Ευάγγελος Αυδίκος, Στεφανία, η εν πολλαίς «αμαρτίαις»…, EFSYN, 7.4.2026

 

 ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ07.04.26 06:00

• Α+
• Α-

• Facebook
• Twitter
• E-mail
• Copy link
• Print

Μεγάλη Τρίτη, η ημέρα της Κασσιανής που φορτώθηκε τις αμαρτίες μιας κοινωνίας συντηρητικής, υποκριτικής και γι’ αυτό ευρηματικής στο να δημιουργεί θύματα, για να ξεφορτωθεί τις δικές της ενοχές.

Αυτό σκέπτομαι τις Παρασκευές των πρώτων μηνών του 2026 που στις δέκα το βράδυ μού έγινε συνήθειο να παρακολουθώ τη σειρά «Αθώοι» (Mega), εμπνευσμένη από τον «Κατάδικο» του μεγάλου ανατόμου των κοινωνικών συμπεριφορών στην ελληνική ύπαιθρο, του Κωνσταντίνου Θεοτόκη. Ερωτες και πάθη. Και αμαρτήματα που τα διαπράττουν οι… γυναίκες. Που χλευάζονται και λοιδορούνται. Γυναίκες που κουβαλάνε τον σταυρό της «αμαρτίας» τους, γιατί δεν πειθάρχησαν στον κανόνα των πολλών. Σαν τη μάνα του Τουρκόγιαννου, που θεωρήθηκε η ντροπή του χωριού και της οικογένειας επειδή βιάστηκε. Συχνά είχα την εντύπωση ότι άκουγα τηλεοπτικές ειδήσεις του καιρού μας. Τα ’θελε και τα ’παθε.

Μεγάλη Τρίτη, είναι η ημέρα της Κασσιανής. Και της Στεφανίας, της χήρας στην τηλεοπτική σειρά. Διψάει για αγάπη, όμως αναγκάζεται να χορτάσει με το σώμα της τις ορμές των παντρεμένων του χωριού. Κι αυτοί την πετροβολάνε, θέλουν να τη διώξουν από τον τόπο τους. Οι ισχυροί και αμόλυντοι νιώθουν να απειλούνται τα χρηστά οικογενειακά και κοινοτικά ήθη από μια «αμαρτωλή». Ο αναμάρτητος πρώτος τον λίθον βαλέτω. Μια ιστορία παλιά. Διατρανώνουν την ηθική τους, στοχοποιούν τη χήρα, το σώμα θα μαρτυρούσε την υποκρισία. Οι φανατισμένοι συνήθως έχουν τον λόγο τους. Νιώθουν ανασφαλείς. Κάνουν συχνά βαθιές μετάνοιες και σταυροκοπιούνται επιδεικτικά. Ενδεχομένως, για να κρύψουν τις δικές τους αδυναμίες.

«Οι Αθώοι» του Θεοτόκη ευτύχησαν, παρά τα «αμαρτήματα» που περιγράφουν. Ο Νίκος Κουτελιδάκης, μαζί με τον γιο, και η Ελένη Ζιώγα υπογράφουν μια σειρά με εξαιρετικές ερμηνείες, συχνά δραματικές στη λιτότητά τους. Σε μια εποχή που κυριαρχεί το πομπώδες και φλύαρο στην τηλεόραση, τις τηλεοπτικές σειρές αλλά και τις καθημερινές εκπομπές, οι δημιουργοί, όλοι μαζί, υπογράφουν μια υποδειγματική κινηματογραφική αφήγηση. Kαι μεταστοιχειώνουν την εικόνα σε υψηλή τέχνη, χωρίς εκπτώσεις, δίχως την παιδική αρρώστια των ιστοριών να τους φορτώνουν οι δημιουργοί την Αρτα και τα Γιάννενα.

Πέρα απ’ αυτά, οι Κουτελιδάκης και Ζιώγα καταφέρνουν να φέρουν την τέχνη στη μικρή οθόνη. Αποδεικνύουν ότι η απλοϊκότητα και η υπερβολή, συνήθεις στους τηλεοπτικούς δέκτες, οδηγούν σε καρικατούρες και εθισμό στην προχειρότητα. Η απάντηση σ’ αυτά δεν ήταν η δημιουργία μιας κινηματογραφικής αφήγησης που δεν θα συγκινούσε τους πολλούς. Διάλεξαν τον δύσκολο δρόμο της απλότητας στην αφήγηση που συγκινεί και προβληματίζει τους θεατές. Καλώντας τους σε μια ουσιαστική επικοινωνία. Οπως γίνεται με τα μεγάλα έργα τέχνης.

Μεγάλη Τρίτη, της εν πολλαίς «αμαρτίαις» περιπεσούσης Κασσιανής, Στεφανίας και όλων εκείνων των γυναικών που ταπεινώθηκαν και πόνεσαν. Καλή Ανάσταση.

 

 

TAGS

Μαριόλα | Πετρολούκας - Κυρίτσης

Τα Βουνά μας.Τόποι και τοπία της πέτρας, 10ο Θερινό Σχολείο Τζουμέρκων και ΝΑ Πίνδου, Συρράκο, 24-29 Αυγούστου 2025

 

 

Το Θερινό Σχολείο Τζουμέρκων και Νοτιοανατολικής Πίνδου

του

Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας & Κοινωνικής Ανθρωπολογίας 

Του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Συνδιοργανώνει 

-Υπό την  αιγίδα της περιφέρειας Ηπείρου-

με τον Δήμο  Βορείων Τζουμέρκων,  

Το Επιμελητήριο Ιωαννίνων

το Τμήμα Φιλολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου  Αθηνών 

το Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης

Το Τμήμα Εικαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης, Σχολή Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

το Εργαστήριο Στρατηγικού Σχεδιασμού και Διεπιστημονικής Κριτικής (Critical Strategies Interdisciplinary Studio – CRISIS) του Τμήματος Αρχιτεκτόνων Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων 

το  Εργαστήριο Γλώσσας, Λαογραφίας και Πολιτισμού, Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης  του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

το Ινστιτούτο Νησιωτικών και Ορεινών περιοχών της Μεσογείου/Κύπρος 

το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης «Θ. Παπαγιάννης»

τον Σύνδεσμο Συρρακιωτών Ιωαννίνων

τον Σύνδεσμο Συρρακιωτών Πρέβεζας

τον Κτηνοτροφικό Σύλλογο Συρράκου «Ο Γαλαρόκαμπος»

