντρα και ο κινηματογράφος ως δημόσιο αγαθό [ Ευάγγελος Αυδίκος / Ελλάδα / 27.09.16 ]

---

Τον τελευταίο καιρό το κεντρικό θέμα στον δημόσιο διάλογο είναι η τύχη της δημόσιας περιουσίας. Στο παρελθόν υπήρχε ακραία σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαμετρικά αντίθετες πολιτικές κοσμοθεωρίες. Από τη μια μεριά είναι η άποψη της Αριστεράς που θεωρούσε πως υποχρέωση του κράτους ήταν να έχει στην κατοχή του όλα τα δημόσια αγαθά. Από την άλλη βρισκόταν η οπτική εκείνη που αντιδρούσε με σφοδρότητα στην κρατική ιδιοκτησία και διαχείριση των κοινωνικών αγαθών. Τα τελευταία χρόνια, τόσο πριν από την κρίση αλλά πρωτίστως με αφορμή αυτή, η απαίτηση για υποχώρηση του κράτους σε ρόλο επιτηρητή της αγοράς, που θα ρύθμιζε την τύχη των δημοσίων αγαθών, ενισχύθηκε. Σε κάποιες δε περιπτώσεις έχει διεισδύσει και στους χώρους της Αριστεράς προκαλώντας ιδεολογικές αναταράξεις αλλά και σύγχυση όσον αφορά την πολιτική πρακτική.

     Ο προβληματισμός για τα θέματα αυτά αναδύεται και στις τοπικές κοινωνίες για τη μορφή που θα αποκτήσει η διαχείριση των δημοσίων πόρων, όπως είναι τα πνευματικά κέντρα. Ένα τέτοιο θέμα απασχολεί και την πόλη της Πρέβεζας με τη διαφαινόμενη πρόθεση -ή συζήτηση που γίνεται- για την παραχώρηση του πολιτιστικού κέντρου της πόλης της Πρέβεζας σε ιδιώτη για τη λειτουργία χειμερινού κινηματογράφου. Ο προβληματισμός που αναπτύσσεται στη δημοτική αρχή δεν είναι αβάσιμος- σε μια πρώτη ανάγνωση. Η ζωή μας στροβιλίζεται στους ρυθμούς της αγοράς και της ιδιωτικής επιχειρηματικότητας, η οποία εμφανίζεται ως πανάκεια για όλες τις δυσλειτουργίες.

     Ωστόσο, η λογική της αγοράς που είναι ελκυστική στις μέρες μας δεν είναι  που μπορεί να διαχειριστεί τα δημόσια αγαθά προς όφελος των δημοτών. Δεν είναι μακρινή η περίοδος που η ιδιωτική επιχειρηματικότητα θεώρησε μη κερδοφόρα την επένδυση στον πολιτισμό. Όλοι οι κινηματογράφοι έκλεισαν και οι πόλεις ανά την Ελλάδα αφέθηκαν στα κινηματογραφικά  υποπροϊόντα της αγοράς.

     Ήταν οι κινηματογραφικές λέσχες που ανέλαβαν την ανάταξη των δημοσίων θεαμάτων. Το ίδιο έκαναν και οι εκάστοτε δημοτικές αρχές που φρόντισαν να δώσουν υπόσταση στο αίτημα για δημοτικούς πολιτιστικούς πόρους δημιουργώντας το πολιτιστικό κέντρο.

    Η δημοτική αρχή πριν να πάρει τις οριστικές αποφάσεις της ίσως οφείλει να συνομιλήσει με την παράδοση της πόλης. Η Κινηματογραφική Λέσχη έχει δοκιμαστεί. Είναι ένας αξιόπιστος φορέας που έχει δημιουργήσει μια κινηματογραφική όαση μια φορά τη βδομάδα. Ίσως δεν θα ήταν άσχημη η ιδέα να συνεργαστεί ο δήμος μαζί της.

Κρωγμοί μισανθρωπισμού [ Ευάγγελος Αυδίκος / Ελλάδα / 21.09.16 ], artinews.gr

---

Είναι κατανοητός ο φόβος. Δεν είναι η πρώτη φορά που οι οικοδεσπότες σκιάζονται τους ξένους. Η ιστορία της ανθρωπότητας έχει γραφτεί με σκιές φόβου, αποκλεισμού και αδικοπραξιών.

