Οι σύγχρονοι καλικάντζαροι

Των Φώτων σήμερα. Μια γιορτή που υμνολογεί τη σημασία του καθαρτήριου νερού στη ζωή του ανθρώπου. Το νερό είναι αυτό που ξεπλένει τις αμαρτίες, που αναζωογονεί, που εγκαινιάζει μια νέα αρχή. Ειδικά όταν έχει προηγηθεί μια χρονική περίοδος ό που η εξουσία πέρασε στα χέρια εκφραστών της κοσμικής ανωμαλίας. Τέτοιοι ήταν οι καλικάντζαροι που για δώδεκα μέρες έφεραν τα πάνω κάτω. Είναι πολλές οι ιστορίες για τα όντα αυτά που ήταν ο φόβος και ο τρόμος στο παρελθόν, ειδικά μετά το πρώτο σκοτάδι.Μαγάριζαν τα τρόφιμα και τα φαγητά, κατέβαιναν από την καμινάδα, αναστάτωναν τη ζωή των ανθρώπων. Με τον καιρό έγιναν συμπαθητικές λαϊκές φιγούρες που κρατούσαν συντροφιά στους ανθρώπους.

       Από τις 5 Γενάρη ετοίμαζαν την αποχώρησή τους. Στις μέρες μας οι ιστορίες με τους καλικάντζαρους έχουν ξεχαστεί, ο μόνος ίσως φιλόξενος χώρος είναι τα παιδικά αναγνώσματα. Οι καμινάδες για πολλά χρόνια εξαφανίστηκαν και οι πόρτες ασφαλείας στα διαμερίσματα δύσκολα ανοίγουν.

      Ωστόσο, οι καλικάντζαροι έχουν μεταλλαχτεί. Απέκτησαν νέα γνωρίσματα. Έχουν μεταμφιεστεί σε διαχειριστές της εξουσίας. Είναι βιαιότεροι των παλιών καλικάντζαρων.Είναι κυνικοί και αδίστακτοι.Οι παλιοί ήταν προβλέψιμοι αλλά και αφελείς. Με τον καιρό έγιναν υλικό για διασκεδαστικές ιστορίες. Οι σύγχρονοι καλικάντζαροι έχουν τον τρόπο να μιλάνε ευχάριστα, αλλά να πράττουν τα αντίθετα. Οι λέξεις γι’ αυτούς έχουν χάσει τη σημασία τους.Εξυπηρετούν κάθε φορά τις ανάγκες των ποικιλώνυμων διαχειριστών της εξουσίας.

       Οι παλιοί ήταν μαυροτσούκαλοι, με κόκκινα μάτια.Η εμφάνισή τους πρόδινε το ρόλο που είχαν.Οι σύγχρονοι έχουν τον τρόπο να ξεγελάνε.Άψογα ντυμένοι, με προσεγμένο μακιγιάζ, με οδοντοστοιχία απαστράπτουσα, με αστραφτερό χαμόγελο που γεμίζει όλο το στόμα. Όμως, όλο αυτό εξυπηρετεί την εικόνα. Δεν εκφράζει την ουσία.Πίσω από αυτό το προσωπείο κρύβεται το πρόσωπο ενός σύγχρονου Μακιαβέλι, ενός αδίστακτου Κυανοπώγωνα που οι άλλοι γίνονται στα χέρια του αντικείμενο εξουσιαστικής ηδονής.

      Ίσως, σήμερα των Φώτων, το καθαγιασμένο νερό μπορεί να μας φωτίσει όλους.Δεκάδες χρόνια οι καλικάντζαροι έχουν φτιάξει το βασίλειό τους στη χώρα μας. Να που η αγιαστούρα του παπά, φόβητρο για τους παλιούς, μπορεί να γίνει φραγγέλιο για τους σύγχρονους καλικάντζαρους.

