Μελετώντας την παρουσία του Συρράκου στο χώρο και το χρόνο

Ο παρών τόμος, που άντλησε το υλικό του από τις ανακοινώσεις στο συνέδριο που οργανώθηκε στο Συρράκο ,το καλοκαίρι του 2012, με αφορμή τα 100 χρόνια από την απελευθέρωση του Συρράκου[1], κινείται  σε δύο επίπεδα: 1. Η οργάνωση του χώρου και της κοινωνίας. Τα δημοσιευόμενα άρθρα διευκολύνουν την κατανόηση της οργάνωσης του χώρου. Για παράδειγμα, εξετάζεται το αξιοζήλευτο σύστημα επικοινωνίας και μεταφορών(μουλαρόδρομοι), που αποδεικνύει την ευρηματικότητα των Συρρακιωτών αλλά και το δυναμική εξωστρέφεια της εμπορευματοποιημένης οικονομίας(Πίκουλας). Έτσι, το περιβάλλον υποτάσσεται στη ριζοσπαστικότητα των Συρρακιωτών, που επικοινωνούν και συνεργάζονται, ζώντας σε μια αετοφωλιά. Σ’ αυτό το  περιβάλλον κατάφεραν να οργανώσουν εμπορικά δίκτυα(Νταλαούτης) και να αναδειχτούν έμποροι με δικτύωση στην ευρύτερη περιφέρεια Συρράκου(Μαλακάσι, Τζουμέρκα). Η εμπορευματοποίηση των πρώτων υλών του Συρράκου(μάλλινα) και της γύρω περιοχής συνέβαλε στην εισροή πόρων και την οικονομική άνθηση του χωριού, που αποτυπώνεται στα οικοδομήματα που κτίζονται(εκκλησίες, γεφύρια, σπίτια). Επιπλέον, η διακριτή οικονομική και οικιστική παρουσία του Συρράκου προκάλεσε το ενδιαφέρων πολλών λογίων που ασχολούνται τόσο με τη σύσταση του οικισμού όσο και με την καταγωγή του πληθυσμού(Σκουλίδας). Πρόκειται για ένα θέμα που διογκώθηκε το 19^ο αιώνα-αλλά και τις αρχές του 20^ου-, σε μια εποχή που βασικός προβληματισμός ήταν η κατάρρευση της οθωμανικής αυτοκρατορίας και η ένταξη των υπόδουλων στο νεοελληνικό κράτος. Ο Συρράκο, όμως, συμμετέχει σε επαναστατική κίνηση που προκάλεσε την καταστροφή και την εγκατάλειψή του από τους κατοίκους, που έφυγαν για να αποφύγουν τις εκδικητικές ενέργειες των Τούρκων. Παρ’όλα αυτά, επιστρέφουν πολλοί στο Συρράκο και η εμπορευματική του δραστηριότητα γίνεται ο τροφοδότησης της ανασυγκρότησής του. Η εμπορική ακμή , τόσο πριν όσο και μετά την καταστροφή, αποτυπώνεται στις εκκλησίες του Συρράκου, που κοσμούνται με εικόνες από σημαντικά εργαστήρια αγιογραφίας. Έτσι, η έρευνα στο Συρράκο οφείλει να στραφεί και σ’ αυτή την υποτιμημένη θεματολογία. Η εστίαση σ’ αυτή θ’ αναδείξει το Συρράκο σε αξιοσημείωτο κέντρο για τη σχέση οικονομίας, αγιογραφίας και αλληλεπιδράσεων(Μεράντζας).