       Ο φόβος λογικά γίνεται ισχυρότερος στους γονείς. Μπορώ να το δικαιολογήσω. Οι γονείς στην εποχή μας είναι υπερπροστατευτικοί. Μάθαμε στα αγαθά και τα πρέπει της χορτασμένης ζωής μας-υπάρχουν βέβαια κι άλλοι που δεν μπόρεσαν να χορτάσουν-και κλείνουμε τα αυτιά της ψυχής μας σ’ αυτούς που πονάνε και τους κατατρεγμένους. Το πολύ πολύ να αποθέσουμε τα ψιλά ρέστα στο απλωμένο χέρι ή το κουτί, έχοντας την αίσθηση της ανακούφισης για τον ανθρωπισμό που επιδείξαμε.

    Καταλαβαίνω τους γονείς στο Ωραιόκαστρο και τη Φιλιππιάδα που ένιωσαν την ανάγκη να προστατέψουν τα παιδιά τους. Κατανοώ την αντίδρασή τους αν λάβω υπόψη τη θεωρία του κοινωνικού ψυχολόγου Μιλγκραμ και άλλων επιστημόνων για τη θεωρία της συμμόρφωσης. Οι άνθρωποι δέχονται πολλές πιέσεις , που τους αναγκάζουν, ακόμη κι όταν έχουν διαφωνία ή θολή άποψη για τα γεγονότα, να υποχωρήσουν στις συντονισμένες πιέσεις και τους κρωγμούς μισανθρωπισμού που βγάζουν οι έμποροι του φόβου και οι υπηρέτες  ακραίων πολιτικών απόψεων. Οι τηλεοπτικοί δέκτες, κάποιοι πολιτικοί, δημοσιογράφοι αλλά και πολιτικά κόμματα ή πολιτικές τάσεις  λειτουργούν ως πομποί ενός λόγου, που τρομοκρατεί και εξαναγκάζει σε συμμόρφωση στον κανόνα που επιδιώκουν οι κρωγμοί.

     Δεν μπορώ, όμως, να δικαιολογήσω την ανακοίνωση των γονέων στη Φιλιππιάδα. «Θεωρούμε ότι τα παιδιά αυτά χρήζουν ειδικής μέριμνας λόγω των ψυχικών τραυμάτων και των καταστάσεων που έχουν βιώσει τα τελευταία χρόνια στις πατρίδες τους. Παράγοντες που ίσως δημιουργήσουν πολλά προβλήματα στην προσαρμογή τους. Γνωρίζοντας τα παραπάνω ποιος μπορεί να μας εγγυηθεί ότι θα τηρηθούν οι βέλτιστες συνθήκες υγιεινής που απαιτούνται σε κάθε σχολείο». Είμαι βέβαιος πως οι περισσότεροι γονείς θα έχουν μετανιώσει γι’ αυτή την ανακοίνωση. Τέτοιες απόψεις δεν μπορεί να εκφράζουν νηφάλιους ανθρώπους. Γονείς με καλή πρόθεση και γνώση των πραγμάτων.

     Όμως, το πνεύμα που διαχέεται στο παραπάνω απόσπασμα προκαλεί ανατρίχιασμα. Οι ακραίες ιδέες μετασχηματίζονται σε πολιτική συμπεριφορά μέσα από κοινωνικές θερμοκοιτίδες. Η πολιτική ανωμαλία κυοφορείται με τέτοιες πρακτικές. Κι όταν εκδηλώνεται, τότε όλοι εκφράζουν την απορία τους γι’ αυτό που συνέβη. Και δύσκολα οι άνθρωποι έχουν τη δύναμη να παρακολουθήσουν το δάκτυλο, που τους δείχνει τον δρόμο και τις μορφές που ακολούθησε η επώαση.

