Το μεντάτι και η φιλευσπλαχνία, ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ, ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ, 12 Απριλίου 2013

       Η παράδοση έχει γίνει αντικείμενο πολλών σχολίων. Από την υμνολογία στην απόρριψη είναι το πιο συχνό δρομολόγιο. Οι ενδιάμεσες αποχρώσεις απαιτούν ευαισθησία, αναζήτηση της ουσίας, ισορροπημένη σχέση με τον πολιτισμό. Ο φανατισμός συνήθως σχηματοποιεί τα πράγματα .Σε καταστάσεις συναισθηματικής έντασης ξεφεύγουν οι λεπτομέρειες, απουσιάζει η νηφαλιότητα και η σχέση με την παράδοση είναι επιφανειακή. H παράδοση ήταν το εύκολο θύμα στις μυλόπετρες του διπολισμού, τον οποίο ακολούθησε η ελληνική κοινωνία της τελευταίες δεκαετίες. Στη μια  πλευρά ο κόσμος της προόδου που συνοδεύεται από πλούτη, νεωτερικές ιδέες, κοσμοπολιτισμό, συνεχή ανανέωση σε συναισθήματα, αξίες, αναφορές. Στον αντίποδα ο παλιός κόσμος που ταυτίστηκε με τη συντήρηση, τα παλιά μυαλά. Συχνά, αυτός ο κόσμος απαξιώθηκε. Αντιμετωπίστηκε υποτιμητικά. Τόσο ήταν το σχοινί του. Η θέση του πλέον ήταν στην αποθήκη, σε κάποιο αρχείο, στην καλύτερη περίπτωση σε επετειακές τηλεοπτικές και ραδιοφωνικές εκπομπές.

       Η  οικονομική και πολιτισμική κρίση, ωστόσο, άλλαξε τα δεδομένα. Οι άνθρωποι ανακάλυψαν κοινωνικές συμπεριφορές που τους έδωσαν εντυπωσιακά ονόματα. Κοινωνικά κινήματα με αξιομνημόνευτη δράση. Ωστόσο, πρόκειται για μορφές αλληλεγγύης που έρχονται από πολύ παλιά. Αποτελούσαν τη σπονδυλική στήλη στο παρελθόν, τότε που οι άνθρωποι θεωρούσαν την αλληλοβοήθεια ως συστατικά στοιχεία της ανθρώπινης υπόστασής τους.

       Στις μέρες μας που έχει θεριέψει η κοινωνική κρίση , η παράδοση μπορεί να υποστηρίξει τις ανθρώπινες σχέσεις, να σταθεί αρωγός,  οικονομικά και ψυχολογικά, σε  όσους δοκιμάζονται από τη φτώχεια και την ανεργία. Όσους κλυδωνίζονται ψυχολογικά. Τα τελευταία χρόνια, παλιά κοινωνικά σχήματα παραμερίστηκαν. Έλειψε η ζεστασιά της γειτονιάς, η αίσθηση της κοινωνικής αλληλεγγύης που μπορεί να εκδηλωθεί στις δύσκολες συνθήκες. Επικράτησε η φιλανθρωπία, συχνά με ιδιοτελή στόχο. Τηλεοπτικοί σταθμοί και διάφοροι οργανισμοί διαφημίζουν την κοινωνική αλληλεγγύη με θορυβώδη τρόπο, συχνά ενοχλητικό. Έλειψε ο σεβασμός στον άνθρωπο, η διακριτικότητα στη βοήθεια.

     Στο παρελθόν οι κοινωνίες είχαν υιοθετήσει πιο ισορροπημένες μορφές αλληλοβοήθειας. Ήταν το μεντάτι που στηριζόταν σε ισοδύναμες κοινωνικές σχέσεις. Η βοήθεια απαιτούσε συμμετοχή και ανταπόδοση βοήθειας από όλους, μικρούς και μεγάλους, γυναίκες και άντρες, με σωματική ρώμη ή αδύναμους. Ο καθένας  πρόσφερε αυτό που μπορούσε. Για να χτιστούν σπίτια, ν’ ανοίξουν δρόμοι, να γεφυρωθούν ποτάμια, να οργώσουν και να μαζέψουν τη σοδειά. Παντού, σε κάθε τομέα το μεντάτι ήταν η απάντηση στις δυσκολίες. Όσα έργα γίνονται σήμερα αντικείμενο θαυμασμού, είναι αποτέλεσμα ανταποδοτικής συνεργασίας. Όλοι σ’ αυτό το σύστημα έβρισκαν τη θέση τους και η συμμετοχή στο μεντάτι επικύρωνε την ύψιστη αξία της συλλογικότητάς τους.