      2. Η απελευθέρωση, η παρακμή και η επιστροφή. Η απελευθέρωση του χωριού κλείνει έναν κύκλο. Ως στρατιωτικό και πολιτικό γεγονός είναι ευδιάκριτο. Οι εφημερίδες της εποχής κάνουν ειδικές αναφορές για τη  απελευθέρωση της ‘πόλης’ ή ‘πολίχνης’, απόδειξη της θέσης που είχε κατακτήσει το Συρράκο(Αυδίκος). Η απελευθέρωση(23 Νοεμβρίου 2012) οφείλεται στο πείσμα, την αυτοθυσία και τη γενναιότητα των Σωμάτων Κρητών, που ήταν παρόντες σ’ αυτή τη γιγάντια προσπάθεια που κατέβαλε ο Στρατός της Ηπείρου(Παπαδάκης). Η ενότητα αυτή συνεχίζεται στη μεταπολεμική περίοδο, όταν οι  Συρρακιώτες εγκαταλείπουν το χωριό και εγκαθίστανται στον κάμπο(Άρτας) και στις παρυφές πόλεων(Πρέβεζα, Φιλιππιάδα και αργότερα μετακινούνται στα Ιωάννινα). Εκεί, καταβάλουν προσπάθειες, ιδίως οι νεότερες γενιές, προσαρμογής στο νέο περιβάλλον, μια διαδικασία που παρεμποδίζεται από τη φτώχεια, τη γλώσσα αλλά και τα ενδυματολογικά(μάλλινα) και οικιστικά πρότυπα(καλύβες, χεριώνες). Από τη διαδικασία του 1980 κι ύστερα, οι Συρρακιώτες που είχαν οργανωθεί σε συνδέσμους , είχαν κτίσει εκκλησίες(Αγία Ειρήνης Πρέβεζας) και είχαν σπουδάσει αρχίζουν τη διαδικασία επανακάλυψης του Συρράκου και δημιουργίας δομών(εφημερίδες, εκδηλώσεις, συνέδρια) που συγκροτούν τη νέα συρρακιωτικότητα(Γκαρτζονίκα-Κώτσικα). Κεντρικό στοιχείο της νέας ταυτότητας ήταν η θέση της βλάχικης γλώσσας σ’ αυτό το νέο περιβάλλον. Αναμφίβολα, οι εκπαιδευτικοί θεσμοί και τα αρνητικά στερεότυπα ανάγκασαν πολλούς γονείς-αλλά και νέους και νέες του Συρράκου- να αδιαφορήσουν για τη γλώσσα(Μαγκλάρα), καθώς θεωρήθηκε στοιχείο πολιτισμικής ‘υπανάπτυξης’. Ενώ λοιπόν συνέβαιναν αυτά στον κάμπο, μια ομάδα επιστημόνων, ο ομάδα του Ψυχογιού, έφτανε στο χωριό, στις αρχές της δεκαετίας του 1980. Οι απόψεις τους(Ψυχογιός, Καυταντζόγλου) είναι ένας συνδυασμός επιστημονικού νηφάλιου λόγου αλλά και συναισθηματικής κατάθεσης. Το Συρράκο τους οφείλει πολλά και η παρουσία τους στο συνέδριο ήταν η οφειλόμενη τιμή για τους επιστήμονες που ανέδειξαν μέρος της πολιτισμικής ιστορίας του Συρράκου.

        Τέλος, στον παρόντα τόμο εντάσσονται οι εντυπώσεις της Άννας Δαμιανίδη, που παρακολούθησε το συνέδριο. Το κείμενό της επέχει θέση εναλλακτικών συμπερασμάτων. Προτιμήσαμε να μην κλείσουμε τον τόπο με συμβατικό τρόπο: γράφοντας δηλαδή συμπεράσματα. [Πιστεύουμε πως το συνέδριο αυτό ήταν μια πρώτη προσπάθεια. Χρειάζεται να συνεχιστεί. Οι καλοκαιρινές εκδηλώσεις αποκτούν σταδιακά διαφορετικό νόημα. Και τα ερωτήματα αλλά και τα υπό διερεύνηση θέματα στο Συρράκο είναι πολλά. Σ’ αυτή την κατεύθυνση χρειάζεται η κοινή στόχευση.

---

[1] Την ευθύνη του Συνεδρίου είχε Οργανωτική Επιτροπή, που συστάθηκε με απόφαση του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων. Συμμετείχαν οι:

 Σπύρος Νταλαούτης, Αντιπρόεδρος Ο.Π.Α.Π.Μ. Δήμου Βορείων Τζουμέρκων

Ευάγγελος Γρ. Αυδίκος, καθηγητής Λαογραφίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, επιστημονικός συνεργάτης

Νίκος Γκίζας ,τοπικός εκπρόσωπος κοινότητας Συρράκου

Σωτήρης Νταλαούτης, πρόεδρος Σ. Σ. Αθηνών

Μανώλης Μαγκλάρας , πρόεδρος Σ .Σ .Πάτρας

Γιάννης Ευαγγέλου, μέλος Σ .Σ .Πρέβεζας      

Έλλη Ηλιοπούλου, πρόεδρος Σ .Σ . Φιλιππιάδας

Θεόδωρος Σούλτης,  δικηγόρος, τέως πρόεδρος κοινότητας Συρράκου

Βασίλης Κίστης ,δημοτικός υπάλληλος, τέως πρόεδρος Σ .Σ. Ιωαννίνων

Ελληνική Γνώμη ON LINE(http://www.elliniki-gnomi.eu/)Εδώ καΙ 14 χρόνια η εφημερίδα της ομογένειας

 Η ηλεκτρονική εφημερίδα της ομογένειας στη Γερμανία "Ελληνική Γνώμη" αναδημοσίευσε τα συμπεράσματα για το συνέδριο για την ευεργεσία στα βόρεια Τζουμέρκα