*Ο Ευάγγελος Αυδίκος είναι καθηγητής στο πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Μετανάστευση και «μιαρότητα» [ Ευάγγελος Αυδίκος / Ελλάδα / 14.09.16 ]

---

      Έχει μαζευτεί πολύ μπαρούτι στην Ευρώπη. Είναι έτοιμη να γίνει παρανάλωμα. Αρκεί να ανάψει κάποιος το φυτίλι. Η απόσταση από την καταστροφή δεν είναι μεγάλη. Το είπε με τον δικό του τρόπο ο υπουργός Εξωτερικών του Λουξεμβούργου. Ζήτησε την αποπομπή της Ουγγαρίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο λόγος; Η ακροδεξιά ρητορική της επίσημης πολιτικής της. Στοχεύει να υψώσει τείχη στα σύνορα. Να κρατήσει τη μιαρότητα έξω από τα εδάφη της ‘πολιτισμένης’ Ευρώπης.

    Η ‘μιαρότητα’ υπάρχει μέσα μας. Δεν είναι κάτι ξένο. Συνήθως, φοβόμαστε αυτό που μας μοιάζει.  Προβάλλουμε στους άλλους αυτό που έχουμε μέσα μας. Όλοι οι ειδικοί συμφωνούν. Από τους ψυχαναλυτές, τους φιλοσόφους και τους ανθρωπολόγους. Αυτή η μιαρότητα που εκχέεται ως ύλη σε μικροεπεισόδια αναζητεί τις  κοινωνικές εκείνες μήτρες που θα τη μετατρέψουν σε συστηματική συμπεριφορά απέναντι στους διαφορετικούς.

     Όμως, υπάρχει και μια άλλη Ευρώπη που κοντεύουμε να την ξεχάσουμε. Είναι όλοι εκείνοι που άνοιξαν τη χώρα τους και δέχτηκαν πρόσφυγες και μετανάστες απ’ όλο τον κόσμο. Αυτό το γεγονός μας το θυμίζει η έκθεση «Το πρόσωπο της μετανάστευσης. Δεκαπέντε γυναίκες με τις ρίζες τους στην Ελλάδα αφηγούνται. Έκθεση Κειμηλίων και φωτογραφίας», που εγκαινιάστηκε στις 25 Μαϊου 2016 στο Σκανδιναβικό Μουσείο της Στοκχόλμης (Nordiska Museet) και συνδιοργανώθηκε από το Λύκειο των Ελληνίδων Στοκχόλμης και την Πρεσβεία της Ελλάδας.

     Η έκθεση αυτή είναι η δημοκρατική νομιμοποίηση της σουηδικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες και τους πρόσφυγες που εμπλούτισαν τη χώρα τους με τον πολιτισμό τους και τη δημιουργικότητά τους. Τα αντικείμενα μεταφέρουν τις ιστορίες τους. Ανιστορούν τις προσωπικές και εθνικές περιπέτειες. Μαρτυρούν τις δυσκολίες προσαρμογής σε μια άλλη κοινωνία. Ανακαλούν στη μνήμη αγαπημένα πρόσωπα, μνήμες τραυματικές, μυρωδιές, γεύσεις και ήχους που διεκδικούν πλέον τον δικό τους χώρο. Η αποδοχή των αντικειμένων. Ο σεβασμός στη μνήμη των άλλων. Οι αφηγήσεις για το παρελθόν είναι μια νέα ιστορία που γράφει τις διακρατικές σχέσεις. Είναι η αφήγηση που δημιουργεί μια διαφορετική Ευρώπη, που μπορεί να ορθώσει το ανάστημά της στον φοβικό λόγο.

      Ουσιαστική για την ανάδειξη αυτού του λόγου είναι η φωτογραφική τέχνη του φωτογράφου Σπύρου Βαγγελάκη. Ο φακός του έχει τη δύναμη να αναδείξει την ευαισθησία του καλλιτέχνη. Είναι οι φωτογραφίες του μια πινακοθήκη ιστοριών, όπου εκτίθενται η ιστορία της ελληνικής μετανάστευσης στη Σουηδία μέσα από τα πρόσωπα δεκαπέντε γυναικών. Ο φωτογραφικός φακός ενός καλλιτέχνη στην υπηρεσία ενός λόγου συμφιλιωτικού.

