της Νίνας Ράπη (*), Η ηδονικά οδυνηρή διαδικασία της γραφής και οι πολιτικές της διαστάσεις , Ο αναγνώστης

Η  διαδικασία της γραφής μπορεί να είναι εκστατική, εφιαλτική, απλώς σκληρή δουλειά ή σκέτη υπεκφυγή. ΄Οτι μορφή και να πάρει όμως είναι στενά συνδεδεμένη με το πως βιώνεις την ίδια σου την ύπαρξη. Όταν παραλύεις  και δεν μπορείς να γράψεις ούτε λέξη, π.χ., νιώθεις ότι δεν έχεις λόγο ύπαρξης.  Και όταν η εσωτερική ορμή για έκφραση/επικοινωνία/υπέρβαση/σύνθεση υπερνικά την απάθεια/στασιμότητα/διάλυση είναι σαν θεική επιβεβαίωση. Γράφω άρα υπάρχω. Τόσο ακραία. Εδώ ενώ αναφέρομαι στη δική μου γραφή, θα μετακινούμαι μεταξύ του Εμείς, Εσύ, Εγώ. Αυτό εν μέρει επειδή έτσι νιώθω όταν γράφω, εν μέρει σαν έκφραση των πολλαπλών θέσεων που καταλαμβάνω σαν συγγραφέας και εν μέρει σαν κάτι που νιώθω ότι μοιράζομαι με συγγραφείς εν γένει.

Ένα συνεχές εκκρεμές  η γραφή λοιπόν, ανάμεσα στη στάση και την κίνηση, ανάμεσα στο τίποτα και τα πάντα, την ηδονή και την οδύνη. Αυτό συχνά με κάνει να αναρωτιέμαι: γιατί το υφίσταμαι όλο αυτό;

Υπάρχουν στιγμές που βιώνεις μια απώλεια, μια προδοσία, μια βάρβαρη αδικία και γίνεσαι κομμάτια. Ο μόνος τρόπος για να ανταπεξέλθεις είναι να γράψεις. Τέχνη μέσω προσωπικής κάθαρσης είναι μια οδός που έχουν ακολουθήσει πολλοί θεατρικοί συγγραφείς όπως π.χ. Eugene O’Neil (Long Day into the Night), Strindberg (Father) Sarah Kane (4.48 psychosis). Αρχικά ξεσπάς στο ημερολόγιο σου. Σύντομα όμως  η ανάγκη να επικοινωνήσεις υπερβαίνει την ανάγκη έκφρασης. Αυτό που σε καίει τώρα είναι η τέχνη του πράγματος, η δομή του, το ύφος του. Το στυλ της γραφής δεν είναι βέβαια κάτι επιφανειακό αλλά κάτι το οποίο υλοποιείς μέσα από «οδυνηρή μελέτη, είναι ένα απόσταγμα σκέψης και πρακτικής και ουσιαστικά μια ηθική  απόφαση» όπως έγραψε ο Χάουαρντ Μπάρκερ (A Style and itsOrigins).

Ένα πολύ προσωπικό θεατρικό προκύπτει από αυτή τη διαδικασία. Τα δικά μου πιο προσωπικά έργα είναι τα: Angelstate  και Splinters. Η γραφή του Angelstate ήταν μια μακρόχρονη και οδυνηρή διαδικασία, αυτή τού Splinters σκέτη απόλαυση. ‘Ισως επειδή γράφτηκε με τη μέθοδο της συνειρμικής γραφής όπου παίρνεις μια φράση, μια εικόνα, ένα ήχο και γράφεις ελεύθερα, παραβλέποντας τη λογική. Θέλεις  να βυθιστείς στο υποσυνείδητο και το συλλογικό ασυνείδητο, να φανταστείς το αδύνατο. Συχνά, το υλικό που προκύπτει είναι εξιταριστικό. Φυσικά χρειάζεται επιμέλεια, δομή.