  το 10ο  Θερινό  Σχολείο Τζουμέρκων και Νοτιοανατολικής Πίνδου , 24 Αυγούστου ( Κυριακή)  έως 29 Αυγούστου 2025 (Παρασκευή, τέλος και αποχώρηση)

Με θέμα: Τα βουνά μας. Τόποι και τοπία της πέτρας

Συρράκο, Δήμος Βορείων Τζουμέρκων Ιωαννίνων

Το πλαίσιο 

Η διακηρυκτική αρχή του Θερινού Σχολείου Τζουμέρκων και Νοτιοανατολικής Πίνδου (ΘΕΣΤ) ήταν η ανάδειξη των περιοχών της χώρας με προβλήματα πληθυσμιακής μείωσης , ενώ έχουν όλες τις προϋποθέσεις να συγκρατήσουν τον πληθυσμό αλλά και να προκαλέσουν επιστροφή όσων την εγκατέλειψαν ή να προσφέρουν την ευκαιρία επιλογής της για εγκατάσταση και δραστηριοποίηση σε ανθρώπους που δελεάζονται από προκλήσεις. 

Όραμα του ΘΕΣΤ είναι η διείσδυση στον πυρήνα των βασικών ζητημάτων της ορεινότητας, έτσι ώστε ένα κατά βάση εκπαιδευτικό συμβάν να αναδεικνύει ζητήματα, προϋποθέσεις και κατευθύνσεις που αφορούν άμεσα την τοπική αναπτυξιακή διαδικασία με όρους σεβασμού του περιβάλλοντος. Είναι η ανάδυση ενός πεδίου, όπου η έρευνα και το πανεπιστήμιο συναντώνται και επωφελούνται αμφίδρομα, με τους θεσμικούς φορείς αλλά και τους μεμονωμένους πολίτες και επιχειρήσεις της περιοχής. 

       Κεντρική και προς διερεύνηση έννοια στο 10ο επετειακό ΘΕΣΤ είναι η «πέτρα» τόσο ως υλικό αντικείμενο όσο και ως έννοια με ποικίλο πολιτισμικό περιεχόμενο. Η ορεινότητα στην Πίνδο- και όχι μόνο- χαρακτηρίζεται από τον πρωταγωνιστικό ρόλο της πέτρας στην οργάνωση και  στον μετασχηματισμό της φύσης σε τόπο για τη διαμονή (σπίτια), τη συλλογική αναπαραγωγή (χοροστάσια, βρύσες), την παραγωγική δραστηριότητα (κτηνοτροφία και γεωργία ), καθώς και τη μετακίνηση (γεφύρια, μονοπάτια). 

    Οι συμμετέχοντες στο Θερινό Σχολείο αποκομίζουν πέραν της γνώσης, απαραίτητες σήμερα δεξιότητες (δικτύωση, ομαδικότητα, επικοινωνία, διαλεκτική, παρουσιάσεις, επίλυση προβλημάτων, εξαγωγή συμπερασμάτων κ.α.) σε μια μοναδική εμπειρία αλληλεπίδρασης με τους τοπικούς δρώντες. Μια γιορτή του Πανεπιστημίου με την τοπική κοινωνία και τις επιχειρήσεις. 

Μοναδικό χαρακτηριστικό είναι η άσκηση επιτόπιας έρευνας όπου το αντικείμενο μελετάται στο φυσικό του χώρο, στο συγκεκριμένο φυσικό – ιστορικό – πολιτισμικό πλαίσιο.

Αυτό που το Θερινό Σχολείο αντιπροσωπεύει είναι μια αμφίπλευρη προσφορά αξίας: προς τους εκπαιδευόμενους έμπνευση, γνώσεις και δεξιότητες ενώ προς τους τοπικούς δρώντες αναγνώριση, ικανοποίηση, προβολή, καινοτόμες ιδέες, συνεργασία κ.α. Το Θερινό Σχολείο επιδιώκει να εμπνεύσει νέους επιστήμονες να εμπλακούν σε μια αμοιβαία επωφελή αλληλεπίδραση με τον πολιτισμό, τις ανάγκες, προκλήσεις και προοπτικές των ορεινών αυτών κοινοτήτων.

Τι θα γίνει και πότε: θεματικοί άξονες

1η ημέρα απόγευμα (Κυριακή, 24 Αυγούστου)

Γενικές ομιλίες για τη γεωμορφολογία της Νοτιοανατολικής Πίνδου και την  οικιστική και πληθυσμιακή του σύνθεση. Συζήτηση.

2η και 3η ημέρα (Δευτέρα, 25 και Τρίτη,  26 Αυγούστου)

      Τέσσερα (4) workshops (εργαστήρια), δύο ανά κάθε ημέρα, πρωί και απόγευμα, με τέσσερις θεματικούς άξονες:

1. Η συγκρότηση των οικιστικού και παραγωγικού χώρου (βοσκοτόπια, δίκτυα μεταφοράς, λιθοδομές όπως αναβαθμίδες, μαντριά, κ.α.).

2. Η κοινωνική συγκρότηση του χώρου και  η τελετουργική χρήση του (πλατείες, χοροστάσια, βρύσες, γεφύρια).

3. Πέτρα και τέχνη (λιθογλυπτική, γλυπτική, αφηγήσεις, λογοτεχνία)

4. Τεχνολογία και τουρισμός: Ανακαλύπτοντας τα βουνά. Απειλή ή ευκαιρία;

Τους παραπάνω θεματικούς άξονες θα εισηγηθούν ειδικοί επιστήμονες (ερευνητές, καθηγητές) με ερευνητικό, διδακτικό και δημοσιευμένο έργο. 

[Οι συμμετέχοντες/ουσες στα εργαστήρια θα χωριστούν σε ομάδες και για μια ώρα μετά το τέλος δύο - τριών εισηγήσεων, θα συζητήσουν μεταξύ τους, ώστε στη συνέχεια κάθε ομάδα να διατυπώσει την άποψή της για όσα ειπώθηκαν. Επιπλέον, σε κάθε εργαστήριο θα κληθούν άνθρωποι από τα διπλανά χωριά ή την περιοχή με γνώση επί των θεμάτων και κυρίως με πρακτική εμπειρία (ντόπιοι λόγιοι, τεχνίτες, επαγγελματίες), να καταθέσουν τη δική τους γνώση ώστε να υπάρξει επικοινωνία ανάμεσα στους επιστήμονες και τους επαγγελματίες].