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΕΙΣ — By Elliniki Gnomi on August 22, 2012 at 22:42
Γράφει ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Ευάγγελος Αυδίκος.
Ολοκληρώθηκαν με επιτυχία οι εργασίες του συνεδρίου « Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα», που διεξήχθη το περασμένο Σαββατοκύργιακο(4 και 5 Αυγούστου 20120) στο συνεδριακό κέντρο «Κ.Κρυστάλλης», στο Συρράκο. Αποτέλεσε το τρίτο συνέδριο που οργάνωσε ο Δήμος Βορείων Τζουμέρκων σε διάστημα τριών εβδομάδων(προηγήθηκαν τα συνέδρια για τα 100 χρόνια ελεύθερου βίου του Συρράκου και το συνέδριο για την Εθνική Αντίσταση και τη Συμφωνία της Πλάκας). Ο Δήμος Βορείων Τζουμέρκων, σε δύσκολους καιρούς, ανέλαβε μια γενναία πρωτοβουλία, η οποία αγκαλιάστηκε με θέρμη από τους δημότες του-και όχι μόνο-,γεγονός που υπογραμμίζεται από τη μεγάλη συμμετοχή αλλά και τη ζωηρή συζήτηση που ακολούθησε τις εισηγήσεις.
Το συνέδριο δε για την ευεργεσία ήταν ιδιαίτερα επίκαιρο, καθώς ώθησε τους εισηγητές αλλά και το ακροατήριο να επιχειρήσουν συσχετίσεις με το παρόν. Με άλλα λόγια, αποκαλύφθηκε με ένταση η διαφορά νοοτροπίας που χωρίζει τους Έλληνες στις αρχές του 21ου αιώνα από εκείνους του 19ου και αρχών του 20 αιώνα, καθώς και των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών. Στην εποχή μας η συζήτηση επικεντρώνεται στην έλλειψη υπεύθυνης εθνικής και κοινωνικής συμπεριφοράς πολλών ατόμων που πλούτισαν. Με κάθε τρόπο αποφεύγουν να συνδράμουν τους πάσχοντες. Σ’ αντίθεση, οι εισηγητές του συνεδρίου ανέδειξαν τις φωτεινές προσωπικότητες σπουδαίων Τζουμερκιωτών που διέθεσαν την περιουσία τους στην εκπαίδευση των συμπατριωτών τους με τη χορήγηση υποτροφιών, στην κατασκευή έργων(υδραγωγείο στο Συρράκο από τον Πάλιο), εκκλησιών, οικοτροφείων, προικοδότηση κοριτσιών, κ.λπ.
Οι εισηγήσεις του συνεδρίου εστιάστηκαν στο φαινόμενο της ευεργεσίας στην Ήπειρο(Σ. Εργολάβος). Ακόμη, στους ευεργέτες του Συρράκου: Σ. Μπαλταντζή(Μ. Μαγκλκάρας και Π. Κοντός), κτήμα Ακτίου(Θ. Σούλτης και Στ. Γκαρτζονίκα),Χρ. Ρίζο(Γ.Μαγλάρας), Ι. Ρίζο, Χρ. Τσιόκο και Χρ. Μακρυγιάννη(Β.Μπέλλος), Γ. Ίκκο, Γ. Μπούντα και Ι. Συγγούνα(Β.Κίστης), Απ. Ρίζο(Σπ. Σουμαλεύρης), Ερμ.Φωτιάδου(Ιπ. Αλέξης), Βασ.Κρυστάλλη(Ανδρ.Κρυστάλλης), καθώς και σε δωρεές στην κοινότητα Συρράκου και στις εκκλησίες του χωριού(Σπ.Νταλαούτης). Επίσης, υπήρξαν εισηγήσεις για τους ευεργέτες των Πραμάντων(Ι.Σεντελές), των Κατσανοχωρίων(Γρ. Μανόπουλος και Μπαβαρέτος) και του Παλαιοχωρίου Συρράκου(Ε.Ντόκας).
Το συνέδριο διαπίστωσε ότι, όπως και σ’ όλη την Ήπειρο, είναι μεγάλος ο αριθμός των ευεργετών στα Βόρεια Τζουμέρκα. Αξιοσημείωτο δε ότι από ένα μόνο χωριό-το Συρράκο- ο αριθμός τους υπολογίζεται κοντά στους 20. Ακόμη, οι εισηγητές διαπίστωσαν ότι σε κάποιες περιπτώσεις έχει ατονήσει το ενδιαφέρον όσων ευεργετήθηκαν για την υλοποίηση των όρων της ευεργεσίας, ενώ οι νέες συνθήκες που διαμόρφωσε στον αυτοδιοικητικό χάρτη ο «Καλλικράτης» προκάλεσαν απορίες αλλά και ερωτηματικά για τον τρόπο διαχείρισης των περιουσιών που είχαν στη διάθεσή τους οι κοινότητες. Μια τέτοια περίπτωση είναι το «κτήμα Γιαννιώτη» στο Άκτιο, το οποίο αποτελεί πλέον περιουσιακό στοιχείο του Δήμου Βορείων Τζουμερκιωτών. Οι συρρακιώτες εισηγητές αλλά και το ακροατήριο ζήτησαν το σεβασμό της βούλησης του ευεργέτη, ενώ ο δήμαρχος Ι. Σεντελές δεσμεύτηκε για μια ακόμη φορά ότι αυτή είναι η πολιτική του βούληση που εκπηγάζει από το προεκλογικό του πρόγραμμα.
Το συνέδριο έληξε με το ευχάριστο αίσθημα ότι σε καιρούς δύσκολους οι κάτοικοι του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων διαβουλεύονται για το μέλλον του τόπους. Ένα μέλλον που στηρίζεται στην ιστορική εμπειρία και στην αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων.