Άλλοτε, η γραφή είναι συνέπεια μιας αίσθησης διάσπασης εαυτού. Μπορεί να είσαι θηλυκού, αρσενικού ή τρανσ-τζέντερ γένους· κουήρ, ομό, αμφί ή στρέητ σεξουαλικότητας· Ελληνικής, Αγγλικής ή Νιγηριανής εθνικότητας· εργατικής ή μεσαίας τάξης. Οι πολιτικές σου πεποιθήσεις μπορεί να είναι αναρχικές, σοσιαλιστικές, φιλελεύθερες. Μπορεί να μιλάς τη γλώσσα τής πλειονότητας ή τη γλώσσα μιας υποτιμημένης μειονότητας. Και επιπλέον έχεις τους εσωτερικούς σου δαίμονες.  Χαμός. Χρειάζεσαι μια πυξίδα. Τι κάνεις; Γράφεις!

Όταν βιώνεις την πραγματικότητα σαν outsider, βλέπεις τον κόσμο διαφορετικά. Ίσως νιώθεις σε κατάσταση πολιορκίας ή θέλεις να καταπολεμήσεις αδικίες, προκαταλήψεις, αποκλεισμούς. Ίσως νιώθεις δέσμιος των πολλαπλών ταυτοτήτων σου. Προκύπτουν πολλά ερωτήματα π.χ. μπορείς να γράψεις έξω από τις ταυτότητες σου; Σε τι περιορισμούς και λογοκρισία υφίστασαι; Νιώθεις το δικαίωμα να γράψεις ελεύθερα, να χρησιμοποιήσεις τη γλώσσα σαν το πολιτιστικό όπλο που είναι; Και αν ναι, ποια γλώσσα χρησιμοποιείς; Ποιες οι συνέπειες των επιλογών σου στην πρόσληψη του έργου σου;

Τι είδους αισθητική δημιουργείς; Γυναικεία, αντρική, λευκή, μαύρη; εργατικής τάξης ή μπουρζί; στρέητ ή κουήρ; Ή απλώς ατομική; Από τι ακριβώς συνίσταται αυτό; Πιστεύω ότι διαμορφωνόμαστε από πολλαπλές και συγκρουόμενες discourses, αφηγήσεις και κοινωνικό-πολιτικές θέσεις. Και μόνο στο κομβικό σημείο τους υπάρχει η δυνατότητα ελευθερίας και μοναδικής συγγραφικής φωνής.

Η δική μου δουλειά, έχει παρατηρηθεί από κριτικούς, χαρακτηρίζεται από υπαρξιακά, queer, gender-aware, cross-border στοιχεία. Επιπλέον, όταν γράφω στα αγγλικά ή για αγγλικές πραγματικότητες, η αισθητική μου τείνει να είναι στυλιζαρισμένη, ειρωνική, απόμακρη. Όταν γράφω στα ελληνικά ή για ελληνικές πραγματικότητες τείνει προς τον ρεαλισμό ή μεταρεαλισμό. Τώρα όμως που έχω επιστρέψει στην Ελλάδα, τα δύο αυτά στυλ τείνουν να γίνουν ένα. Για παράδειγμα στο Splinters. ΄Ισως αυτό υποδεικνύει ότι η γλώσσα δεν επηρεάζει μόνο την προφορικότητα μας αλλά και τον τρόπο σκέψης, την θεώρηση της πραγματικότητας, ακόμη και τα όρια της φαντασίας.  Τα αγγλικά προσφέρονται για οικονομία λόγου, ακρίβεια, ρυθμό. Η ελληνική γλώσσα απελευθερώνει, σε μένα τουλάχιστον, βαθιά συναισθηματικότητα, μια αίσθηση ελευθερίας και πολιτική εγρήγορση.

Και συνυπάρχουν στη γραφή μου, δημιουργώντας ένα υβρίδιο.