    4η και 5η ημέρα (Τετάρτη, 27 και  Πέμπτη, 28 Αυγούστου)

 Επιτόπια έρευνα σε  χωριά της περιοχής από ομάδες των συμμετεχόντων/ουσών, με επικεφαλής έναν επιστήμονα από τους συνεργάτες του ΘΕΣΤ.

Βράδυ 5ης ημέρας (28 Αυγούστου)

   Λαϊκό γλέντι στην πλατεία του Συρράκου

6η ημέρα (Παρασκευή, 26 Αυγούστου)

    Παρουσίαση των πορισμάτων κάθε ερευνητικής ομάδας. Κλείσιμο εργασιών και αποχώρηση. 

Σημαντικές Ημερομηνίες

- Οι εργασίες του ΘΕΣΤ. θα πραγματοποιηθούν 24 έως 29 Αυγούστου 2025

- Υποβολή Αιτήσεων: έως 30 Ιουνίου 2025

- Τελική Αξιολόγηση των Αιτήσεων: 7 Ιουλίου 2025

Τόπος Διεξαγωγής-Εγκαταστάσεις

Τα μαθήματα, καθώς και η διαμονή/φιλοξενία των φοιτητών και των διδασκόντων, θα πραγματοποιηθούν στο Συνεδριακό Κέντρο «Κ. Κρυστάλλης», στο Συρράκο.

Συμμετέχοντες/ουσες

Το Θερινό Σχολείο απευθύνεται σε μεταπτυχιακούς φοιτητές/τριες, υποψήφιους διδάκτορες σε τελειόφοιτους προπτυχιακούς φοιτητές/τριες από τον ευρύτερο χώρο των κοινωνικών και ανθρωπιστικών σπουδών, ή από όσους έχουν ειδικό ενδιαφέρον. Απευθύνεται και όσους επαγγελματίες, αυτών των επιστημονικών πεδίων , ενδιαφέρονται. Έχει δε το ΘΕΣΤ διεπιστημονικό χαρακτήρα.

Ανώτατος Αριθμός: 25 άτομα.

Κόστος Συμμετοχής

Το κόστος συμμετοχής των φοιτητών ορίζεται στο ποσό των 150 ευρώ.

Περιλαμβάνονται:

α. Παρακολούθηση/Συμμετοχή στο σύνολο των Εκπαιδευτικών Δραστηριοτήτων

β. Διαμονή

γ. Διατροφή (πρωινό και ένα γεύμα) 

δ. Μετακινήσεις για τις ασκήσεις επιτόπιας έρευνας

Δεν περιλαμβάνονται τα έξοδα μετακίνησης των συμμετεχόντων/ουσών  από/προς τον χώρο διεξαγωγής. 

Πιστοποιητικό Παρακολούθησης

Πιστοποιητικό Παρακολούθησης θα χορηγηθεί σε όλους τους συμμετέχοντες στο Θερινό Σχολείο, εφόσον παρακολουθήσουν τα μαθήματα και το σύνολο των δραστηριοτήτων και των ασκήσεων επιτόπιας έρευνας σε ποσοστό 100% και μετά την αποστολή των ερευνητικών ημερολογίων.

Επιστημονική Επιτροπή

1. Αυδίκος Ευάγγελος, ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Πρόεδρος ΘΕΣΤ.

2. Παπακώστας Χρήστος, Αναπληρωτής Καθηγητής Λαογραφίας και  Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Αναπληρωτής πρόεδρος ΘΕΣΤ. 

3. Γκόγκας Βαγγέλης, καθηγητής στις Εικαστικές Τέχνες, Ζωγραφική, Τμήμα Εικαστικών Τεχνών και Επιστημών της Τέχνης του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. 

4. Γούσιος Δημήτρης,  Καθηγητής Χωροταξίας  και Ανάπτυξης  Yπαίθρου Χώρου Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου.

5. Δαλκαβούκης Βασίλης, Καθηγητής Εθνογραφίας του Ελλαδικού Χώρου, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης . 

6. Καπλάνογλου Μαριάνθη, Καθηγήτρια Λαογραφίας, Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας, Τμήμα Φιλολογίας, Φιλοσοφική Σχολή ΕΚΠΑ. 

7. Καραμανές Ευάγγελος, Διευθυντής  Ερευνών Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. 

8. Κατσίκης Απόστολος, Ομ. Καθηγητής Γεωγραφίας-Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. 

9. Οικονόμου Ανδρομάχη, Διευθύντρια Ερευνών Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. 

10. Παπαγιάννης Θεόδωρος, Γλύπτης, ομ. Καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας. 

11. Βοζίκας Γιώργος, ερευνητής Β΄ Βαθμίδας, Κέντρο  Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. 

12. Πατσαβός Νίκος,  Αναπληρωτής Καθηγητής, Πρόεδρος Τμήματος  Αρχιτεκτόνων Μηχανικών Παν. Ιωαννίνων, Διευθυντής Ερευνητικού Εργαστηρίου CRISIS. 

13. Ποτηρόπουλος Παρασκευάς, ερευνητής Β΄ Βαθμίδας, Κέντρο  Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών. 

14. Σμύρης Γιώργος, τ. Αναπληρωτής Καθηγητής Ιστορίας της Αρχιτεκτονικής κληρονομιάς, Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. 

15. Τσακανίκα Ελευθερία, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια (Οι Φυσικές Δομήσιμες Ύλες στο Σχεδιασμό Σύγχρονων και Ιστορικών Κατασκευών), Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. 

16. Χρυσανθοπούλου Βασιλική, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Κοινωνικής Λαογραφίας, Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας,  Τμήμα Φιλολογίας, Φιλοσοφική Σχολή ΕΚΠΑ. 

17. Κούζας Γιώργος, Επίκουρος Καθηγητής Αστικής Λαογραφίας, Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας, Τμήμα Φιλολογίας, Φιλοσοφική Σχολή ΕΚΠΑ. 

18. Ρυμενίδης Γιώργος,  Επίκουρος Καθηγητής , Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Μέλος Ερευνητικού Εργαστηρίου CRISIS  

19. Δασούλας Φάνης, Ε.ΔΙ.Π. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

20. Μπαλοδήμου Μαρία, Αποκαταστάσεις και αρχιτεκτονική κληρονομιά, Ε.ΔΙ.Π.,   Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών,  Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο.

21. Καμινιώτης Βάιος Φ., διδάκτορας,  εντεταλμένος διδάσκων λαογραφίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου. v

22. Κουρμουλής Νίκος, Δημοσιογράφος, Συγγραφέας. 