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Ολοκληρώθηκαν με επιτυχία οι εργασίες του συνεδρίου « Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα», που διεξήχθη το περασμένο Σαββατοκύργιακο(4 και 5 Αυγούστου 20120) στο συνεδριακό  κέντρο «Κ.Κρυστάλλης», στο Συρράκο. Αποτέλεσε το τρίτο συνέδριο που οργάνωσε ο Δήμος Βορείων Τζουμέρκων  σε διάστημα τριών εβδομάδων(προηγήθηκαν τα συνέδρια για τα 100 χρόνια ελεύθερου βίου του Συρράκου και το συνέδριο για την             Εθνική Αντίσταση και τη Συμφωνία της Πλάκας). Ο Δήμος Βορείων Τζουμέρκων, σε δύσκολους καιρούς, ανέλαβε μια γενναία πρωτοβουλία, η οποία αγκαλιάστηκε με θέρμη από τους δημότες του-και όχι μόνο-,γεγονός που υπογραμμίζεται από τη μεγάλη συμμετοχή αλλά και τη ζωηρή συζήτηση που ακολούθησε τις εισηγήσεις.

    Το συνέδριο δε για την ευεργεσία ήταν ιδιαίτερα επίκαιρο, καθώς ώθησε τους εισηγητές αλλά και το ακροατήριο να επιχειρήσουν συσχετίσεις με το παρόν. Με άλλα λόγια, αποκαλύφθηκε με ένταση η διαφορά νοοτροπίας που χωρίζει τους Έλληνες στις αρχές του 21^ου αιώνα από εκείνους του 19^ου και αρχών του 20 αιώνα, καθώς και των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών. Στην εποχή μας η συζήτηση επικεντρώνεται στην έλλειψη υπεύθυνης εθνικής και κοινωνικής συμπεριφοράς πολλών ατόμων που πλούτισαν. Με κάθε τρόπο αποφεύγουν να συνδράμουν τους πάσχοντες. Σ’ αντίθεση, οι εισηγητές του συνεδρίου ανέδειξαν τις φωτεινές προσωπικότητες σπουδαίων Τζουμερκιωτών που διέθεσαν την περιουσία τους στην εκπαίδευση των συμπατριωτών τους με τη χορήγηση υποτροφιών, στην κατασκευή έργων(υδραγωγείο στο Συρράκο από τον Πάλιο), εκκλησιών, οικοτροφείων, προικοδότηση κοριτσιών, κ.λπ.

       Οι εισηγήσεις του συνεδρίου εστιάστηκαν στο φαινόμενο της ευεργεσίας στην Ήπειρο(Σ. Εργολάβος). Ακόμη,  στους ευεργέτες του Συρράκου: Σ. Μπαλταντζή(Μ. Μαγκλκάρας και Π. Κοντός), κτήμα Ακτίου(Θ. Σούλτης και Στ. Γκαρτζονίκα),Χρ. Ρίζο(Γ.Μαγλάρας), Ι. Ρίζο, Χρ. Τσιόκο και Χρ. Μακρυγιάννη(Β.Μπέλλος), Γ. Ίκκο, Γ. Μπούντα και Ι. Συγγούνα(Β.Κίστης), Απ. Ρίζο(Σπ. Σουμαλεύρης), Ερμ.Φωτιάδου(Ιπ. Αλέξης), Βασ.Κρυστάλλη(Ανδρ.Κρυστάλλης), καθώς και σε δωρεές στην κοινότητα Συρράκου και στις εκκλησίες του χωριού(Σπ.Νταλαούτης). Επίσης, υπήρξαν εισηγήσεις για τους ευεργέτες των Πραμάντων(Ι.Σεντελές), των Κατσανοχωρίων(Γρ. Μανόπουλος και Μπαβαρέτος) και του Παλαιοχωρίου Συρράκου(Ε.Ντόκας).

      Το συνέδριο διαπίστωσε ότι, όπως και σ’ όλη την Ήπειρο, είναι μεγάλος ο αριθμός των ευεργετών στα Βόρεια Τζουμέρκα. Αξιοσημείωτο δε ότι από ένα μόνο χωριό-το Συρράκο- ο αριθμός τους υπολογίζεται κοντά στους 20. Ακόμη, οι εισηγητές διαπίστωσαν ότι σε κάποιες περιπτώσεις έχει ατονήσει το ενδιαφέρον όσων ευεργετήθηκαν για την υλοποίηση των όρων της ευεργεσίας, ενώ οι νέες συνθήκες που διαμόρφωσε στον αυτοδιοικητικό χάρτη ο «Καλλικράτης» προκάλεσαν απορίες αλλά και ερωτηματικά για τον τρόπο διαχείρισης των περιουσιών που είχαν στη διάθεσή τους οι κοινότητες. Μια τέτοια περίπτωση είναι το «κτήμα Γιαννιώτη» στο Άκτιο, το οποίο αποτελεί πλέον περιουσιακό στοιχείο του Δήμου Βορείων Τζουμερκιωτών. Οι συρρακιώτες εισηγητές αλλά και το ακροατήριο ζήτησαν το σεβασμό της βούλησης του ευεργέτη, ενώ ο δήμαρχος Ι. Σεντελές δεσμεύτηκε για μια ακόμη φορά ότι αυτή είναι η πολιτική του βούληση που εκπηγάζει από το προεκλογικό του πρόγραμμα.

    Το συνέδριο έληξε με το ευχάριστο αίσθημα ότι σε καιρούς δύσκολους οι κάτοικοι του Δήμου Βορείων Τζουμέρκων διαβουλεύονται για το μέλλον του τόπους. Ένα μέλλον που στηρίζεται στην ιστορική εμπειρία και στην αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων.