Τηλέμαχος Κώτσιας,ο χορός της νύφης, μυθιστόρημα

Το γλέντι συνεχίστηκε μέχρι τα χαράματα. Η Βίκυ έπεσε σε βαθύ ύπνο. Κάποια στιγμή άρχισε να συνέρχεται. Έντονες φαντασιώσεις τής δημιουργούνταν μεταξύ ύπνου και ξύπνου καθώς προσπαθούσε να συνειδητοποιήσει πού βρισκόταν. Το κλαρίνο ακουγόταν από απόσταση, σαν από κάποιο ραδιόφωνο. Ένιωσε να χορεύει ακόμα, να κολυμπάει στις γλυκές μελωδίες των ηπειρώτικων τραγουδιών. Είχε τώρα την αίσθηση ότι οι άνθρωποι, προτού γεννηθούν, μέσα στην κοιλιά της μάνας τους γλεντούν με ηπειρώτικα τραγούδια.

Μια γυναίκα θερμή κι απρόβλεπτη, που δεν ξέρει τι θέλει από τη ζωή της. Ένας άντρας μετρημένος και διστακτικός. Θα βρουν άραγε το κοινό σημείο που ψάχνουν; Ένας μύθος με ηπειρώτικο άρωμα, από τα βάθη των αιώνων, θα τους προκαλέσει να εξερευνήσουν τα σκοτάδια που κρύβουν μέσα τους. Ωστόσο η απρόβλεπτη συμπεριφορά και η στιγμιαία απόφαση θα ανατρέψουν τα πάντα.

Ποιο είναι το πεπρωμένο της παράδοσης στον σύγχρονο κόσμο; Ενώ άλλοτε οι παραδόσεις ήσαν πηγή συνοχής και συνέχειας, σήμερα οι περισσότερες έχουν διαβρωθεί ή εξαφανίστηκαν εντελώς. Ορισμένοι πιστεύουν ότι η καταστροφή των παραδόσεων είναι βασική αιτία της σύγχρονης πνευματικής και κοινωνικής παρακμής. Κάποιοι άλλοι αντιμετωπίζουν το ίδιο ακριβώς φαινόμενο ως χειραφέτηση, που ανοίγει το δρόμο σε νέους τρόπους ζωής και νέες μορφές πολιτιστικής έκφρασης. 
"Τα ερείπια του παρελθόντος" εξετάζουν κριτικά τις δύο αυτές προοπτικές και τοποθετούν τη διαμάχη σε μια διαφορετική βάση. Ούτε η θρηνολογία για «τον κόσμο που χάσαμε» ούτε οι ύμνοι για την παρακμή της παράδοσης αποτιμούν τη σπουδαιότητα των παραδόσεων. Το βιβλίο περιγράφει την παράδοση που εξαφανίστηκε, αναλύει τις αιτίες, αξιολογεί όσες παραδόσεις επιβίωσαν και πραγματεύεται τον ρόλο τους στις μέρες μας. 

Επιτρέψτε μου να ευχηθώ σε όλους με τα λόγια των Θρακιωτών

Μπερεκέτια και Γεροσύνη...

σε όλους και όλες

Ποίηση Τάκη Σινόπουλου

Ανοίξτε τώρα το σπίτι.Ανάψτε το φως
για νάμπει ο αναμενόμενος.
Από μακριά μονάχος του έρχεται.
Είναι κρύα κρύα τα χέρια του.
Είναι ήσυχος ήσυχος.
Είναι αμίλητος πολύ.
(...)

Ανάψτε τώρα το φωςς

Πάει ο παλιός ο χρόνος

«Πάει ο παλιός ο χρόνος».Συνηθίζεται να τραγουδιέται την παραμονή της Πρωτοχρονιάς. Όσο κι αν ζούμε σε μια εποχή που συνεχώς αλλάζει, σε μια ιστορική φάση που η τεχνολογία δείχνει να έχει αναπτύξει φρενήρη ρυθμό.Που η διαρκής και ευθύγραμμη εξέλιξη έχει γίνει   «ο βωμός» των νέων θεοτήτων(κατανάλωση, αχαλίνωτη ανάπτυξη, κ.λπ.).Όμως, ο άνθρωπος φυλάει καλά κρυμμένη στις πολύπτυχες φυλλωσιές της καρδιάς του την ανάγκη για ένα νέο ξεκίνημα. Την πίστη στο μηδενισμό του χιλιομετρητή και την επανεκκίνησή του από την αρχή. Ο άνθρωπος, ακόμη και εκείνος που έχει βάλει στο εικονοστάσι του την τελευταία εκδοχή του iphone και ipad, νιώθει την ανάγκη να επιστρέψει στην ασφάλεια παλιότερων αντιλήψεων για το χρόνο. Στην ιδέα δηλαδή πως όλα είναι ένας κύκλος, ένας τροχός που κάθε χρόνο τέτοιον καιρό φτάνει στο τέλος της πορείας.