23. Τσούπη Μαρία, Διδάκτωρ στη λαϊκή τέχνη,  Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

24. Βε Μαρία, Φιλόλογος – Μουσικός, M.Ed., Υποψ. Δρ. Παν. Ιωαννίνων, Διευθύντρια 2ου Γυμνασίου Λαμίας.  

25. Παντίδου Γεωργία, Φιλόλογος, Δρ. Διδακτικής της Λογοτεχνίας, Σύμβουλος Εκπαίδευσης Φιλολόγων Ν. Φωκίδας. 

26. Ιωάννα Ντούτση, Χημικός Μηχανικός MSc ΕΜΠ, Υπ.Διδάκτωρ Τμήματος Ιστορίας Ιονίου Πανεπιστημίου, μέλος ομάδας Μπουλούκι. 

27. Φωτοπούλου Σταυρούλα -Βίλυ, Διευθύντρια Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Υπουργείο Πολιτισμού.

28. Παναγιώτης Κωστούλας, Αρχιτέκτονας (Παν. Πατρών), MSc ΕΜΠ, ιδρυτικό μέλος ομάδας Μπουλούκι. 

Οργανωτική Επιτροπή

1. Πρόεδρος:  Ευάγγελος Αυδίκος, Ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, 

2. Αντιπρόεδρος Γιώργος Βαΐτσης, πρόεδρος Δημοτικής Κοινότητας Συρράκου

3. Γραμματέας (Επικεφαλής εθελοντικής ομάδας υποστήριξης): Βασίλης Ντερμάρης, Γεωπόνος, μέλος Συνδέσμου Συρρακιωτών Πρέβεζας.

4. Μαγκλάρα Γιούλη,  Σύμβουλος,  Δημοτικής Κοινότητας Συρράκου, μέλος εθελοντικής ομάδας υποστήριξης.

5. Υπεύθυνη Δημοσίων Σχέσεων, Φωτεινή Λεοντάρη, Φιλόλογος

6. Mέλη:

7. Γκίζας Νικόλαος, Αντιδήμαρχος Βορείων Τζουμέρκων

1. Μπούτσορα Ελισάβετ, Εντεταλμένη Πολιτισμού, Παιδείας και Άθλησης Δήμου Βορείων Τζουμέρκων

2. Ιωάννου Βαγγέλης, Σύμβουλος Δ. Κοινότητας Συρράκου

3. Κουρμουλής Νίκος, Δημοσιογράφος- Συγγραφέας

4. Κωστούλας Παναγιώτης, Αρχιτέκτονας (Παν. Πατρών), MSc ΕΜΠ, ιδρυτικό μέλος ομάδας Μπουλούκι.

5. Μάκης Απόστολος, Γραμματέας  Συνδέσμου Συρρακιωτών Ιωαννίνων

6. Μαργώνης Κώστας, Φιλόλογος, υπεύθυνος περιοδικού Τζουμερκιώτικα Χρονικά

7. Μπαλάφας Ηλίας, πρόεδρος Κτηνοτροφικού Συλλόγου Συρράκκου «Ο Γαλαρόκαμπος»

8. Νταλαούτης Σπύρος, Εκπαιδευτικός, Ιστοριοδίφης

9. Σιόρεντας Δημήτρης, πρόεδρος Συνδέσμου Συρρακιωτών Πρέβεζας

10. Βε Μαρία, Φιλόλογος – Μουσικός, M.Ed., Υποψ. Δρ. Παν. Ιωαννίνων, Διευθύντρια 2ου Γυμνασίου Λαμίας 

11. Παντίδου Γεωργία, Φιλόλογος, Δρ. Διδακτικής της Λογοτεχνίας, Σύμβουλος Εκπαίδευσης Φιλολόγων Ν. Φωκίδας.

Γραμματεία - Υποβολή Αιτήσεων στο 2025thest@gmail.com

Ενημερωτικές πληροφορίες:

 α. Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, Τμήμα Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας

 https://www.ha.uth.gr/index.php?page=events-search.display&a=701

β. evangelosavdikos.blogspot.com

https://www.blogger.com/blog/post/edit/6986063197233092807/2498127820872638649

Φωτεινή Λεοντάρη

Διδάσκοντες/ουσες 

1. Αυδίκος Ευάγγελος, ομ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Πρόεδρος 

2. Βοζίκας Γιώργος, ερευνητής Β΄ Βαθμίδας, Κέντρο  Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών

3. Γούσιος Δημήτρης,  Καθηγητής Χωροταξίας  και Ανάπτυξης Υπαίθρου Χώρου Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

4. Δαλκαβούκης Βασίλης, Καθηγητής Εθνογραφίας του Ελλαδικού Χώρου, Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, αναπληρωτής πρόεδρος ΘΕΣΤ .

5. Δασούλας Φάνης, Ε.ΔΙ.Π., Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.

6. Καπλάνογλου Μαριάνθη, Καθηγήτρια Λαογραφίας, Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας, Τμήμα Φιλολογίας, Φιλοσοφική Σχολή ΕΚΠΑ.

7. Καραμανές Ευάγγελος, Διευθυντής  Ερευνών Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.

8. Κατσίκης Απόστολος, Ομ. Καθηγητής Γεωγραφίας-Περιβάλλοντος Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.

9. Κούζας Γιώργος, Επίκουρος Καθηγητής Αστικής Λαογραφίας, Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας, Τμήμα Φιλολογίας, Φιλοσοφική Σχολή ΕΚΠΑ.

12. Κωστούλας Παναγιώτης, Αρχιτέκτονας (Παν. Πατρών), MSc ΕΜΠ, ιδρυτικό μέλος ομάδας Μπουλούκι.

10. Iωάννα Ντούτση, Χημικός Μηχανικός MSc ΕΜΠ, Υπ.Διδάκτωρ Τμήματος Ιστορίας Ιονίου Πανεπιστημίου, μέλος ομάδας Μπουλούκι. 

11. Οικονόμου Ανδρομάχη, Διευθύντρια Ερευνών Κέντρου Έρευνας της Ελληνικής Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών.

12. Όκκα Ζωή, Αρχιτέκτονας Μηχανικός.

13. Παπαγιάννης Θεόδωρος, Γλύπτης, ομ. Καθηγητής της Σχολής Καλών Τεχνών Αθήνας.