       Προφανώς, η απάντησή μας στην κρίση δεν είναι η παθητική αντιγραφή του παρελθόντος. Οι καιροί έχουν αλλάξει. Όμως, μπορούμε να μαθητεύσουμε σ’ αυτόν τον πολιτισμό αντλώντας εμπειρίες και μοτίβα συμπεριφοράς. Η κρίση μάς ανάγκασε ν’ αναζητήσουμε την αλληλεγγύη.    Ωστόσο, η μορφή που παίρνει μοιάζει με φιλανθρωπία. Με οίκτο προς τους αδύναμους.Κι είναι αυτό που κάνει προβληματική αυτού του είδους την αλληλεγγύη. Ταπεινώνει τους ανθρώπους και τους θυμίζει πως επιβιώνουν χάρη στη γενναιοδωρία άλλων. Απουσιάζει η δική τους προσφορά. Η συμμετοχή που κάνει ισορροπημένη τη σχέση της αλληλεγγύης.

       Σ’ αυτό το σημείο, μπορεί να φανεί χρήσιμη η παράδοση. Το μεντάτι μπορεί να γίνει οδηγός για μια νέα σχέση κοινωνίας και θυμάτων της κρίσης. Που δε θα σπρώχνει τους ‘αδύναμους’ στα σχοινιά του κοινωνικού ρίγκ . Αυτό θα συμβεί αν ι έχοντες ανάγκη(άνεργοι, νεόπτωχοι, κ.λπ.) παίρνουν τη βοήθεια αλλά  το ανταποδίδουν με υπηρεσίες προς τους άλλους. Με αυτό-διαχείριση του συσσιτίου που σε άλλους καιρούς ονομαζόταν ανταμικό. Με προσφορά οιωνδήποτε υπηρεσιών , ανάλογα με τις δεξιότητες, το επάγγελμα, την ηλικία και την αντοχή.

          Τα συσσίτια που οργανώνονται είναι το πρώτο βήμα. Το αναγκαίο για την επιβίωση. Ωστόσο, χρειάζεται κάτι περισσότερο που να μη βαθαίνει το κοινωνικό χάσμα. Η εικόνα όσων σιτίζονται τις γιορτές ή άλλες ημέρες από τα συσσίτια των Δήμων και άλλων κοινωνικών εταίρων γίνεται συχνά βορά στον αδηφάγο τηλεοπτικό σταθμό. Όσοι παίρνουν το πλαστικό πιάτο είναι οι κομπάρσοι μιας διαφημιζόμενης κοινωνικής ευαισθησίας, που ωστόσο δεν τους ανατάσσει ψυχολογικά. Απουσιάζει, όμως, η ανάγκη για όλους  να νιώσουν τη χαρά ότι κερδίζουν τη ζωή τους. Ότι δεν τους χαρίζεται από ελεήμονες συμπολίτες. Όταν  το ‘δώρο’ δεν εξισορροπείται με το ‘αντίδωρο’ , τότε δεν παράγονται θετικά συναισθήματα. Χτίζονται σχέσεις  εξάρτησης, που υπονομεύουν τον πυρήνα της δημοκρατίας.

       Με αφορμή λοιπόν την κρίση οι άνθρωποι ανακάλυψαν τη συντροφικότητα, την ουσία του πολιτισμού. Την αλληλεγγύη. Άρχισαν να σκέφτονται στον πληθυντικό αριθμό. Δε ζουν μόνοι στον πλανήτη. Υπάρχουν οι αδύναμοι, τα θύματα του σαρκοβόρου νεοφιλελευθερισμού . Η παράδοση έχει να ιστορήσει πολλά για την κοινωνική αλληλεγγύη.  Για μια αλληλοβοήθεια που δε θα δημιουργεί ενοχικά συναισθήματα σε όσους βοηθιούνται. Που θα είναι η αναγνώριση ότι όλοι συμμετέχουν, στο μέτρο του δυνατού, σ’ αυτή την κοινωνική διάδραση.

Τσβετάν Τοντορόφ Κίνδυνοι για τη δημοκρατία, Εφημερίδα των συντακτών

Share on linkedinShare on facebookShare on twitterShare on emailMore Sharing Services2

Ιδέες, παλιές και νέες

Από τον Θανάση Γιαλκέτση

Κυκλοφόρησε πρόσφατα και στη γλώσσα μας το βιβλίο του Τσβετάν Τοντορόφ «Οι εσωτερικοί εχθροί της δημοκρατίας» (εκδόσεις Πατάκη). Ο Τοντορόφ εκκινεί από τη διαπίστωση ότι σήμερα η δημοκρατία δεν κινδυνεύει από τους παραδοσιακούς εξωτερικούς εχθρούς της, δηλαδή από τον φασισμό ή τον κομμουνισμό. Σήμερα οι αληθινοί κίνδυνοι προέρχονται από εκείνους που ο Τοντορόφ αποκαλεί «εσωτερικούς εχθρούς» της δημοκρατίας, δηλαδή από τη διαστρέβλωση ορισμένων θεμελιωδών αρχών της. Λαός, ελευθερία και πρόοδος είναι συστατικά στοιχεία της δημοκρατίας, τα οποία όμως, όταν τροφοδοτούν τον λαϊκισμό, τον νεοφιλελευθερισμό και τον μεσσιανισμό αντίστοιχα, μπορεί να γίνουν απειλή για την ίδια τη δημοκρατία. Στη συνέντευξη που ακολουθεί ο Τοντορόφ μιλάει για το βιβλίο του στον Φάμπιο Γκαμπάρο, ανταποκριτή της εφημερίδας «La Repubblica» στο Παρίσι.