Μέσα από τη γραφή, αναζητώ λύσεις σε ερωτήματα που με καίνε: γιατί οι άνθρωποι τυραννούν ο ένας τον άλλο; Γιατί χειρίζονται/ελέγχουν/εξαπατούν ο ένας τον άλλο; Φτάνει η αγάπη; Είναι εφικτή η εγγύτητα; Είναι η σεξουαλική επιθυμία πιο καθοριστική από την αίσθηση εαυτού; Γιατί παραμένουμε σε παγίδες όταν μπορούμε να ξεφύγουμε; Είναι η ελευθερία μια αυταπάτη; Είναι η δικαιοσύνη μια ουτοπία;

Αυτές οι ερωτήσεις είναι στο μεταίχμιο τού προσωπικού και τού πολιτικού. Δεν διαχωρίζω τα δύο. Για μένα καμμία πολιτική κατάσταση δεν έχει νόημα εάν δεν καθρεφτίζεται στον εσωτερικό μου κόσμο. Στα έργα μου π.χ. Reasons to Hide, Kiss the Shadow και Wild Beatsεξερευνώ, σε κάποιο επίπεδο, τον εγκλεισμό, τον έλεγχο, την επιτήρηση από τη μια και την αντίσταση, αγάπη, ελευθερία από την άλλη, δύο αντίπαλα τρίπτυχα που αλληλο-καθρεφτίζονται, εσωτερικά και εξωτερικά.

Σαν συγγραφείς, θέλουμε οι ιδέες μας να γίνουν μέρος της συλλογικής συνείδησης, όπως το τοποθέτησε ο James Baldwin, να προκαλέσουμε μια κάποια συνειδησιακή μετακίνηση.Ο ισχυρισμός ότι η τέχνη και οι πολιτικές ιδέες δεν συμβαδίζουν είναι μια καθαρά πολιτική τοποθέτηση, όπως έγραψε ο Orwell.

Άλλωστε, υπάρχουν συνοριο-φύλακες σε κάθε καλλιτεχνικό και πολιτιστικό πεδίο. Gate keepers fiercely guarding the insiders from the outsiders. Με πολιτικά κίνητρα χωρίς να τα ονομάζουν πολιτικά. Έμμεσα λογοκρίνοντας, χωρίς να το λένε λογοκρισία. Διαφυλάσσουν την εξουσία τους επιθετικά με δοκιμασμένες μεθόδους όπως: άρνηση της ύπαρξης τού ‘αντιπάλου δέους’, δηλαδή της διαφορετικότητας, με κάθε δυνατό μέσο. Αν επιμένει να υπάρχει αυτή η συγγραφή, διαστρευλώνεται ή αφομοιώνεται σε σημείο ουδετεροποίησης. Αν αντιστέκεται στην ομοιογένεια, υποβαθμίζεται σαν μη-οτιδήποτε κυριαρχεί. Αν ακόμη αναπνέει, κατηγοριοποιείται απορρηπτικά. Παρόμοιες μέθοδοι έχουν χρησιμοποιηθεί ιστορικά εναντίον γυναικών συγγραφέων όπως έγραψε η Joanna Russ (How to Suppress Women‘sWriting). Ισχύουν βέβαια για οποιονδήποτε Άλλο.

Μια γνωστή μέθοδος υποτίμησης πολιτικών έργων είναι να χαρακτηριστούν ας ‘μη τέχνη’, όπως έγινε με τα τελευταία έργα του Πίντερ. Θα αναφέρω ενδεικτικά συγγραφείς που έχουν παράγει πολιτικά έργα  που είναι αναμφισβήτητα τέχνη: Ibsen, Pinter, Caryl Chuchill, Loula Anagnostaki, Sarah Kane, Deborah Tucker-Green, Susan Lori-Parks, Coetzee, Sartre, Simon de Beauvoir, Camus. Φυσικά, η συγγραφή αντιστέκεται: «Η γραφή είναι η δυνατότητα αλλαγής, ο χώρος όπου ανατρεπτικές σκέψεις μπορούν να προκύψουν, η ιδανική συνθήκη μεταποίησης κοινωνικών και πολιτιστικών δομών»(Helen Cixous, Utopias).