Γιώργος X. Παπασωτηρίου,Η φαιά ύβρις που μας συγκυβερνά, artinews,12.9.16

---

Άνοδος στη Λάρισα. Το τρένο προς Θεσσαλονίκη κατάμεστο. Ο συνταξιούχος δάσκαλος μιλά με μελιστάλαχτο, διδακτικό ύφος παλιάς κοπής για το απώτερο μέλλον του ανθρώπου. Θυμάμαι τον Μπρωντέλ που έδινε τη δική του ερμηνεία στην Κάθοδο των Δωριέων, καθώς, όπως έλεγε, η προϊστορία και όπου δεν υπάρχουν στοιχεία, απαιτεί μεγάλη φαντασία για να καλυφθούν τα κενά της. Στο Εθνολογικό Συνέδριο του Δήμου Κιλελέρ οι κάτοικοι του κάμπου αναζητούν εναγωνίως τις ρίζες τους για να αγκυρώσουν στον καιρό των μεγάλων ανέμων της Ιστορίας. Θέλουν μία αναφορά για να κρατηθούν. Παντού το ίδιο. Το εκκρεμές από τον πόλο του ισοπεδωτικού παγκοσμιοποιημένου κοσμοπολιτισμού κινείται με ταχύτητα προς τις ρίζες, στην ταυτότητα, σ’ αυτό που θα επιτρέπει στους ανθρώπους «να είναι», να είναι «Εγώ» και «Εμείς», συλλογικότητες μέσα στις οποίες θα βρίσκει ο καθένας τον εαυτό του. Το αντιλαμβάνεσαι στην αγωνία των ανθρώπων της θεσσαλικής πεδιάδας, των Καραγκούνηδων, το ακούς στα δυνατά γυρίσματα των τραγουδιών του Αποστόλη, στις λογοτεχνικές μεταφορές για τους βιασμούς από τους τσιφλικάδες, στην αγωνία να μην αμφισβητηθεί η ρίζα, μαζί και η συνέχεια. Αγωνία που όταν πιέζεται επιστημονικά διολισθαίνει σε επικίνδυνες σε εντάσεις. Η αλήθεια της ανάγκης και η αλήθεια της επιστημοσύνης συγκρούονται σαν οψιδιανοί λίθοι. Οι σπίθες όμως σβήνουν μ’ ένα τραγούδι και τον ήχο των ποτηριών που τσουγκρίζουν «εις υγείαν». Είναι αυτό που έλεγε η Ντολτό για τους Ορθόδοξους , καθώς ο ρώσος σύζυγός της, οι οποίοι γύρο από ένα τραπέζι ζουν τα πάντα, βρίζονται, τσακώνονται, φαντάζονται, φαντασιώνονται, πίνουν, τραγουδούν και ύστερα –με νερό κι αλάτι- αγαπιούνται βαθιά. Έτσι συστήνονταν το Εμείς των ανθρώπων αυτής της γωνιάς του κόσμου, από πάντα, έτσι γίνεται και τώρα…     

Τους βλέπω και ξαναθυμάμαι τη φιλόσοφο Σιμόν Βέιλ, τη φιλόσοφο που πέθανε μόλις στα 33 της χρόνια, το 1943. Αυτή που σταμάτησε την από καθέδρας διδασκαλία της και πήγε δύο χρόνια (1934-35) ως απλή εργάτρια στα μεγάλα εργοστάσια για να γνωρίσει στο πετσί της την κατάσταση της εργατικής τάξης. Για την Βέιλ, ο σεβασμός προς τον άλλον, προς τον άνθρωπο είναι η μόνη υποχρέωση. Κι αυτή πληρούται όταν ο σεβασμός είναι πραγματικός και όχι υπερβατικός. Και ο πραγματικός σεβασμός είναι αυτός που καλύπτει τις γήινες ανάγκες του ανθρώπου, που είναι φυσικές(τροφή, στέγη, ζεστασιά κ.ά.) αλλά κυρίως αυτός που ικανοποιεί τις ανάγκες για τη ζωή της ψυχής. Αλλά είπαμε, αυτός ο «σεβασμός», αυτή η επανάσταση δεν είναι ολοκληρωμένη, αν δεν συνοδεύεται από ένα νόημα, που θα τρέφει και την ψυχή.