-Στην κλασική μορφή της φιλελεύθερης δημοκρατίας, συλλογικά συμφέροντα και ατομικά συμφέροντα πρέπει πάντοτε να εξισορροπούνται;

«Ο κλασικός φιλελευθερισμός, από τον Λοκ ώς τον Μοντεσκιέ, διακήρυσσε την ελευθερία των ατόμων, αλλά ποτέ δεν τη φανταζόταν ως απεριόριστη ελευθερία. Οπως υπενθύμιζε ο Μπερκ, η ελευθερία στον δημόσιο χώρο γίνεται πάντοτε εξουσία. Για τους στοχαστές του φιλελευθερισμού κάθε απεριόριστη εξουσία είναι κίνδυνος. Οποιος κατέχει εξουσία προσπαθεί να την επεκτείνει και ο πειρασμός της τυραννίας είναι σύμφυτος με την ανθρώπινη συμπεριφορά. Συνεπώς, για την καλή λειτουργία του κράτους, οι εξουσίες πρέπει να περιορίζουν και να αντισταθμίζουν η μια την άλλη. Μόνον έτσι αποφεύγεται ο κίνδυνος του δεσποτισμού».

-Αυτή η ισορροπία υποτίθεται ότι είναι η καρδιά της δημοκρατίας;

«Ακριβώς. Η δημοκρατία δεν χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία μιας μοναδικής αρχής, αλλά από την ισορροπία ανάμεσα σε διαφορετικές αρχές. Οταν αυτή η ισορροπία λείπει, υπάρχει ο κίνδυνος ανησυχητικών παρεκκλίσεων. Η πιο φανερή περίπτωση είναι εκείνη του ακραίου φιλελευθερισμού, που είναι καρπός μιας υπέρμετρης επέκτασης της ορθής αρχής της ελευθερίας».

-Η ελευθερία πρέπει να περιορίζεται;

«Πάντοτε οι άνθρωποι προέβαλλαν διεκδικήσεις ατομικής ελευθερίας αλλά και συλλογικής ένταξης. Κοινό καλό και ατομικό καλό δεν βαδίζουν πάντοτε προς την ίδια κατεύθυνση. Η δημοκρατία, χάρη στον μικτό της χαρακτήρα, προσπαθεί να τα διαφυλάσσει και τα δύο. Στο παρελθόν, οι λαϊκές δημοκρατίες –που γνώρισα όταν ήμουν νέος στη Βουλγαρία- στο όνομα του συλλογικού συμφέροντος δεν άφηναν καμιά ελευθερία στο άτομο. Σήμερα οι δημοκρατίες διατρέχουν τον αντίθετο κίνδυνο, δηλαδή την τυραννία του ατόμου, η οποία, στο όνομα μιας απόλυτης και άμετρης ελευθερίας, υποτάσσει όλη την κοινωνική ζωή στην κυριαρχία μιας οικονομίας που ρυθμίζεται αποκλειστικά από τους νόμους της αγοράς. Σε αυτήν την προοπτική, απαιτούν την απουσία κάθε πολιτικού και κοινωνικού ελέγχου των ιδιωτικών δυνάμεων της οικονομίας. Και μερικές φορές φτάνουν μέχρι και στον κρατικό νεοφιλελευθερισμό, που είναι ένας τερατώδης συνδυασμός, στον οποίο ο ρόλος του κράτους είναι να διαλύει το ίδιο το κράτος και να εμποδίζει κάθε έλεγχο της κοινωνίας πάνω στη δραστηριότητα των ατόμων».

-Το πρωτείο του ατόμου αρνείται να πάρει υπόψη του το συλλογικό συμφέρον;

«Ναι, αλλά και όταν η κοινωνία προσπαθεί να ασχοληθεί με το κοινό καλό, η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας συχνά της αφαιρεί κάθε δυνατότητα παρέμβασης. Το βλέπουμε σήμερα στη Γαλλία, όπου ο Ολάντ δυσκολεύεται να υλοποιήσει τις προεκλογικές του υποσχέσεις, ανακαλύπτοντας ότι έχει πολύ περιορισμένα περιθώρια ελιγμών. Μπροστά στη δύναμη της οικονομίας η πολιτική εξουσία εμφανίζεται ανήμπορη. Και οι δημοκρατίες κινδυνεύουν να μετατραπούν σε ολιγαρχίες κατευθυνόμενες από λίγους, οι οποίοι ελέγχουν την οικονομική εξουσία».