Κλείνοντας. Γιατί γράφω; Γράφω για να υπάρχω, να δημιουργώ, να νιώθω ηδονή και να διαχειρίζομαι την οδύνη, να εξερευνώ, να επικοινωνώ, να ανήκω, να αναζητώ μια συνειδησιακή αλλαγή έστω μικρή, να ανακαλύπτω, να φαντάζομαι το αδύνατο και να μοιράζομαι όλο αυτό με σας!

(c) Lettrétage / Diablog Vision e. V., Essay written by Nina Rapi for SYN_ENERGY BERLIN_ATHENS

(*) Η Νίνα Ράπη είναι θεατρική συγγραφέας. Γράφει σε δύο γλώσσες : ελληνικά και αγγλικά. Το κείμενο της αυτό είναι η ομιλία της στο ελληνο-γερμανικό συμπόσιο Syn_Energy

Vernacular Architecture Forum 2017 Annual Meeting in Salt Lake City, Utah (May 31-June 3, 2017)

The Vernacular Architecture Forum invites paper proposals for its 36th Annual Conference in Salt Lake City, Utah, May 31-June 3, 2017.
Papers may address vernacular and everyday buildings, sites, or cultural landscapes worldwide. Submissions on all relevant topics are welcome but we encourage papers exploring western American themes, including ethnic settlement, landscapes of ranching, mining, and agriculture, urbanization, religious expression, Native American identity, and the creation of vacation and recreation landscapes.  Additionally, the VAF is launching a multi-year program of inquiry into the distinctiveness of the VAF and the vernacular architecture movement. To this end, we encourage papers that consider this field over time. How does the wide range of VAF projects (tours, guidebooks, book and article awards, field schools, annual conference papers, publications, etc.) demonstrate how our questions, concerns, and methods have changed and evolved?  Where do we see evidence of that history in our current work, and what might our future look like? Proposals might focus on a particular building type (i.e. houses, barns), a research strategy (fieldwork), political or theoretical convictions (Gender, Marxism, the Everyday, etc), or particular approaches to presenting our work and engaging colleagues and the public.
Students and young professionals may also apply for the Pamela H. Simpson Presenter’s Fellowships offering support of up to $500 to presenting papers at VAF’s annual conference.

SUBMITTING AN ABSTRACT

Papers should be analytical rather than descriptive, and no more than twenty minutes in length. Proposals for complete sessions, roundtable discussions or other innovative means that facilitate scholarly discourse are especially encouraged.  At least one session will be devoted to Field Notes – shorter papers (five to eight minutes in length) that introduce new techniques, innovations, and discoveries in documenting vernacular buildings and landscapes.  Proposals should clearly state the argument of the paper and explain the methodology and content in fewer than 400 words.  Make sure to indicate if it is a regular paper proposal or a shorter fieldwork proposal.  Please include the paper title, author’s name, email address, a one-page c.v.  You may include up to two images with your submission. Note that presenters must deliver their papers in person and be VAF members at the time of the conference.
Speakers who do not register for the conference by March 1, 2017, will be withdrawn. Please do not submit an abstract if you are not committed to attending the papers session on Saturday, June 3rd.
THE DEADLINE FOR PROPOSALS IS OCTOBER 30, 2016. The abstracts and c.v. should be emailed as a PDF attachment to the VAF Papers Committee Chair, Daves Rossell, atpapers@vafweb.org. For general information about the Salt Lake City conference, please visit the conference website at the www.vafweb.org/saltlakecity-2017 or contact Alison Flanders atsaltlakecity@vafweb.org.

Pamela H. Simpson Presenter’s Fellowships:

VAF’s Pamela H. Simpson Presenter’s Fellowships offer a limited amount of financial assistance to students and young professionals presenting papers at VAF’s annual conference. Awards are intended to offset travel and registration costs for students, and to attract developing scholars to the organization. Any person presenting a paper who is currently enrolled in a degree-granting program, or who has received a degree within one year of the annual conference is eligible to apply. Awards cannot exceed $500. Previous awardees are ineligible, even if their status has changed. Recipients are expected to participate fully in the conference, including tours and workshops.
To apply, submit with your abstract a one-page attachment with "Simpson Presenter’s Fellowship" at the top and the following information: 1) name, 2) institution or former institution, 3) degree program, 4) date of degree (received or anticipated), 5) mailing address, 6) permanent email address, 7) telephone number, and 8) paper title.