14. Παπακώστας Χρήστος, Αναπληρωτής Καθηγητής Λαογραφίας και  Ελληνικού Παραδοσιακού Χορού Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευ

Ευάγγελος Αυδίκος, Ο θάνατος ενός σερβιτόρου, EFSYN, 6 Mαίου 2025

 Ο θάνατος ενός σερβιτόρου

Πάλι ο θάνατος βρήκε στασίδι στο κείμενό σου, θα σιγομουρμουρίσει ο αναγνώστης/τρια, ενδεχομένως να φτύσει στον κόρφο του. Ομως, μιλώντας γι’ αυτούς που φεύγουν, ο λόγος είναι για τους ζωντανούς. Για το ποια είναι τα κριτήρια που η είδηση της εξόδου από τη ζωή γίνεται είδηση.

ADVERTISING

Για παράδειγμα, οι ηθοποιοί απασχολούν πάντα τα δημοσιογραφικά δελτία. Εχουν δραστήριο σωματείο και τουλάχιστον σ’ αυτό το είδος διαπρέπουν. Χαίρομαι πιο πολύ όταν το όνομα μου είναι άγνωστο ή έχει επιχωματωθεί από τη λήθη. Αναρωτιέμαι αν κάποιοι νοιάστηκαν για τη μοναξιά τους όσο ήταν ζωντανοί ή ο θάνατος στάθηκε αιτία να μνημονευθούν.

Μαθαίνουμε για την εκδημία των δημοσιογράφων, ακόμη και αυτών που δεν είναι στην πρώτη γραμμή της ενημέρωσης. Ουδέποτε, όμως, έγινε είδηση ο θάνατος ενός σερβιτόρου ή κάποιου άλλου εργαζόμενου στη λάντζα ή σε κάποια βιομηχανική μονάδα. Αυτοί συνήθως αποτελούν είδηση όταν σκοτώνονται σε εργατικά δυστυχήματα.

Ο σερβιτόρος μνημειώνεται στον κινηματογράφο από τον Θανάση Βέγγο, στην ταινία «Πολυτεχνίτης και ερημοσπίτης». Το αφεντικό του (Μπούμπουρης) του αναθέτει να διαχειριστεί τέσσερα τραπέζια. Είναι άμαθος ο υποψήφιος σερβιτόρος, που ανιστορεί τα πάθη των μεταναστών στην Αθήνα, να σταθούν στα πόδια τους. Το επάγγελμα του σερβιτόρου ήταν μια κάποια λύση για τους νιόφερτους εσωτερικούς μετανάστες, παρ’ όλες τις δυσκολίες να ενταχθούν στην πόλη. Το επάγγελμα τους βοηθούσε να γνωρίσουν την ανθρωπογεωγραφία του αστικού κέντρου, καθώς και τις καινούργιες συμπεριφορές.

«Πενηνταράκι, φράγκο, δίφραγκο/ πάνω σε κέρματα κυλάει η ζωή./ Μπαχτσίσι, χαρτζιλίκι, φιλοδώρημα / γήπεδο, σινεμά, μπορντέλο/ και μεσοφόρι για την αδερφή». Δεν γνωρίζω αν ο Μιχάλης Γκανάς δούλεψε ως σερβιτόρος όταν πρωτόρθε στην Αθήνα, όμως φαίνεται ότι η εργασιακή καθημερινότητα ενός τέτοιου επαγγελματία γίνεται θέμα ολιγόστιχου ποιήματος (Βοηθός γκαρσόν).

Ασπρη ποδιά, με τσέπη, όπου έβαζε τα κέρματα για το σερβίρισμα. Ψιλοκέρματα, που χρειάζονται υπομονή και ανοχή στις ιδιαιτερότητες και τις προσβολές των πελατών, είτε σερβίρει λαϊκούς ανθρώπους είτε την παρέα του Μποντλέρ «Νω¬θρό κυ¬ρια¬κά¬τι¬κο πρωί. Ο σερ¬βι¬τό¬ρος φέρ¬νει/ (πρό¬θυ¬μα) τα μπλά¬ντι μέ¬ρι με τζιν,/ όχι βότ¬κα. Λάμ¬ψεις άρ¬κευ¬θου και πι-πε¬ριού/ και πνεύ¬μα αστρα¬φτε¬ρό νο¬στι¬μεύ¬ουν τη συ¬ζή¬τη¬σή μας».

Ο Λευτέρης δεν γνώρισε τον Μποντλέρ. Εζησε και πέθανε στα Γιάννινα. Δούλεψε στο καφε-ζαχαροπλαστείο «Διεθνές», ένα εμβληματικό κατάστημα. Αριστερά το στενόμακρο ψυγείο με τα φρέσκα γλυκά και δεξιά τα τραπέζια. Ανάμεσά τους κινούνταν ο Λευτέρης. Ηταν το σύμβολο μιας εποχής. Είχε όλα τα γνωρίσματα που το αφεντικό του Βέγγου, ο Μπούμπουρης, του θυμίζει πως αποτελούν το τετράπτυχο ενός καλoύ σερβιτόρου: αντίληψη, ταχύτης, προθυμία και ευγένεια.

Ο Λευτέρης ευτύχησε να μνημονευθεί η εκδημία του από τα μέσα ενημέρωσης στην Ηπειρο. Ενας σερβιτόρος που έκλεισε την πόρτα μιας εποχής.

Απο το γάμο, στο θάνατο, και στους καλικάντζαρους: Τι δε βλέπουμε στις τ...

Η ΑΝΑΧΩΡΗΣΗ ΤΗΣ-ΚΟΥΛΛΙΑ

Ευάγγελος Αυδίκος, Οι κλαπαδόρες του Καλομοίρη, EFSYN, 7 Iανουαρίου 2025

Ο Καλομοίρης είναι σεβαστός κλασικός μουσουργός που τόλμησε να εντάξει μοτίβα από το δημοτικό τραγούδι και τις λαϊκές παραδόσεις στη σύνθεση έργων της κλασικής μουσικής. Στη δεύτερη δεκαετία του εικοστού αιώνα συνέθεσε δύο όπερες (Πρωτομάστορας, Το δαχτυλίδι της μάνας).

Ο Καλομοίρης ευτύχησε να χαρακτηριστεί ιδρυτής Εθνικής Μουσικής Σχολής και αυτό χάρη στην άντληση θεματολογίας από τον χώρο του λαϊκού πολιτισμού. Ωστόσο, τα δύο πρώτα έργα του πυροδότησαν την οργή του Φώτου Πολίτη, ενός ικανότατου κριτικού, γιου του ιδρυτή της ελληνικής Λαογραφίας, του Νικολάου Πολίτη. Εγραψε ένα άρθρο στην εφημερίδα «Νέα Ελλάς» (1918), με το οποίο καταχέριαζε την επιλογή του Καλομοίρη να κάνει μούσα του το δημοτικό τραγούδι. Του κακοφάνηκε ο ενθουσιασμός του κόσμου που παρακολουθούσε κάποια εκδήλωση με κάλαντα, στην οποία μαέστρος ήταν ο μουσουργός. Εξανίσταται ο κριτικός επισημαίνοντας ότι «ο κοσμάκης ενθουσιάζεται με τα μέρη εκείνα, που συμφωνούνε τέλεια με το βάρβαρο μουσικό αίσθημά του».