-Ο μεσσιανισμός είναι ο κίνδυνος που διατρέχει η δημοκρατία όταν, επειδή θεωρεί τον εαυτό της ανώτερο, νομίζει ότι οφείλει να παρεμβαίνει για να επιβάλλει στους άλλους τις αρχές της. Ετσι δεν είναι;

«Ο πολιτικός μεσσιανισμός είναι μια μορφή ύβρεως που κατέλαβε τους ανθρώπους στον καιρό του Διαφωτισμού, διαστρέφοντας το αίτημα της προόδου. Η αποικιοκρατία, με την αξίωσή της να επιβάλει στους “άγριους” λαούς έναν πολιτισμό που θεωρούνταν ανώτερος, γεννήθηκε από αυτήν την προοπτική. Ακόμη και η ιδεώδης κοινωνία του κομμουνισμού ήταν ένα είδος μεσσιανισμού. Σήμερα βρισκόμαστε σε μια νέα φάση, που χαρακτηρίζεται από πολέμους οι οποίοι θέλουν να επιβάλουν το καλό σε άλλους λαούς. Πρόκειται για μια μεσσιανική στάση που θυμίζει την αποικιοκρατική περίοδο. Οπως και τότε, πιστεύουμε αφελώς στην ανωτερότητα της δημοκρατίας, σε σημείο να θεωρούμε ορθό και θεμιτό να την επιβάλλουμε και στους άλλους με ασύμμετρους πολέμους, των οποίων θύματα είναι κυρίως οι άμαχοι πληθυσμοί. Ολα αυτά δεν έχουν άλλο αποτέλεσμα από το να αποδυναμώνουν τη δημοκρατία».

-Ενας άλλος «εσωτερικός» εχθρός της δημοκρατίας είναι ο λαϊκισμός…

«Ο λαϊκισμός δεν εκδηλώνεται μόνο με την ξενοφοβία και τον ρατσισμό. Είναι πράγματι παρών κάθε φορά που έχουμε την αξίωση να βρίσκουμε απλές λύσεις για πολύπλοκα προβλήματα, προτείνοντας θαυμαστές συνταγές σε όσους δεν έχουν τον χρόνο να εμβαθύνουν. Ο λαϊκισμός μπορεί να είναι τόσο αριστερός όσο και δεξιός, αλλά προτείνει πάντοτε άμεσες λύσεις που δεν συνυπολογίζουν τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Ο λαϊκισμός προτιμάει τις απλουστεύσεις και τις γενικεύσεις, εκμεταλλεύεται τον φόβο και την ανασφάλεια, επικαλείται τον λαό βραχυκυκλώνοντας τους θεσμούς. Η δημοκρατία όμως δεν είναι μια διαρκής συνέλευση, ούτε μια συνεχής δημοσκόπηση».

-Ορισμένες συμπεριφορές των πολιτικών δεν βαθαίνουν το χάσμα που τους χωρίζει από την κοινωνία;

«Αυτό συνέβαινε πάντοτε, επειδή ο άνθρωπος της εξουσίας δεν ζει πλέον την ίδια ζωή με τον κοινό άνθρωπο. Λησμονάει τις κριτικές του παρελθόντος για να επωφεληθεί από τη θέση που έχει κατακτήσει. Σε αυτό σήμερα προστίθεται το πρόβλημα της “αποπροσωποποίησης” της εξουσίας. Στο παρελθόν, οι μορφές της εξουσίας μπορούσαν πιο εύκολα να προσδιοριστούν και επομένως ήταν δυνατόν να εξεγερθεί κανείς εναντίον ενός ορατού εχθρού. Με την παγκοσμιοποίηση, η οικονομική εξουσία έγινε μια διάχυτη, φευγαλέα, απρόσωπη εξουσία. Δεν ξέρουμε πλέον πώς να δράσουμε, εναντίον ποιου να εξεγερθούμε. Αισθανόμαστε ανήμποροι. Πράγμα που εξηγεί μια ορισμένη απογοήτευση απέναντι στη δημοκρατία».

-Τη συμμερίζεστε;

«Εγώ είμαι πεισμένος ότι η δημοκρατία έχει ακόμη τη δυνατότητα να παρεμβαίνει, τουλάχιστον ώς ένα βαθμό, στην πραγματικότητα. Τα κόμματα και τα προγράμματά τους δεν είναι όλα ίδια και με την ψήφο είναι δυνατόν να καθοριστούν ορισμένες επιλογές στο πεδίο της οικονομίας και της κοινωνίας».