Η ποίηση στο facebook (της Βενετίας Αποστολίδου), Ο αναγνώστης, 23.7.16

Καθώς είμαι σχετικά καινούρια στο facebook, ένα πράγμα που συνεχίζει να με εντυπωσιάζει είναι η ισχυρή παρουσία της ποίησης. Νομίζοντας (κακώς απ΄ ό,τι φαίνεται) ότι ελάχιστοι διαβάζουν ποίηση και ενδιαφέρονται γι αυτήν, βρέθηκα ξαφνικά μπροστά σε ένα τελείως διαφορετικό τοπίο: πολλοί φίλοι αναρτούν διαρκώς ποιήματα ή αποσπάσματα ποιημάτων ή στίχους τραγουδιών ενώ μια γρήγορη αναζήτηση στο ευρετήριο με τη λέξη «ποίηση» αποφέρει πολλές σελίδες χρηστών αποκλειστικά αφιερωμένες σ΄αυτήν. Στον χώρο των social media μοιάζει σαν η ποίηση να αποκτά ξανά τον κοινωνικό ρόλο που είχε σε παλαιότερες εποχές, ως μέσο επικοινωνίας. Ενώ η ίδια παραμένει πάντοτε έκφραση ατομικών αισθημάτων, το μέσον με το οποίο διαδίδεται έχει τη δύναμη να πολλαπλασιάζει  τον αντίχτυπό της, να εκφράζει δηλαδή κάτι υπερατομικό, το συλλογικό αίσθημα μιας ορισμένης συγκυρίας.

Οφείλουμε να ξεφύγουμε άρα από την προκατάληψη ότι η ποίηση δεν διαβάζεται σήμερα, μια προκατάληψη η οποία μάλλον είχε δημιουργηθεί από την όντως χαμηλή έως μηδαμινή κίνηση των ποιητικών βιβλίων. Αν τα βιβλία ποίησης μένουν στα αζήτητα (μήπως άλλωστε είχαν ποτέ ιδιαίτερη ζήτηση πέρα από δυο τρεις διάσημους ποιητές;) τα ποιητικά κείμενα που είναι αναρτημένα στο διαδίκτυο και διακινούνται στα  social media είναι άπειρα και όλων των ειδών και των ποιοτήτων: μεγάλων ελλήνων ποιητών όπως του Σολωμού, του Καβάφη, του Σεφέρη και του Ελύτη, ξένων ποιητών (συνήθως γνωστών, όπως ο Μπρεχτ και η Σύλβια Πλαθ), έως και ποιητικές δημιουργίες νέων, πρωτοεμφανιζόμενων ποιητών ή ακόμη και ανθρώπων που δεν διεκδικούν καμιά ποιητική ιδιότητα. Αν προσέξει κανείς τη στιγμή που γίνεται η ανάρτηση, το συνοδευτικό της κείμενο και τους ίδιους τους στίχους, γίνεται φανερό ότι εκείνος που αναρτά ένα ποίημα ενδιαφέρεται πρωτίστως να εκφράσει, μέσω αυτού, το προσωπικό του αίσθημα. Ανάλογα τώρα με τις προσωπικές του αναγνώσεις και το γούστο του, θα επιλέξει ένα καλό, μέτριο ή και κακό ποίημα. Όσοι τον διαβάζουν δείχνουν την ευαρέσκειά τους με τα like και τις κοινοποιήσεις και έτσι οι στίχοι αναπαράγονται και ταξιδεύουν. Ανάλογες χρήσεις της ποίησης γίνονταν πάντοτε είτε στις εποχές της προφορικής ποίησης και του δημοτικού τραγουδιού είτε  αργότερα στις εθνικές εορτές και άλλες κοινωνικές εκδηλώσεις. Μια πρόσφατη εμπειρία που έζησαν πολλοί από μας είναι η εκτεταμένη μελοποίηση της ελληνικής ποίησης και το τραγούδισμά της σε μεγάλα γήπεδα στην εποχή της μεταπολίτευσης. Έκτοτε έμοιαζε η κοινωνική αυτή χρήση της να συρρικνώνεται ολοένα και περισσότερο και η ίδια να κλείνεται σε στενούς κύκλους ποιητών και ειδικών περιοδικών, έως ότου ξαναεμφανίζεται με τα social media.