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Δ.Γκαρτζονίκα;, Ιπ.Αλέξης και Δ. Τσουμελέκας στο προεδρείο της έναρξης

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

ο δήμαρχος Ι.Σεντελές

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Σπύρος Εργολάβος

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Δ.Ζιώγας και Ι. Ευαγγέλου

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Ο καθηγητής Π.Κοντός παραδίδει τους δύο τόμους με τα κληροδοτήματα του Πανεπιστημίου Αθηνών στον Νίκο Γκίζα

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Θεόδωρος Σούλτης

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Σπ.Σούλτης,Μ.Μαγκλάρας και Ε.Ηλιοπούλου στο προεδρείο της 2ης συνεδρίας

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

                                                               Κώστας Νίκας και Σπύρος Παπαδημητρίου

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Ανδρέας Κρυστάλλης,γιος του ευεργέτη Β. Κρυστάλλη

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Β.Μασσαλάς, Ν.Καραντζένης,Γ.Παπαγεωργίου

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα, διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου, Συρράκο

Γρ.Μανόπουλος, Κατσαναχώρια

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα, διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου, Συρράκο

Βαγγέλης Ντόκας, Παλαιοχώρι Συρράκου

Η ευεργεσία στα Βόρεια Τζουμέρκα,διήμερο συνέδριο, 4-5 Αυγούστου 2012,Συρράκο

Άννα Δαμιανίδου,Άνοιξε τις φτερούγες σου και πάρε με να φύγω

ΠΈΜΠΤΗ, 26 ΙΟΥΛΊΟΥ 2012

Το βουνό από το παράθυρο του σπιτιού-μουσείου
Ερμηνείας Φωτιάδου

Μεσημέρι στην πλατεία, κάτω από τα πλατάνια, ξαποσταίνουν περιπατητές. Εμείς δεν περπατήσαμε καθόλου αυτή τη φορά, παρακολουθήσαμε συνεπέστατα τις  εισηγήσεις των ομιλητών στο συνέδριο για τα 100 χρόνια της απελευθέρωσης του Συρράκου και των γύρω περιοχών. Ήταν τόσο ενδιαφέρουσες που άξιζε τον κόπο.  Πάντως με το σπορ αυτό θα προσπαθούσα να αξιοποιήσω το υπέροχο μέρος αν ήμουν ντόπια, τυπώνοντας χάρτες, σημαδεύοντας  μονοπάτια, διευκολύνοντας με κάθε τρόπο τον τουρίστα που αγαπά το περπάτημα. Κι από την πρώτη τέτοιου είδους επαφή, πιστεύω, μοιραία ο επισκέπτης θα πιάνεται στο μέλι της γοητείας που ασκεί αυτό το χωριό για το οποίο τα επίθετα αποδεικνύονται φτωχά και οι περιγραφές μονομερείς. Μοιραία θα ασχοληθεί με την ιστορία του και θα ενδιαφερθεί για τη μοίρα του, για το μέλλον του, θα ανηφορίσει ακόμα και μέσα στη ζέστη του μεσημεριού να δει τα δυο μικρά του μουσεία, όπως  κάναμε εμείς, θα νιώσει την ανάγκη να μάθει περισσότερα.

Στο βουνό τα πάντα φαντάζουν αλλιώτικα. Η ανθρώπινη παρουσία μοιάζει με θαύμα, κι όλη αυτή η ανάπτυξη των ορεινών κοινοτήτων στην Ελλάδα, είναι τόσο απίστευτη, σχεδόν παραμυθένια. Καμιά επιστημονική προσέγγιση δεν εξηγεί ποτέ αρκετά το γιατί και πότε και με ποιους τρόπους τόσοι άνθρωποι κατάφεραν να στήσουν μια αληθινή πόλη εδώ πάνω, σε υψόμετρο χίλια εκατό μέτρα, σε απότομη πλαγιά. Εμείς με αυτοκίνητο ήρθαμε και νιώθουμε πως κάναμε μέγα κατόρθωμα. Ίσως να φταίει η ταχύτητα, οι νομάδες κτηνοτρόφοι που κατέβαιναν κάποτε δυο φορές το χρόνο μπρος –πίσω στο χωριό θα το ζούσαν πιο απλά, ίσως.