       Για το λόγο αυτό ο χρόνος ο παλιός που φεύγει παριστάνεται με γέρο, με άσπρα μαλλιά. Αντίθετα, ο νέος χρόνος ταυτίζεται με μωρό που φέρνει ελπίδα, προσδοκίες για μια νέα αρχή, για ένα καλύτερα μέλλον. Δεν είναι τυχαίο που η Πρωτοχρονιά έγινε τελικά το σύμβολο για ένα νέο ξεκίνημα.Πέρα από θρησκείες και διαφορετικές μορφές μέτρησης του χρόνου , η Πρωτοχρονιά  είναι το σύμβολο της νέας εποχής, της καπιταλιστικής.Της παγκοσμιοποίησης που επεκτάθηκε σε όλη την υφήλιο. Έγινε η νέα γλώσσα του ανθρώπου. Από τη μια μεριά φορτώθηκε με τις προσδοκίες για καταναλωτική σπατάλη.Για αύξηση της παραγωγής .Για φετίχ ευημερίας και πλαστικής ευτυχίας. Από την άλλη πήρε τη θέση του υποκατάστατου για τον σύγχρονο άνθρωπο. Που έχει ανάγκη από επιστροφή.Από μια μήτρα πολιτιστικής ασφάλειας.

       «Πάει ο παλιός χρόνος» λοιπόν. Μοιραία, οι προσδοκίες από τον καινούργιο είναι πολλές.Ο παλιός αφήνει πίσω του μαυρίλα.Σύννεφα βαριά φορτωμένα. Κατάθλιψη και απελπισία. Ανθρώπους απεγνωσμένους. Μοναχικές ψυχές που πέφτουν θύματα της αναλγησίας των ισχυρών. Κάθε μέρα του 2011 και μια νέα πληγή. Τον τελευταίο καιρό αυγαταίνουν και οι απώλειες απόκληρων. Σε παγκάκια.Σε ψυγεία, σε πεζοδρόμια.Παντού. Αντιμετωπίζονται σαν τα περιττώματα των σκύλων. Χρειαζόμαστε κάποιους να τους μαζεύουν αθόρυβα, δεν «υπάρχει λόγος να χαλάσουμε τη φωτισμένη βιτρίνα της πόλης».

       Και ο καινούργιος; Μοιάζει με τους κληρονόμους που οι πρόγονοι του κληροδοτούν μόνο χρέη. Ωστόσο, η προσδοκία πάντα υπάρχει.Φτάνει να μην είναι μεταφυσική.Να μην την έχουμε εναποθέσει σε άλλους.Τότε μόνο , μπορεί το χαμόγελο του νέου  χρόνου να ζεστάνει το μέλλον μας.

Όταν το κοριτσάκι με τα σπίρτα συνάντησε τον Αγιάννη

       Οι γιορτάρες μέρες που έρχονται είναι δεμένες με τη γέννηση, την αισιοδοξία για κάτι καλύτερο. Είναι η αισιοδοξία που όλες οι θρησκείες έχουν ενσωματώσει στο δόγμα τους. Παλιότερα, ήταν  Ήλιος, ο Μίθρα των Περσών, που πάλευε με το θεριό του σκοταδιού κι έβγαινε νικητής φέρνοντας τα μαντάτα στους ανθρώπους για τη νίκη των δυνάμεων του καλού. Αργότερα, ήρθε ο χριστιανισμός που συμπύκνωσε την αισιοδοξία για τα μελλούμενα στη φράση «Χριστός  γεννάται σήμερον.».