Σύμφωνα με την Βέιλ (Σιμόν Βέιλ, L’ enracinement), το ρίζωμα είναι η πιο σπουδαία και η πιο παραγνωρισμένη ανάγκη της ανθρώπινης ψυχής. Γιατί ο άνθρωπος έχει μία ρίζα από την πραγματική, ενεργητική και φυσική συμμετοχή του στην ύπαρξη μιας συλλογικότητας, η οποία κρατάει ζωντανούς κάποιους θησαυρούς του παρελθόντος και κάποια προαισθήματα του μέλλοντος. Η συλλογικότητα εισχωρεί ήδη στο μέλλον και συντηρείται όχι μόνο από τους ζωντανούς αλλά και από τα παιδιά που θα έρθουν στον κόσμο στους αιώνες που έρχονται. Η συλλογικότητα έχει τις ρίζες της στο παρελθόν και συνιστά το μοναδικό όργανο διατήρησης των πνευματικών θησαυρών που συγκέντρωσαν οι νεκροί μας, το μοναδικό όργανο της μεταβίβασης-παράδοσης μέσω του οποίου οι νεκροί μπορούν να μιλήσουν στους ζωντανούς. Αλλά μερικές συλλογικότητες αντί να προσφέρουν τροφή, κανιβαλίζουν τις ψυχές. Είναι οι συλλογικότητες που μιλούν για άμεση συνέχεια από την αρχαιότητα, για καθαρότητα της φυλής, για «πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια». Είναι οι φασιστικές, οι ρατσιστικές και οι νεοναζί οργανώσεις και ό,τι συνιστά έναν πολιτισμό που είναι ο «φόνος του ανθρώπου».

Σε μια τέτοια συλλογικότητα ανήκει και το παχύδερμο που φωνασκούσε εναντίον των μεταναστών και των προσφύγων στο τρένο της καθόδου προς Αθήνα. Είναι το στέλεχος της ακροδεξιάς πλευράς της συγκυβέρνησης, που ερχόταν από την ετήσια μεγάλη σύναξη του κράτους στη Θεσσαλονίκη. Ο μπίζνεσμαν της σημερινής αρπαχτής, το νεολαμόγιο με στοιχεία φαιάς αλαζονείας, ο εγελιανός φασίστας, ο ασάλευτος κόρος, ό,τι αναπτύσσεται και σαπίζει επί τόπου. Αυτό το «πράγμα» που μας κυβερνά και είναι ο σημερινός άνους «τσιφλικάς» στον οποίο ανήκει το «δικαίωμα της πρώτης νύχτας…» επί όλων μας.

   Φοβάμαι πως η άλλη πλευρά, αυτή που ελαύνει από το Κιλελέρ  είναι εντελώς αδύναμη μπροστά στην τοξικότητα της «σάπιας κοιλιάς», είναι ανίσχυρη για να μεταδώσει το μήνυμα της alter orbis, της άλλης οικουμενικότητας, της νέας ευαισθησίας και του ανθρωπισμού. Ο ηλικιωμένος που κυκλοφορεί με το παλιό ποδήλατο στους δρόμους της θεσσαλικής πρωτεύουσας -γιατί δεν έχει χρήματα για εισιτήριο- δεν εμπιστεύεται πια τη «γραμμή» καλοσύνης και καταλήγει στο φόνο για να μην αισθάνεται μόνος, όπως ο Ξένος του Καμύ. Καταλήγει στη Χρυσή Αυγή. Την οποία δεν θεωρεί φασιστική, αλλά «δημοκρατική»! Γι’ αυτό προς στιγμήν φοβήθηκα πως δεν υπάρχει ελπίδα. Αλλά να, το τραγούδι των «παλιών»: της Βάσως και του Θωμά, να ο υπέροχος λόγος νέων κοριτσιών και αγοριών,  που πολιορκούν την «ύβρι» και την απανθρωπιά, που μιλούν για μία ζωή που θα είναι πραγματικό δώρο για όλους, χωρίς πολέμους και σφαγές νηπίων, χωρίς φτώχεια και όπου όλοι θα μπορούν να θαυμάζουν την ομορφιά, όχι ως αφαίρεση αλλά ως κατοικούσα στα πράγματα και τους ανθρώπους. Εδώ νιώθεις ότι η ελπίδα είναι αληθινή, ότι τα τετριμμένα μηρυκάσματα δεν αρκούν για να σώσουν τους χομπσιανούς κανίβαλους, ότι η ελπίδα μπορεί να ανθίσει στις ρωγμές και στις καρδιές. 