Το τελευταίο και σπουδαιότερο όμως που παρατηρώ στις αναρτήσεις στίχων στο facebook είναι ένας ορισμένος μελοδραματισμός, σαν η ποίηση να είναι η εύκολη έκφραση συναισθημάτων που γρήγορα καταναλώνονται

Ηκοινωνική χρήση της ποίησης στο facebook, όπως κάθε χρήση, ενέχει κινδύνους. Καταρχάς, περιορίζεται στα αποσπάσματα. Μόνο μικρά ποιήματα μπορούν να αναρτηθούν ολόκληρα. Συνήθως επιλέγονται στίχοι, συνεχόμενοι ή όχι, οι οποίοι έχουν επιλεχθεί ακριβώς με κριτήριο να αποδώσουν το αίσθημα εκείνου που τους αναρτά, αδιάφορο εάν στη θέση που βρίσκονταν στο ποίημα είχαν κάποιο άλλο νόημα. Άρα είναι ακριβέστερο να μιλάμε για ανάρτηση στίχων και όχι ποιημάτων στις περισσότερες περιπτώσεις. Μετά έρχονται τα λάθη της αντιγραφής. Μόνον το σκανάρισμα από σελίδα βιβλίου μας δίνει τη βεβαιότητα ότι οι αναρτώμενοι στίχοι είναι έτσι όπως τους έγραψε ο ποιητής. Η αντιγραφή με το χέρι ή το copy paste από άλλες σελίδες του διαδικτύου κρύβουν πολλά λάθη στη στίξη και στη στιχουργία τα οποία μπορούν να αλλοιώσουν το νόημα. Οι εντυπώσεις εν τέλει που μπορεί να αποκομίσουν οι αναγνώστες των αναρτημένων στίχων για το εν λόγω ποίημα ή για τον ποιητή μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικές από εκείνες που θα τους δημιουργούνταν  εάν γνώριζαν ολόκληρο το ποίημα ή είχαν ακριβέστερη εικόνα της τυπογραφικής του εμφάνισης. Το τελευταίο και σπουδαιότερο όμως που παρατηρώ στις αναρτήσεις στίχων στο facebook είναι ένας ορισμένος μελοδραματισμός, σαν η ποίηση να είναι η εύκολη έκφραση συναισθημάτων που γρήγορα καταναλώνονται (η ταχύτητα αποτελεί άλλωστε βασική σύμβαση του συγκεκριμένου μέσου). Προς τον σκοπό αυτόν επιστρατεύονται συχνά και εικόνες που συνοδεύουν εικονογραφικά τους στίχους για να επιτείνουν τη συγκίνηση και να εξασφαλίσουν τη διάδοση του νοήματος. Είναι όμως μόνον αυτό η ποίηση;

Δεν θα διακινδυνεύσω βέβαια εδώ μια απάντηση. Αντιλαμβάνομαι ότι τα παραπάνω μπορούν να εκληφθούν και ως φιλολογικός σχολαστικισμός. Δεν θέλω να μειώσω καθόλου τη σημασία της παρουσίας της ποίησης στα social media και χαίρομαι που πολλοί άνθρωποι την επιλέγουν για να επικοινωνήσουν. Η ποίηση είναι πολύμορφη και ανθεκτική στις αλλαγές των εποχών, δεν παθαίνει τίποτε η ίδια. Το αποδεικνύουν άλλωστε οι καλοί νέοι ποιητές μας που ανήκουν σε γενιές που μεγάλωσαν στον ψηφιακό κόσμο. Δεν βλάπτει ωστόσο να γνωρίζουμε τους περιορισμούς του.