Ο Καλομοίρης επικρίνεται για σύμπλευση με το βάρβαρο μουσικό αίσθημα ενός κόσμου που καλά είναι να ασχοληθεί με τα δικά του. Δεν μπορούν όλα αυτά να συγκινούν και τους υπόλοιπους, τους αστούς, που έχουν άλλα ενδιαφέροντα. Εξ αυτού οι δημιουργίες του μουσουργού χαρακτηρίζονται «κλαπαδόρες». Η λέξη προέρχεται από το ομώνυμο μουσικό όργανο σε φιλαρμονικές. Στην περίπτωση του Καλομοίρη ο Φώτος Πολίτης τού προσδίδει μειωτική διάσταση. Είναι οι ηχηρές αερολογίες, τα ταρατατζούμ που διεγείρουν τα «βάρβαρα» μουσικά αισθήματα.

Ολα αυτά συνέβησαν έναν αιώνα πριν. Με αφορμή την ταινία «Υπάρχω» για τη ζωή του Στέλιου Καζαντζίδη επανέρχεται η απαξιωτική στάση για έναν πολιτισμό που εμπεριέχεται στα λαϊκά τραγούδια. Για τον λαϊκό πολιτισμό. Δεν προτίθεμαι να αξιολογήσω την ταινία. Είναι μια μυθοπλασία και ως τέτοια κρίνεται.

Αξιοσημείωτη όμως είναι η μαζική παρακολούθησή της. Γεμίζουν οι κινηματογράφοι και οι θεατές συμμετέχουν με τον δικό τους ενεργό τρόπο (χειροκροτήματα, τραγούδι). Αυτό ξάφνιασε πολλούς/ές. Οι αναλυτές σκέφτονται ερήμην της πραγματικότητας. Είχαν πιστέψει πως ξεμπέρδεψαν με αυτόν τον πολιτισμό. Που τον ταυτίζουν άλλοτε με βάρβαρο μουσικό αίσθημα κι άλλοτε με τη ματσίλα. Σκέφτονται και γράφουν κάποιοι βουλησιαρχικά. Παίρνουν τις επιθυμίες για πραγματικότητα.

Για πολλά χρόνια ο λαϊκός πολιτισμός θεωρήθηκε μη πολιτισμός. Ο κόσμος της υπαίθρου και των εργατικών συνοικιών αντιμετωπίστηκε ως στερούμενος τη δυνατότητα να δημιουργεί αισθητικές μορφές. Το είπανε για το ρεμπέτικό. Ωσπου αποθεώθηκαν οι δημιουργοί. Το φώναξαν για το δημοτικό τραγούδι. Μέχρι που πλέον αναγνωρίζεται αυτό ως υψηλή τέχνη.

Ο Καζαντζίδης υπήρξε γέννημα αυτού του πολιτισμού. Η συρροή στις αίθουσες νέων ανθρώπων είναι κι ένας δείκτης δυσφορίας για τα αισθήματα που λείπουν στους καιρούς μας. Γυρίζουν την πλάτη στον πολιτισμό των πλαστικών δημιουργιών.

Ευάγγελος Αυδίκος, Μαγική λέξη, EFSYN, 4 Δεκεμβρίου 2024

 

Ο Δεκέμβριος, τα Χριστούγεννα, ο καινούργιος χρόνος ξαναστήνουν τις μαγεμένες πόλεις· τα χωριά, όποιο όνομα κι αν έχουν, που ανοίγουν μια φορά τον χρόνο αφήνοντας ελεύθερο το τζίνι από το μαγικό λυχνάρι. Οσο πιο μικρή η ηλικία, τόσο πιο μεγάλη η δόση της μαγείας που εγχέεται στον οργανισμό. Τη βλέπω όπως φανταζόμουνα τις μαγεμένες πόλεις, γράφει ο Τσέχος ποιητής Νέζβαλ («Η Πράγα με τα δάχτυλα από βροχή»). Αναφέρεται στη γενέθλια πόλη του.

Κάπως έτσι νιώθουν όλοι, ακόμη και οι μεγάλοι, αυτές τις μέρες. Κι όταν επικαλούνται την ανάγκη των παιδιών ή των εγγονών τους. Για να απαλλαγούν από τον σταυρόκομπο του ορθολογισμού τον υπόλοιπο καιρό. Το τζίνι ακούει ευκολότερα τις επιθυμίες, ιδίως των μικρών παιδιών, βγαίνει από το λυχνάρι και δίνει στις λέξεις δύναμη μαγική. Μπορούν να επιβάλουν τη θέλησή τους, να ανοίξουν οι ουρανοί των προσδοκιών.

Η λέξη μαγεία, πλέον, έχει δραπετεύσει από τα παραμύθια. Εγινε μέρος του λεξιλογίου της καθημερινότητας. Ολα γίνονται υπέροχα, εκπληκτικά και μαγικά. Κι έτσι οι λέξεις απομαγεύονται. Κρύβουν τη λιποταξία μας από τον κόσμο του μαγικού που δεν είναι για χόρταση. Ολοι ξέρουν πως στα παραμύθια η μαγεία διαρκεί όσο η αφήγηση. Μετά αποκαθίσταται η κανονικότητα. Η σκληρή πραγματικότητα. Δεν είναι για χόρταση η μαγεία. Είναι σαν το άρωμα σε μικρό μπουκάλι. Αρκεί μια σταγόνα, για να αλλάξει η διάθεση.

Ή και μια λέξη. Αυτό το κατάλαβε ο Καρίμ, ο αδελφός του Αλή Μπαμπά. Λαιμάργησε να σακιάζει χρυσάφι. Και ξέχασε τη μαγική λέξη που θα άνοιγε την πόρτα της σπηλιάς. Αυτό το παθαίνω συχνά με τις μαγικές λέξεις στις ποικίλες συσκευές (κινητό, τηλεόραση, υπολογιστή) αλλά και μύριους όσους λογαριασμούς (μέσεντζερ, φέισμπουκ, τραπεζικές κάρτες), ων ουκ έστιν αριθμός. Ξεχνάω το σύνθημα ή το παρασύνθημα που θα ανοίξει τη σπηλιά της τεχνολογίας. Και όταν αλλάζω τους κωδικούς, παθαίνω σαν τους κόμπους που δένονται σφιχτά και μετά δεν ξελύνονται. Θυμάμαι μια περίπτωση στην Αγγλία, σε καιρό που αυτά ήταν στην αρχή. Μου κλειδώθηκε η κάρτα κι εύρε γύρευε μετά.