-Οι πολίτες έχουν συχνά την εντύπωση ότι μετρούν περισσότερο μέσα από τις πρωτοβουλίες της βάσης παρά μέσα από τις τυπικές διαδικασίες της δημοκρατίας. Τι σκέφτεστε γι’ αυτό;

«Η δημοκρατία έχει ίσως χάσει ένα μέρος της ελκτικής της δύναμης, αλλά μέσα από τους μηχανισμούς της παρέχει ακόμη πολλή εξουσία, αν και τα αποτελέσματα είναι λιγότερο ορατά από όσο ήταν στο παρελθόν. Μολονότι είναι αποδυναμωμένη, η εξουσία του κράτους παραμένει σημαντική. Είναι μια εξουσία που πρέπει να ασκείται με την ψήφο και με τον έλεγχο. Η δημοκρατία δεν εξαντλείται σε μία μόνο μορφή συμμετοχής. Η καθολική ψηφοφορία είναι σίγουρα μια θεμελιώδης αρχή, αλλά είναι μόνον ένα στοιχείο μεταξύ πολλών άλλων. Ιδού γιατί ο πολλαπλασιασμός των πεδίων στράτευσης στη δημόσια ζωή είναι μια ένδειξη της ζωτικότητας της δημοκρατίας».

07/04/2013

programs in folklore and creative writing

From:"Schmidt, Claire Margaret" <SchmidtCla@missouri.edu>
Date: Tue, 9 Apr 2013 21:06:06 +0000

I responded off-list to the student's particular questions, but 
thought I'd throw in with general suggestions.

The English department at the University of Missouri has strong 
programs in folklore and creative writing. Within our English 
department, the Folklore, Oral Tradition and Culture Studies Program 
has a strong relationship with the Creative Writing Program, and many 
university-based resources for PhD work that draws on creative writing 
and folklore. Our PhD students (I am one, defended and about to 
deposit, and lucky to have landed a good academic job) are funded with 
a decent living stipend and health care, we get to teach a wide 
variety of exciting classes, there are a number of writing fellowships 
available, and we have a very good job placement history. There are MA 
and PhD students in fiction writing, poetry, and creative nonfiction 
who specialize in folklore, and vice versa; some of these students are 
international and some are domestic.

The website for the folklore program is here:
http://folklore.missouri.edu/

The Center for Studies in Oral Tradition and the journal Oral 
Tradition is also at the University of Missouri:
http://oraltradition.org/

The University of Missouri's Creative Writing Program is ranked quite 
highly:
http://english.missouri.edu/creative-writing.html

Best,
Claire Schmidt
President, English Graduate Student Association
Folklore, Oral Tradition and Culture Studies Program
Department of English
University of Missouri

__________________________________________________________________________________

From: M?nire Bozdemir [munirebozdemir@googlemail.com<mailto:munirebozdemir@googlemail.com
 >]
Sent: Monday, April 08, 2013 9:05 PM
To: Mills, Margaret
Subject: folk tales from Turkey & fiction writing

Dear Professor Mills,

I am a second year MFA student in fiction writing at Columbia 
University, School of the Arts. For my thesis I am working on writing/ 
re-writing folk tales that I collected and video-recorded traveling 
through villages in Aegean Turkey. In my collection, I also have 
legends, love stories that turned into legends and some other tales 
that I find a little difficult to categorize.

I am looking for writing and/or teaching fellowships or PhD programs 
that will allow me continue working on folk/fairy tales. As I am an 
international student I am not eligible to apply for many writing 
fellowships in the USA and I don`t have enough information about the 
programs that welcomes both research and creative writing in folklore 
studies. I would appreciate it a lot if you could offer me suggestions 
and advise on this issue. Thank you very much. Please send any ideas 
to me off the list.

Thank you,

Corporate Voices: Institutional and Organisational Friday 5th - Oral Histories The Annual Conference of the Oral History Society ,Saturday 6th July 2013