       Η εικόνα της φάτνης στη Βηθλεέμ με τον νεογέννητο Χριστό σπαργανωμένο ταυτίστηκε με την προσδοκία μιας καλύτερης ζωής. Αυτή η εικόνα έγινε το σύμβολο της ελπίδας που φέρνουν οι νέες γενιές, οι νεογέννητοι, αποκαθαρμένοι από τις αμαρτίες των προγόνων. Είναι αυτή η εικόνα που γεννάει αισθήματα τρυφερότητας για τους νεαρούς βλαστούς. Είναι η αθωότητα της ηλικίας που φλογίζει την οργή των ανθρώπων όταν κάποιο παιδί ταλαιπωρείται και υποφέρει από την αναλγησία των μεγαλύτερων. Αφθονούν τα παραδείγματα από την παγκόσμια λογοτεχνία. Το «κοριτσάκι με τα σπίρτα» του Άντερσεν υπενθυμίζει κάθε φορά την αδιαφορία αυτών που έχουν τα ηνία σε μια κοινωνία. Οι ανήλικοι ήρωες του Ντίκενς είναι τα αθώα θύματα μιας άδικης κοινωνίας. Αυτές οι εικόνες απέχουν πολύ από τους ήρωες του ζωγράφου Λύτρα στα «παιδικά κάλαντα» αλλά και των Γύζη και Ιακωβίδη που εικονίζουν ξέγνοιαστες στιγμές παιδιών σε ασφαλές συνήθως οικογενειακό περιβάλλον.

     Τις μέρες αυτές λοιπόν είναι πιο έντονη η θλίψη στα μάτια των παιδιών που υποφέρουν στα νοσοκομεία ή αναγκάζονται να ζουν σε φιλόξενες στέγες(Το χαμόγελο του παιδιού), μακριά από την οικογενειακή θαλπωρή. Διαπεραστικός είναι ο πόνος από το απλανές βλέμμα των υποσιτιζόμενων παιδιών της Αφρικής αλλά και των μωρών που περιφέρονται στους δρόμους των πόλεων ή ενισχύουν με την παιδική αθωότητα την προσπάθεια των γονιών τους να κερδίσουν την προσοχή των περαστικών.

       Μέρες λοιπόν που αναμετρώνται με την ανθρώπινη ευαισθησία. Τον τελευταίο προστέθηκαν στη μακριά λίστα των παιδιών που παγώνουν τα χέρια τους και εκείνα που δεν μπορούν να εξηγήσουν τη θλίψη στα μάτια των γονιών τους. Εκείνα που έβαλαν στο λεξιλόγιό τους  από την τρυφερή τους ηλικία βαριές λέξεις: ανεργία, χαράτσι, απελπισία.

       Τα Χριστούγεννα κάνουν πιο χτυπητές τις συναισθηματικές, τις ψυχολογικές , τις κοινωνικές αντιθέσεις. Στη μια μεριά είναι τα απορημένα μάτια των παιδιών που ανέλαβαν δυσβάσταχτο βάρος στους ώμους, δηλαδή να παρηγορήσουν τους άνεργους γονιούς τους που αντιμετωπίζουν το φάσμα του λιμού και της φυλακής. Στην μια  μεριά είναι αυτοί που δεν μπορούν να πληρώσουν, οι σύγχρονοι Αγιάννηδες. Στην άλλη είναι  όλοι αυτοί που «πάσχουν» και «συμπονούν» με τις δηλώσεις τους. Είναι εκείνοι που όταν σβήσουν τα φώτα της κάμερας θα πάρουν θέση στο πλούσιο τραπέζι τους που στρώθηκε με όσα «ίδρωσαν» να κερδίσουν. Είναι εκείνοι που το μέλλον είναι συνώνυμο με τη δική τους καλοπέραση. Είναι αυτοί που χρησιμοποιούν τους Αγιάννηδες για ντεκόρ της «επιλεκτικής» ευαισθησίας τους.

       Όμως, τα Χριστούγεννα, οι μέρες που έρχονται είναι μέρες περισυλλογής και εμβάπτισης στις προσδοκίες του μέλλοντος. Έρρωσθε!