Με αυτόν τον χαμένο τρόπο ζωής ασχολήθηκε πριν τριάντα χρόνια στο Συρράκο μια ομάδα του ΕΚΚΕ (Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών) μελετώντας τα περάσματα σε νέους τρόπους παραγωγής στην ύπαιθρο, και σήμερα είναι ξανά καλεσμένοι στις γιορτές για την απελευθέρωση, να μιλήσουν κυρίως για τις αναμνήσεις τους και για τα ευρήματα τους. Η έρευνα για την κοινωνία τους οδήγησε στην Ιστορία, και τούμπαλιν. Παρακολουθούσαν έναν τρόπο ζωής που χανόταν, σχεδόν μυθικό: Το χειμώνα οι κτηνοτρόφοι με τα κοπάδια κατέβαιναν στην πεδιάδα κοντά στην ¨Αρτα. Το καλοκαίρι ξαναγύριζαν. Για μερικά χρόνια τα παιδιά πήγαιναν σχολείο στο Συρράκο κι έμεναν πολλούς μήνες σε Οικοτροφείο, μαζί με παιδιά από τα γύρω χωριά. Ήταν πλούσιο χωριό το Συρράκο, για την ακρίβεια μια κωμόπολη, εκτός από τους κτηνοτρόφους είχε και τεχνίτες, , βιοτέχνες γενικά, που βρίσκονταν σε πολιτική διαμάχη με τους κτηνοτρόφους. Από δω ήταν κι ο Κωλέττης, ο οποίος έχει πολύ κατηγορηθεί για τα μύρια όσα τα τελευταία χρόνια, όπως κι όλοι οι πολιτικοί της περιόδου, καθώς ένα αριστερό κλισέ τους θεωρεί ταξικούς εχθρούς και προτιμά να ταυτίζεται με οπλαρχηγούς. Πάντως ότι κατάφερε αυτός ο άνθρωπος να διακριθεί στον πολιτικό στίβο σε μια εποχή που κυριαρχούσαν οι νότιοι, δείχνει ότι κάτι άξιζε. Λένε πως είναι συγγραφέας του σημαντικού βιβλίου του ελληνικού διαφωτισμού «Ελληνική Νομαρχία», αλλά σε αυτή τη φάση της κυρίαρχης αντιπάθειας δεν του το αναγνωρίζουν εύκολα. Πριν λίγες μέρες μάλιστα, η Σώτη Τριανταφύλλου σε ένα άρθρο της παρέθετε τη φράση «αυτός ο Κωλέττης πια το τι έφαγε…» χωρίς παραπάνω λεπτομέρειες. Ας πούμε ότι είναι ένας εύκολος στόχος. Πάντως μια ματιά στη γενική ιστορία δείχνει ότι έκανε κι άλλα πράγματα, κι ότι είχε σταθερό ευρωπαϊκό προσανατολισμό, όπως λέμε σήμερα. Οπότε, δεν μπορεί να μη σκεφτεί κανείς ότι ως ευρωπαϊστής θα ξεσήκωνε αντιπάθειες από τους οπλαρχηγούς που ήθελαν να κάνουν τα δικά τους.  

Κλήματα στα Τζουμέρκα

Τέλος πάντων, εδώ στο Συρράκο τον Κωλέττη τον έχουν περί πολλού βεβαίως, κι έχουν ερευνήσει τα αρχεία του και εκθέτουν τη ζωή και το έργο του. Όχι όμως όσο τον ποιητή Κώστα Κρυστάλλη που μπορεί να είναι πια ξεχασμένος αλλά υπήρξε εξαιρετικά δημοφιλής στις γενιές των πατεράδων και παππούδων μας συντελώντας στη δημιουργία ενός νέου ελληνικού ειδυλλιακού τοπίου στα βουνά με τη ζωή των κτηνοτρόφων. Η αίθουσα συνεδρίων του χωριού λέγεται Κώστας Κρυστάλλης, ο όμιλος χορών το ίδιο, υπάρχει στο σπίτι του Λαογραφικό μουσείο, κι ένα σωρό άλλες αναφορές γίνονται, και δίκαια. Άνθρωποι χωρίς άλλη σχέση με τα βουνά, την Ήπειρο τους Βλάχους κλπ, μάθαιναν το Συρράκο από τον Κρυστάλλη. Ανήκω σ’ αυτούς, στη βιβλιοθήκη του πατέρα μου υπήρχαν τα Άπαντα Κρυστάλλη υπό Βαλέτα, και τα ξεκοκάλισα. Σαν παιδί της πόλης ήμουν ιδανικός αναγνώστης αυτών των τόσο νοσταλγικών ποιημάτων και πεζών, και εξιδανίκευσα τη ζωή του χωριού δεκαετίες πριν πατήσω το πόδι μου σε αληθινό χωριό. Δεν είμαι η μόνη, είμαι νομίζω χαρακτηριστική περίπτωση. Ας πούμε συχνά όταν πήζω στην Αθήνα μου έρχονται στο μυαλό οι στίχοι του Σταυραετού, αλλά όπως διαπίστωσα τώρα, τους έχω ελαφρώς αλλάξει. Δεν είναι «..άνοιξε τις φτερούγες σου και πάρε με να φύγω..» όπως τους λέω εγώ, αλλά «δώσε μου τις φτερούγες σου και πάρε με μαζί σου..» Εγώ δηλαδή είχα φανταστεί κάτι σαν τη χήνα του Νιλς Χόλγκερσον. Εντάξει, ο Κρυστάλλης έγραφε μιμούμενος τα δημοτικά, τα οποία επιτρέπεται να αλλάζουν κατά τόπους και ανθρώπους

Όλ’ αυτά έχουν περάσει ανεπιστρεπτί. Όσο ρομαντική κι αν την έδειξε ο Κρυστάλλης, η ζωή του κτηνοτρόφου ήταν σκληρή, και τώρα πια έχουν μείνει στο χωριό μόνο δυο κτηνοτρόφοι. Τεχνίτες κι έμποροι έφυγαν νωρίτερα, αυτές κι αν ήταν δύσκολες δουλειές σε τόσο υψόμετρο. Και τώρα το θέμα είναι, θα τα καταφέρει αυτό το χωριό να ζήσει στις νέες συνθήκες;