From: Margaretta Jolly <M.Jolly@sussex.ac.uk> Date: April 5, 2013 7:16:21 PM GMT+03:00 Corporate Voices: Institutional and Organisational Oral Histories The Annual Conference of the Oral History Society in conjunction with  the Centre for  Life History and Life Writing Research, University of  Sussex Venue: University of Sussex Date: Friday 5th - Saturday 6th July 2013 FULL DETAILS, PROGRAMME AND BOOKING FORM AVAILABLE AT  http://www.ohs.org.uk/conferences/2013.php See also http://ohs.org.uk What is the business of oral history? What is the relationship between  oral history and  business? Why have institutions and businesses wanted  to record their histories? And how  have they used their oral history? This conference opens up our traditional focus on community and  domestic lives to  explore the hidden histories of private companies  and business, public institutions,  hospitals, universities, museums,  public utilities, local and national governmental,  campaigning bodies  and charities. We would like to hear about what interviews with those   who work in institutions and organisations tell us about  organisational history and  memory, the institutional or educational  community, and more. This conference would bring into dialogue historians of business,  education and health  with oral historians who have been commissioned  to work with and within institutions to  create and document their oral  history. We would like to hear from those, too, who work  in public  history, scholars of business memoir or biography, and, ideally,   institutional commissioners or archivists, and interviewees  themselves. We also invite  honest and practical sharing of experiences  of negotiating with private sector funders  or large institutions, and  of working with those with high public profiles. The  conference will  additionally encourage discussion of how these experiences relate to   working with the media and the general public, which are often part of  the package of an  institutionally-framed oral history. Keynotes confirmed include: Bruce Weindruch (Founder/CEO, History Factory, USA) Founded in 1979, History Factory is a US-based pioneer of 'heritage  management':  'leveraging the collective memory of organizations—the  stories told, the words used,  and their commonly understood meanings— to help implement strategies and tactics that  shape the future.'  Working with clients as varied as Subaru, Campbell Soups, Prudential   and Whirlpool, History Factory offers a range of products and services  from publications  and exhibitions to archival services and oral history. AbdelAziz EzzelArab (American University in Cairo, Egypt) Professor Abdelaziz Ezzelarab directs the American University in  Cairo's Economics and  Business History Research Center, whose staff  members have interviewed leading figures  active in Egyptian business,  industry, commerce, and government since the mid-20th  century. He will  introduce us to a unique oral history archive in Egypt, a land known   for its business culture and also one which has been at the forefront  of the Arab Spring. For queries, please contact the conference administrator Belinda  Waterman at  Belinda@essex.ac.uk

Ν. Χατζηνικολάου, Συνεννόηση και δράση!, Enikos, 1 Απριλίου 2013

Μια από τις πιο σοβαρές παρενέργειες της βαθειάς οικονομικής κρίσης που πλήττει τα τελευταία χρόνια τη χώρα μας είναι η προϊούσα αποδυνάμωση της διεθνούς της θέσης, η απομείωση δηλαδή της επιρροής και των ερεισμάτων της στην ευρωπαϊκή και την παγκόσμια σκηνή και κατά συνέπεια η αύξηση του κινδύνου να υπάρξουν δυσάρεστες εξελίξεις στα κρίσιμα, ανοικτά μέτωπα των εθνικών μας θεμάτων. Η πρόσφατη μάλιστα κυπριακή τραγωδία έρχεται τώρα να επιβαρύνει και να φορτίσει ακόμη περισσότερο την ατμόσφαιρα έντονης ανησυχίας και αγωνίας, που ήδη υπήρχε στην Ελλάδα για την επόμενη μέρα των σχέσεών μας με την Τουρκία, τα Σκόπια και τους άλλους βόρειους γείτονές μας. Και βέβαια οι δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Νταβούτογλου, για το θέμα της εκμετάλλευσης των κοιτασμάτων φυσικού αερίου στη Μεγαλόνησο, αποκάλυψαν πλήρως τις τουρκικές προθέσεις.

Η ΑΓΚΥΡΑ  έσπευσε κατά τρόπο προκλητικό και ωμά εκβιαστικό να «αξιοποιήσει» την εξαιρετικά ευνοϊκή για την ίδια συγκυρία της κατάρρευσης του τραπεζικού συστήματος στη Λευκωσία και να ζητήσει μοιρασιά του κυπριακού «θησαυρού», βάζοντας για πρώτη φορά επίσημα στο τραπέζι όχι μόνο σενάρια λύσεων τύπου Ανάν, αλλά ακόμη και θέμα οριστικής διχοτόμησης του νησιού και δημιουργίας δύο ανεξάρτητων κρατών. Παράλληλα, είναι γνωστή η επιθετική τακτική που έχει επιλεγεί από την Τουρκία και σε ό,τι αφορά την ελληνική ΑΟΖ και ιδίως τον θαλάσσιο χώρο νότια του Καστελόριζου. Οι γείτονές μας προφανώς νοιώθουν αυτή την περίοδο, υπό την αδιαμφισβήτητη ηγεσία του Ερντογάν, εξαιρετικά ισχυροί απέναντι σε μια κοινωνικά ταλαιπωρημένη, πολιτικά διχασμένη και οικονομικά καθημαγμένη Ελλάδα και επιχειρούν να επιβάλουν τις λύσεις που τους συμφέρουν, αδιαφορώντας παντελώς για το διεθνές δίκαιο.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΡΙΣΗ  έχει ανοίξει την «όρεξη» της Τουρκίας και στη Θράκη. Είναι κοινό μυστικό ότι διάφορα παράκεντρα ημιεπίσημης προπαγάνδας της Αγκυρας οργιάζουν στη Ροδόπη και στην Ξάνθη απεργαζόμενα σενάρια αποσταθεροποίησης των τοπικών κοινωνιών και δορυφοροποίησης των πολυεθνικών μουσουλμανικών πληθυσμών που ζουν στην περιοχή. Παράλληλα, πραγματοποιούν μια καλά οργανωμένη διεθνή εκστρατεία δυσφήμησης του ελληνικού κράτους, μιλώντας για δήθεν καταπίεση και προβάλλοντας μια κατασκευασμένη, άθλια εικόνα, στηριγμένη μόνο στο ψεύδος και στο μίσος, αποσκοπώντας μεσοπρόθεσμα στη δημιουργία θρακικού ζητήματος. Και βέβαια οι Τούρκοι πολύ συχνά συνεργάζονται στην ανθελληνική τους προπαγάνδα με τους διεθνείς πυρήνες των Σκοπιανών, που επίσης «διαπρέπουν» τον τελευταίο καιρό στην κατασυκοφάντηση της χώρας μας ανά τον κόσμο, με αλυτρωτικά συνθήματα και ιστορικές «κατασκευές».