Αυτό το αίσθημα της ασφυξίας διαχέεται τον τελευταίο καιρό. Οι λέξεις είναι δίσημες. Εύκολα απομαγεύονται. Χάνουν τη δύναμη κατανόησης. Τη δυνατότητα να ανοίγουν την πόρτα της συλλογικότητας. Εύκολα αποφορτίζονται. Και τότε οι παλιές λέξεις είναι η οριακή γραμμή για την έκλυση μίσους και δυσανεξίας. Απομαγεύονται οι ανθρώπινες, οι συντροφικές σχέσεις. Οι λέξεις γίνονται κουφάρια. Πουλιά που πετάνε τρομαγμένα, μακριά από εκεί που φώλιαζαν.

Η αντίστροφη μέτρηση άρχισε. Οι ημέρες της μαγείας πλησιάζουν. Δεν ξέρω πόσο εύκολο είναι να φωτίσουμε τη λέξη «αγάπη». Τη χρειαζόμαστε. Ως έγνοια για τους άλλους. Γιατί να μη στολίσουμε το χριστουγεννιάτικό μας δέντρο με τη λέξη αγάπη.

 

Ευάγγελος Αυδίκος, Το κορίτσι με τα εσώρουχα, EFSYN, 5 Νοεμβρίου 2024

    Print

Μπήκε ξαφνικά στη ζωή μας. Αφορμή στάθηκε ο σωφρονιστικός έλεγχος της αστυνομίας στον τρόπο που η νεαρή φοιτήτρια φορούσε το χιτζάμπ, τη μουσουλμανική δηλαδή μαντίλα της. Στην Τεχεράνη, εκεί όπου παλιότερα άνθησαν η τέχνη και η επιστήμη. Ολα τα αυταρχικά καθεστώτα στοχεύουν στο σώμα, ιδίως το γυναικείο. Παλιότερα κατηγορούσαν το γυναικείο κορμί ως κατοικία διαβολικών απόψεων. Και γι’ αυτό το έκαιγαν. Ο Μεσαίωνας επέλεξε δραστικές λύσεις. Οι γυναίκες ήταν μάγισσες. Κουβαλούσαν ανατρεπτικές ιδέες.

Αργότερα, ο Πάγκαλος μέτραγε το μήκος της φούστας στους δρόμους της Αθήνας, που έγινε το μέτρο της γυναικείας ηθικής για τους κρατούντες. Στις μεταπολεμικές δεκαετίες το σώμα της γυναίκας έγινε εργαστήριο για ρήξη με τις παλιότερες αντιλήψεις, που προόριζαν τη γυναίκα για συγκεκριμένους ρόλους. Οι πρώτες φεμινίστριες έσχιζαν τα σουτιέν τους. Θεωρήθηκε μέσο αμφισβήτησης των ισχυόντων στερεοτύπων. Θέλουμε έναν άλλο κόσμο, έλεγαν με την πράξη τους, στον οποίο το γυναικείο σώμα δεν θα εγκλωβίζεται. Οπως επιτάσσουν οι παλιοί νόμοι και οι οικονόμοι τους.

Η Νοτιοκορεάτισσα Χαν Γκανγκ, κάτοχος του Νόμπελ Λογοτεχνίας για το 2024, σκιαγραφεί με εξαιρετικό τρόπο τα ήθη της κοινωνίας της στο μυθιστόρημά της «Η χορτοφάγος» (Καστανιώτης). Ενα βιβλίο που αφηγείται τη ρήξη της πρωταγωνίστριας με τον ρόλο που είχαν ράψει για τον εαυτό της όλοι οι άλλοι. Πρωταγωνιστεί το σώμα στην αντιστασιακή της πράξη. Το πληρώνει. Γνωρίζει τις συνέπειες. Ομως, αντιστέκεται. Μια μορφή του ξεσηκωμού της είναι η απόφασή της να μη φοράει σουτιέν. Πώς τόλμησε, όλοι αναρωτιούνται. Οι θηλές του στήθους προκλητικές κάτω από το ρούχο. Μια άλλη πρόταση για την ηθική.

Αυτή η εντύπωση έγινε φανερή στην Τεχεράνη. Η νεαρή αφαιρεί τα ρούχα της και μένει με τα εσώρουχά της. Θυμήθηκα φευγαλέα το βιβλίο «Το κορίτσι με τα σπίρτα». Μόνο που εκείνο ήταν αδύναμο. Πάλευε με τη φτώχεια της. Ετούτη στην πανεπιστημιούπολη φαίνεται δυνατή. Συνειδητοποιημένη. Δίπλα της συμφοιτήτριες αμήχανες, μέσα στο μαύρο χιτζάμπ της υποκριτικής ηθικής. Ακούγονται οι φωνές άλλων που βιντεοσκοπούν τη σκηνή. Παρακολουθούν τα δρώμενα από την ασφάλεια του ρόλου που τους έχουν αναθέσει.

Το κορίτσι με τα εσώρουχα. Μια θαρραλέα γυναίκα. Που προτάσσει το σώμα της στην ισοπεδωτική δύναμη του αυταρχισμού. Είναι το μόνο όπλο που της απομένει. Την παρακολουθώ να κάθεται και μετά να σηκώνεται όρθια, με σταυρωμένα χέρια. Να βηματίζει. Γνωρίζει τι την περιμένει. Αναμένει τη σύλληψή της από εκείνους που φοβούνται τη γυμνή αλήθεια. Είναι ήρεμη. Θυμάμαι το επεισόδιο στο Πεκίνο. Με τον Κινέζο που πρόταξε το κορμί του. Διαμαρτυρία για όσα έγιναν στην πλατεία εναντίον των φοιτητών.

Το κορίτσι με τα εσώρουχα. Ξεγύμνωσε την ηθική της υποκρισίας με την πράξη της.