Χορεύοντας στον Κουιάσα [ Ευάγγελος Αυδίκος / Ήπειρος / 31.08.16 ]

      Επιστροφή από τους Καλαρρύτες. Ο στεναγμός ανακούφισης συνόδευε την επιβίβαση στο αυτοκίνητο. Η πρώτη ημέρα της επιτόπιας έρευνας για τη φετινή διοργάνωση του Θερινού Σχολείου στα Τζουμέρκα είχε ολοκληρωθεί με επιτυχία. Σ’ αυτή συνέτεινε ο Ναπολέων Ζάγκλης, ένας σαλός που άφησε πριν από πολλά χρόνια την Αθήνα και μια καριέρα στους υπολογιστές για να κουρνιάσει στους πρόποδες του Μπάρου, απέναντι από το δίδυμο βλαχοχώρι, το Συρράκο. Τα τσίπουρα και η αφήγησή του τιθάσευσαν την αμηχανία των πρωτόπειρων ερευνητών αλλά και τη δική μου ανησυχία.

     Στο γύρισμα του δρόμου η πινακίδα έγραφε «προς Κουιάσα». Κατεβήκαμε από τα αμάξια. Η πρόκληση μεγάλη. Στην παλιά γέφυρα της Κουιάσας, τη γέφυρα του παραπόταμου του Άραχθου που οι Συρρακιώτες τον λένε Χρούσια και οι Καλαρρυτιώτες Καλαρρυτινό, κατέληγε το μονοπάτι που άρχιζε απ’ τον Άη Γιώργη Συρράκου πριν να πάρουν την ανηφόρα για το χωριό τους. Είναι η γέφυρα που έσμιγε τους καημούς και τα παιδέματα των δυο περήφανων βλαχοχωριών. Είναι η γέφυρα και το ποτάμι που έκανε τους γειτόνους να βγάζουν σπίθες αντιδικιών διεκδικώντας πεισματικά την ιδιοκτησία ονομάτων και πηγών.

   Συνεχίσαμε δεξιά. Αν εξαιρέσει κανείς την απογοήτευση από τον ανακαινισμένο μύλο που είχε αγκαλιαστεί από τα αγκάθια και την εγκατάλειψη ανακαλώντας οικεία κακά του παρελθόντος για την απρογραμμάτιστη διασπάθιση του δημοσίου χρήματος και την επιπολαιότητα  κάποιων απ’ αυτούς που διαχειρίζονται την πολιτιστική μας κληρονομιά, το ποτάμι μας σαγήνευσε ξεκλειδώνοντας σε κάθε βήμα τα μυστικά. Το περπάτημα δίπλα στο ποτάμι ήταν μια μύηση σε μια ομορφιά που μπορεί να σου μιλήσει με πολλές γλώσσες αν ανοίξεις την πόρτα της ψυχής σου και μπορέσεις να νιώσεις το μεγαλείο του τοπίου.

    Η μικρή λίμνη, τα δέντρα, τα νερά που είχαν στήσει χορό με τα φυτά και τα κλαδιά των δέντρων μας παρέσυραν και μας σ’ ένα μεθυστικό χορό. Σε μια πρωτόγνωρη χαρά για την ανακάλυψη ενός κόσμου που δεν υποψιαζόμαστε όταν κινούμαστε καβάλα στα σύγχρονα «άλογά» μας.