ΕΙΝΑΙ ΠΡΟΦΑΝΕΣ  ότι απέναντι σε αυτή την απροκάλυπτη και κλιμακούμενη επίθεση η φτωχή Ελλάδα της κρίσης, η Ελλάδα της ύφεσης και της ανεργίας πρέπει τώρα να βρει τον τρόπο όχι μόνο να αμυνθεί, αλλά και να αντεπιτεθεί. Διαφορετικά οι εξελίξεις σε όλα τα ανοικτά μέτωπα των εθνικών μας θεμάτων θα είναι δραματικές. Και θα υπονομεύσουν μόνιμα, οριστικά και αμετάκλητα την πορεία της χώρας. Οι πολιτικοί μας ταγοί οφείλουν, λοιπόν, χωρίς χρονοτριβή να συναισθανθούν τις ευθύνες τους και να συνεννοηθούν. Οφείλουν να χαράξουν από κοινού μια έξυπνη, αποτελεσματική και προσαρμοσμένη στα δεδομένα της κρίσης εθνική στρατηγική για την προάσπιση των συμφερόντων της χώρας και για την αξιοποίηση του εθνικού μας πλούτου. Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει χρέος να συγκαλέσει τάχιστα σύσκεψη με τους αρχηγούς όλων των κομμάτων, για τα εθνικά μας θέματα, ώστε να υπάρξει ένα ελάχιστο πλαίσιο συμφωνίας, για τις επόμενες κινήσεις της χώρας μας στη διεθνή σκακιέρα. Τα σύννεφα έχουν αρχίσει να μαζεύονται απειλητικά στον ορίζοντα... Απαιτείται επειγόντως δράση!

Γιάννης Μπασκόζος, Σοκ - το κλείσιμο του Βιβλιοπωλείου της Εστίας, Το Βήμα, 31 Μαρτίου 2013

Έκλεισε το Βιβλιοπωλείον της Εστίας. Είδηση - σοκ. Σε οποιαδήποτε προηγμένη χώρα της Ευρώπης σήμερα έξω από το βιβλιοπωλείο οι βιβλιόφιλοι θα πραγματοποιούσαν συγκέντρωση, θα άναβαν κεράκια στη μνήμη ενός πολιτιστικού θεμέλιου του νεότερου κράτους μας, θα υπήρχαν «αγανακτισμένοι» διανοούμενοι που με ψήφισμά τους θα ζητούσαν να γίνει κάτι για να σωθεί το βιβλιοπωλείο. 

Από αυτόν τον χώρο πέρασε η λογοτεχνική γενιά του ΄30 που καθόρισε το νεοελληνικό πολιτιστικό στίγμα και κατόπιν η γενιά των ταραγμένων χρόνων του ΄60. Μετά έδωσε εκεί το ραντεβού της η ανανεωτική γενιά του ΄80 και όλοι οι άλλοι που θεωρούσαν ότι η Εστία δεν ήταν βιβλιοπωλείο αλλά «ναός», «σπουδαστήριο», «πανεπιστήμιο», χώρος διαλόγου και ανανέωσης των ιδεών.

Φυσικά η είδηση ότι έκλεισε το Βιβλιοπωλείο της Εστίας, πλην κάποιων ρομαντικών – και είναι έκπληξη ότι τα social media  θυμήθηκαν κάτι από τον πρωταρχικό ρομαντικό εαυτό τους κι έγραψαν κάτι – ουδείς επίσημος ή ανεπίσημος, πολιτιστικό σωματείο ή κάτι άλλο, τουλάχιστον μέχρι στιγμής έδειξε να συγκινείται. 