Τώρα εγώ, έχοντας γυρίσει από τη Σκωτία, όπου περπατούσα σε βουνά και κάμπους, μαζί με άλλους οδοιπόρους και περιπατητές, πιστεύω ακράδαντα ότι αν στραφούν σε τέτοιου τύπου τουρισμό οι Συρρακιώτες θα βρουν πελάτες. Πώς έρχονται εδώ, κάθε χρόνο καταπώς μου λένε, αυτά τα παιδιά από τη Γερμανία; Θα μπορούσαν να έρχονται πολλοί περισσότεροι. Αλλά θέλει βέβαια χάρτες σε πρώτη ζήτηση, σε σταντ μπροστά –μπροστά στους ξενώνες και στα μαγαζιά, σημαδεμένα και συντηρημένα μονοπάτια, αξιοποίηση και ανάδειξη κάθε γωνιάς, περηφάνια για κάθε γωνιά. Η σκωτσέζικη τρέλα επ’ αυτού θα ήταν μια καλή σπουδή νομίζω.

Συρράκο, η επιστροφή

της Άννας Δαμιανίδη

Φτάσαμε στο Συρράκο Παρασκευή βράδυ μετά από μια κουραστική διαδρομή μέσα στα βουνά. Τα τελευταία χιλιόμετρα πάνω στα Τζουμέρκα ήταν δύσκολα, σε αρκετά σημεία ο δρόμος έχει φαγωθεί, καθίσει, φύγει και γενικά ταλαιπωρηθεί. Έκανε και ζέστη, φτάσαμε ιδρωμένοι κι όταν παρκάραμε με πολύ κόπο στο στενό πάρκινγκ που έχουν έξω από τα καλντερίμια του χωριού κι ανεβήκαμε στην πλατεία, μακριά επιτέλους από τα αυτοκίνητα και τον κόσμο τους, καθώς μας βρήκε μια δροσιά κι ο πλάτανος θρόισε κι άκουγαν στην πλατεία τα όργανα του πανηγυριού για τον Αη Λια, αχ, πήραμε βαθιά ανάσα και νιώσαμε σαν μετεμψυχώσεις του Κρυστάλλη που είχε βρει επιτέλους τον σταυραητό του. Τι ευτυχία να βρίσκεσαι σε ορεινό χωριό, να μπορείς να καθίσεις στην πλατεία του μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα και ν’ ανασάνεις το αεράκι που σε διαβεβαιώνει ότι ο κόσμος δεν είναι μόνο η ασφυκτική πόλη που σε ζώνει, ούτε καν τα χαμηλά θαλάσσια μέρη με τον κουρασμένο αέρα τους, αλλά έχει κι αυτή τη διάσταση εκεί ψηλά, εδώ ψηλά, παρακαταθήκη κλίματος και αταβιστικής παραμυθίας.
Την προηγούμενη φορά είχα έρθει στο Συρράκο με τα πόδια και το είχα λατρέψει φυσικά. Είχαμε μείνει στους Καλαρρύτες, στο σπίτι της ξαδέρφης μου, είχαμε περάσει μια μαγική βραδιά με πυγολαμπίδες κι είχαμε περπατήσει το επόμενο πρωί σε ένα από τα πιο συγκλονιστικά μονοπάτια που έχω αξιωθεί να περπατήσω στη ζωή μου, μέσα από ένα φαράγγι, περνώντας ένα γεφυράκι πάνω από το χείμαρρο Χρούσια (επειδή το νερό κάνει χχρρρσσσσς, λέω εγώ), μια πέτρινη σκάλα, ένα τοπίο αξέχαστης αγριότητας και ταυτόχρονα ηρεμίας. Είχαμε περπατήσει μαζί με τα παιδιά, ήταν τότε μικρά, τρόμαζαν κι ενθουσιάζονταν, κι εμείς μαζί τους το ίδιο. Έβγαζα φωτογραφίες με αναλογική μηχανή, από εκείνες τις απλές που είχα πάντα, ένα σωρό φωτογραφίες που αδικούν φυσικά τα πολυφωτογραφημένα από εξαιρετικούς φωτογράφους Τζουμέρκα. Κάποια στιγμή πάντως θα σκανάρω μερικές σαν μαρτυρία ότι ήμουν κι εγώ εκεί.
Τώρα παρακολουθώ το συνέδριο για τα «100 χρόνια ελεύθερου βίου των περιοχών του Δήμου (Δυτικών Τζουμέρκων) δυτικά των Χρούσια, Καλαρρύτικου, Αράχθου», διότι τα ποτάμια ήταν τα σύνορα στον προηγούμενο διαχωρισμό. Όταν είχα ξανάρθει δεν είχα δει κόσμο, είχαμε καθίσει ένα μεσημέρι μόνο, είχαμε αγοράσει γκλίτσες και είχαμε γυρίσει στους Καλαρρύτες. Τώρα διαπιστώνω ότι γκλίτσες κρατάνε όλοι εδώ, διαρκώς, είναι το σήμα κατατεθέν στα βλαχοχώρια, έτσι αγόρασα άλλη μία και την παίρνω μαζί, αν και δεν περπατάμε. Το συνέδριο είναι πολύ ενδιαφέρον, χτες έδωσαν οι ομιλητές την εικόνα ενός χωριού του 18ου και του 19ου αιώνα με διασυνδέσεις στη Βενετία και την Τεργέστη, μέχρι τη Βιέννη έφταναν τα προϊόντα του Συρράκου, μαλλί, τυριά, και οι χοντρές κάπες, που είχε προτιμήσει ο Ναπολέων για την εκστρατεία στη Ρωσία. Αυτό το τελευταίο δεν ξέρω αν είναι καλή διαφήμιση βέβαια, αφού η εκστρατεία στη Ρωσία είχε κακό τέλος. Μπορεί να μην είχε προμηθευτεί αρκετές κάπες.