Βέρα Ζιώγα: Η δύναμη της τέχνης [ Ευάγγελος Αυδίκος / Ελλάδα / 16.08.16 ]

---

Η έκφραση «νιώθω έκπληκτος» στις μέρες  μας έχει γίνει κοινότυπη. Στην περίπτωση της έκθεσης ζωγραφικής που επισκέφτηκα στο πνευματικό κέντρο του Συρράκου, στο τριήμερο της Παναγίας, η έκπληξη αποκτά πραγματικό περιεχόμενο. Άκουσα πως  μια παλιά μου γνωστή, συγγενής από τη μητέρα μου, έκανε την παρθενική της εμφάνιση στη ζωγραφική. Η Βέρα Ζιώγα ζωγράφος, μου είπανε. Άκουσα την είδηση, στην αρχή, με δυσπιστία. Θα είναι μια συνήθης περίπτωση από όσους και όσες χρησιμοποιούν τα χρώματα για να περνάνε την ώρα τους.

     Η είσοδος, όμως, στην αίθουσα και η περιήγηση στα πολλά έργα τέχνης ήταν ένα ευχάριστο ξάφνιασμα. Πρώτα απ’ όλα, ήταν μια έκπληξη για τη μεταμόρφωση ενός ανθρώπου. Για την άγνωστη δύναμη που κρύβεται στις ψυχές των ‘ανώνυμων’ ανθρώπων που τους προσπερνάμε, μες στην άγνοια και στην τυφλότητα της ψυχής μας. Για την ατσαλένια θέληση που μπορεί να υποκαταστήσει τις δυσκολίες. Για την εσωτερική ανάγκη της δημιουργίας και της έκφρασης που γίνεται φλόγα που ανοίγει το μονοπάτι στην περιπέτεια της γνώσης και της έκφρασης. Για την τέχνη που λειτουργεί σαν την Κίρκη. Με το ραβδάκι της μεταμορφώνει τους ανθρώπους αποκαλύπτοντας νέους κόσμους.

    Η Βέρα Ζιώγα είναι η συμπύκνωση όσων προαναφέρθηκαν. Τη θυμάμαι πάντα χαμηλότονη. Προσπαθούσε να περνάει απαρατήρητη.Την απορρόφησαν οι οικογενειακές υποχρεώσεις που την εγκλώβισαν σε μια τυποποιημένη καθημερινότητα. Ενδεχομένως , θα παρέμεινε σιωπηλή και άφωνη καλλιτεχνικά αν δεν βίωνε περιπέτειες που την καθήλωσαν για κάποιο διάστημα. Και τότε αναδύεται η άγνωστη δύναμη που έκρυβε μέσα της. Ανακαλύπτει τη ζωγραφική ως μια διέξοδο στη σωματική της αδυναμία. Όμως, η συνάντηση αυτή υπήρξε γόνιμη και αποκαλυπτική. Η Βέρα Ζιώγα παρακολουθεί κάποια μαθήματα στον Δήμο Περιστερίου Αττικής κι αρχίζει να ζωγραφίζει. Ανακαλύπτει έναν κόσμο πρωτοφανέρωτο γι’ αυτήν. Η ψυχή της ρουφάει τον καινούριο κόσμο. Γοητεύεται από τη νέα μορφή έκφρασης και τα χρώματα, καθώς και τις διάφορες τεχνικές, που γίνονται τα μέσα να διηγηθεί όσα είχε κρυμμένα μέσα της.

     Η ζωγραφική της υπήρξε-είναι–μια έκπληξη. Άλλαξε τη  μορφή επικοινωνίας μας. Από τις κοινές εμπειρίες για τις ξαδέρφες μητέρες μας περάσαμε πολύ γρήγορα και φυσιολογικά στη συζήτηση για την τέχνη. Για τον τρόπο που δουλεύει τα θέματά της. Για την ευαισθησία στην επιλογή των χρωμάτων. Για την επιλογή των θεμάτων της. Ανασυγκροτεί, με τον δικό της τρόπο, εικόνες που βρίσκει στο διαδίκτυο.

       Η ζωγραφική της  είναι μια πρόταση για μια νέα ανάγνωση του διαδικτύου. Η ζωγραφική της είναι μια κατάφαση στη ζωή. Μια πρόταση για το ρόλο της τέχνης.