Και γιατί άλλωστε να συγκινηθεί κάποιος; Σε μια χώρα με κοντή μνήμη κάτι τέτοιες νοσταλγίες θεωρούνται απομεινάρια μιας άλλης εποχής – ενώ αν κλείσει η Proton Bank έχουν να κλάψουν πολλοί περισσότεροι.

Έγραφα χωρίς καν να υποπτεύομαι το οδυνηρό τέλος πέρυσι:  «Σε κάποιες χώρες η ιστορία του πολιτισμού τους έχει τα θεμέλιά της σε θεσμούς που αποτέλεσαν εστίες νεωτερικών απόψεων και εφαλτήριο για την πρόοδό τους. Στη χώρα μας οι θεσμοί αυτοί στη νεότερη ιστορία είναι πολύ λίγοι. Ανάμεσά τους ξεχωρίζει η Εστία. Μια οικογενειακή επιχείρηση που σήμερα διευθύνεται από την πέμπτη γενιά της, συγκαταλέγεται ανάμεσα στις δώδεκα μακροβιότερες ελληνικές επιχειρήσεις, εκδίδει το μακροβιότερο ελληνικό περιοδικό και στον κατάλογό της περιλαμβάνονται 1.500 συγγραφείς και 4.000 νέοι τίτλοι, πολλοί εκ των οποίων διαμόρφωσαν τη φυσιογνωμία του ελληνικού πνευματικού πολιτισμού».

Θυμίζω ότι το Βιβλιοπωλείον της Εστίας δημιουργήθηκε από τον Γ. Κασδόνη το 1885 και στεγάστηκε στην οδό Σταδίου 32. Τη συνέχεια του εκδοτικού οίκου ανέλαβε ο ανιψιός του Ιωάννης Δ. Κολλάρος, ο οποίος θα συνδέσει το όνομά του με τα καλά εκπαιδευτικά βιβλία, το Πανελλήνιον Βιβλιογραφικόν Δελτίον, τις μεταφράσεις αρχαίων ελλήνων συγγραφέων κτλ. Το 1925 εισέρχεται στον εκδοτικό οίκο ο Κωνσταντίνος Σαραντόπουλος, ανιψιός του Ι. Δ. Κολλάρου, που θα αναλάβει την επιχείρηση μόνος του μετά τον θάνατο του θείου του, το 1956.

Ο Κ. Σαραντόπουλος θα συνδέσει το όνομά του με τη δημιουργία της περίφημης Σειράς Νέας Ελληνικής Λογοτεχνίας στην οποία θα στεγαστεί το σύνολο της γενιάς του ΄30. Το 1972 ο εκδοτικός οίκος περνάει στα χέρια της κόρης του Κ. Σαραντόπουλου, Μαρίνας (Μάνιας) Καραϊτίδη, η οποία θα ανανεώσει την εκδοτική παραγωγή με νέες σειρές και ονόματα. Η  συνέχεια ανήκε στα παιδιά της κυρίας Μάνιας, την  Εύα Καραϊτίδη στο εκδοτικό (που ευτυχώς συνεχίζει με συνεχώς καλύτερους τίτλους) και τον Γιάννη Καραϊτίδη που ανέλαβε το βιβλιοπωλείο σε αυτή τη δύσκολη εποχή.

Είναι ορισμένοι που λοιδορούν τα μεγάλα βιβλιοπωλεία του κέντρου. Αγνοούν ότι είναι ο πνευματικός πνεύμονας  - μεταφορικά αλλά και κυριολεκτικά- της πρωτεύουσας. Εκεί πουλιούνται τα βιβλία, μαζεύεται το χρήμα για να διοχετευτεί στους εκδότες, τους τυπογράφους και τους συγγραφείς. Αν αφήσουμε να κλείσουν, κάποτε θα κτυπάμε το κεφάλι μας.

Όμως το Βιβλιοπωλείο της Εστίας ήταν ένα συμβολικό κεφάλαιο στην πνευματική ζωή της χώρας. Θα μας λείψει η Μαρία και οι άλλοι εργαζόμενοι τόσα χρόνια στο βιβλιοπωλείο, που ήξεραν τα πάντα για το βιβλίο. Θα μας λείψει το υπόγειο, που έβρισκες όποιο βιβλίο δεν έβρισκες αλλού. Θα μας λείψει η κυρία Μάνια, ο άνθρωπος - φτερούγα όλων των σκεπτόμενων επισκεπτών του βιβλιοπωλείου.

Παρουσίαση του βιβλίου "Πολιτισμοί και κοινωνίες της νότιας Πίνδου

Μετά την παρουσίαση στο 'Απάγγιο':Γιώργος Νίκας, Ν. Γκίζας, Δ. Τσουμελέκας, Β. Ντερμάρης, Σ. Νταλαούτης, Θ. και Κ. Σούλτη, Φ.Λεοντάρη, Ε. Νταλαούτη και Α. Συγκούνα