Υπήρξε ένας ομιλητής με θέμα αποκλειστικά το δίκτυο μουλαρόδρομων και μονοπατιών. Εξήγησε τις διαφορές τους, οι μουλαρόδρομοι είναι πιο φαρδιοί, πάνε από πιο μαλακά μέρη, ενώ τα μονοπάτια πιο στενά, πάνε παντού, προορίζονται μόνο για ανθρώπους, άντε και κανένα γαϊδουράκι, ‘βοηθητικό υποζύγιο’, όχι φορτωμένο πολύ βαριά. Νομίζω ότι περπατάει τα μέρη που περιγράφει. Αν τον βρω σήμερα, αν δεν έχει πάρει τα βουνά, πρέπει να του πάρω συνέντευξη.
Το συμπέρασμα είναι ότι τον ένα αιώνα ή δυο που κράτησε η ακμή το Συρράκο δεν ήταν καθόλου ένα απομονωμένα ορεινό χωριό, όπως νομίζουμε, αλλά μια πόλη με επικοινωνία διεθνή. Πόση φαντασία χρειάζεται, και ξεπέρασμα προκαταλήψεων φυσικά, γιατί έχουμε μάθει να υποτιμούμε τους μουλαρόδρομους, άσε πια τους Βλάχους, για να συλλάβουμε αυτή την εικόνα..

100 ΧΡΟΝΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΣΥΡΡΑΚΟΥ(1912-2012).ΔΙΗΜΕΡΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ(21-22 Ιουλίου 2012)

Ήταν-και είναι-ένα πολύ σημαντικό γεγονός για το Συρράκο.Γιόρτασε τα 100 χρόνια ελεύθερου βίου.Ήταν μια επιστημονική συνάντηση ,όπου ο επιστημονικός λόγος συναντήθηκε με τη συγκίνηση. Ακούστηκαν πολύ ενδιαφέρουσες εισηγήσεις από πολλούς επιστήμονες για πολλές πλευρές της συρρακιώτικης ιστορίας και πολιτισμού(οδικό δίκτυο, θρησκευτικοί θησαυροί, γλώσσα, εμπόριο, κτηνοτροφία, σχέσεις με όμορες κοινότητες,κ.λπ. ).Παράλληλα όμως, δόθηκε η ευκαιρία να συναντηθούν παλιοί γνωστοί και να εκφραστούν λόγια ευγνωμοσύνης.Στο συνέδριο παρέστησαν οι απόγονοι των κρητικών οπλαρχηγών(Καλογερή,Αναγνωστάκη, Γαλάνη, Πολέντα), που αγωνίστηκαν με τα σώματά τους στην  πρώτη γραμμή για την απελευθέρωση του Συρράκου.Οι νεώτεροι Συρρακιώτες απέδωσαν φόρο τιμής στη μνήμη τους. Ήταν μεγάλη η συγκίνηση που ξανάσμιξαν οι Συρρακιώτες με τους Κρητικούς.Τους απογόνους των Κρητών συνόδευσε ο Ν.Παπαδάκης, διευθυντής του ιδρύματος "Ελευθέριος Βενιζέλος".Μεγάλη η τιμή. Η συγκίνηση διπλάρωσε με την παρουσία στο συνέδριο του Δημήτρη Ψυχογιού και της Ρωξάνης Καυταντζόγλου. Ήταν μέλη της ερευνητικής ομάδας που ανέβηκε στο Συρράκο το 1983.Ήταν οι πρώτοι που έφεραν το Συρράκο στο επιστημονικό προσκήνιο.Αναπόφευκτη λοιπόν η συγκίνηση τόσο για τους ίδιους, που προσπαθούσαν να εντοπίσουν το παλιό Συρράκο, μέσα από τις αλλαγές, όσο και για τους Συρρακιώτες εκείνους που τους γνώρισαν ή τους συμπαραστάθηκαν τότε. Το συνέδριο ολοκλήρωσε τις εργασίες του με απόλυτη επιτυχία και με την αίσθηση ότι όσοι συμμετείχαν παρέστησαν μάρτυρες στην απόδοση τιμής στη μνήμη και την ιστορία του τόπου αλλά και στη δέσμευση ότι το μέλλον τους χρειάζεται όλους.