 

Ευάγγελος Αυδίκος, Η σκούπα του Αϊ-Σουλά, EFSYN, 22 Οκτωβρίου 2024

 

«Τη μέρα εξυπηρετεί, τη νύχτα δεσπόζει. Τι είναι;» Παλιότερα το παιχνίδι με τα αινίγματα ήταν αγαπημένη δραστηριότητα. Αφορούσε τους πάντες. Με τον τρόπο αυτό πετύχαιναν τρία πράγματα. Το ένα ήταν η συνοχή της ομάδας, καθώς όλοι συμμετείχαν σε μια ψυχαγωγική και γνωστική διαδικασία. Το δεύτερο αφορούσε την πατριδογνωσία. Το αίνιγμα αντλούσε υλικό από οικείες εικόνες, των οποίων η απάντηση υπονόμευσε τον κυρίαρχο ορθολογισμό. Το τρίτο είναι η καλλιέργεια μιας δυνατότητας απεγκλωβισμού από τον θετικισμό. Και όλα αυτά, χωρίς θεωρητικολογίες.

Η απάντηση σ’ αυτό το αίνιγμα είναι: η σκούπα. Στις μέρες μας το μυαλό των νεότερων θα πήγαινε στις ηλεκτρικές σκούπες, μικρές και μεγάλες. Ομως, ακόμη και σήμερα υπάρχει βιοτεχνία, ιδίως στη Νέα Βύσσα του Εβρου, που φτιάχνουν σκούπες – αλλά και αλλαχού. Στην καθαρεύουσα η σκούπα είναι γνωστή με την ονομασία «σάρωθρον». Κατασκευαζόταν από την αφάνα, έναν ακανθώδη θάμνο, ή από τις κορφάδες του φυτού σόργου.

Το ενδιαφέρον με τη σκούπα, όποιο και αν είναι το υλικό, εντοπίζεται στην καθημερινή χρηστικότητα. Καθαρίζει το σπίτι αλλά και τους επαγγελματικούς χώρους. Μαζεύει τα σκουπίδια. Ομως, στη χρηστικότητα οφείλεται η πολλαπλή μεταφορική της σημασία. Πρώτα απ’ όλα, η ταύτισή της με την κοινωνική διαστρωμάτωση και τους έμφυλους ρόλους. Η σκούπα και το καθάρισμα ταυτίζονται με τις γυναίκες αλλά και με περιθωριοποιημένες κοινωνικές τάξεις (παραδουλεύτρες, καλφάδες). Είναι γνωστό πως προϋπόθεση για να θεωρηθεί ένα κορίτσι έτοιμο για γάμο, ήταν να αποκτήσει τη δεξιότητα να μη «σκουπίζει όσα βλέπει η πεθερά».

Πέρα από τα άλλα, ποιος /α δεν έχει ακούσει ή δει την ιστορία της μάγισσας Φούρκας, η οποία ανεβαίνει στη σκούπα της, καταργώντας τους νόμους της φύσης και προαναγγέλλοντας τις τεχνολογικές εξελίξεις, οι οποίες έκαναν πράξη τις μύχιες επιθυμίες πολλών γενεών που μεγάλωσαν με την επιθυμία να απογειωθούν.

Η λειτουργία ως σαρώθρου της σκούπας την κατέταξε στα βασικά μέσα μαγικών πράξεων. Αναφέρεται συχνά στα ξόρκια με θεραπευτική πρόθεση. Να σκουπίσει το κακό. Σ’ αυτή την περίπτωση, όταν η μαγική αντίληψη συναντιέται με την έκκεντρη θρησκευτική πίστη παράγει σουρεαλιστικά αποτελέσματα. Ενα ζευγάρι, στη δεκαετία του 1980, που είχε αποκτήσει κορίτσια, προσέφυγε σε μοναστήρι, στο οποίο ένιοι μοναχοί τούς συνέστησαν, εκτός από τη νηστεία και τις προσευχές, να επιχειρήσουν τη συνεύρεση πάνω σε σκούπα, ώστε να σαρωθεί το «κακό».

Στο μοναστήρι του Αϊ-Σουλά, στη Σουρωνή Ρόδου, επισημαίνει η λαογράφος Μαρία Ανδρουλάκη, οι πιστοί αφιέρωναν σκούπες στον άγιο, ώστε, με τη βοήθεια του αγιάσματος να τους θεραπεύσει από τα δερματικά νοσήματα. Πολύσημη η σκούπα. Ακόμη και στην πολιτική είναι παρούσα. Πολυνομοσχέδια-σκούπα αλλά και σκουπίζουν οι έχοντες την εξουσία τους αντιπάλους. Και οι πολίτες; Να ’χε σκούπρα η σκούπα μας…

 

Ευάγγελος Αυδίκος, O Λάμποβος της Παραμυθιάς, efsyn, 15 Οκτωβρίου 2024

 

Αρχινάει στα Τρίκαλα, Λιάκο μ’, το παζάρι». Αυτά τραγουδάει η Λιζέτα Νικολάου, που μεταφέρει ήχους και λέξεις, γεύσεις και εικόνες μιας άλλης εποχής. Τότε που η ύπαιθρος περίμενε το ετήσιο παζάρι να πουλήσει σκουτιά και αγροτικά προϊόντα, αλλά, κυρίως, να γευτεί, να ψαύσει έναν άλλο τρόπο ζωής. Εκείνον της πόλης. Να χορτάσουν τα μάτια τους με εικόνες ανέγνωρες. Να σπάσουν τη μονοτονία της υπαίθρου απολαμβάνοντας έναν ξένο τρόπο ζωής. Αλλες γεύσεις και θεάματα, άλλα χρώματα. Γόβες, φούστα παρδαλή, γιορντάνι. Αλλά και να δει την Γκόλφω και τον Αράπη. Ο Γιάννης Μαρκόπουλος με τη μουσική του, κυρίως ο Κώστας Βίρβος σκιτσάρει τον κόσμο της υπαίθρου, τις επιθυμίες του, τις ανάγκες του.

Στην εποχή μας δεν θα μπορούσε να γραφτεί ένα τέτοιο τραγούδι. Οι πολίτες της χώρας, όπου και αν ζουν, βλέπουν τα ίδια θεάματα, αγοράζουν τα ίδια πράγματα, καθώς το shopping online αλλά και τα πολυκαταστήματα έχουν αντικαταστήσει, σε καθημερινή βάση, το ετήσιο παζάρι.

Δεν κίνησα για τα Τρίκαλα, ή τα Φάρσαλα, όπου γίνονται, παλαιόθεν, σπουδαία παζάρια. Στόχος μου ήταν το παζάρι της Παραμυθιάς, γνωστό ως Λάμποβος, ιστορική ένδειξη των μετακινήσεων πληθυσμών όταν δεν υπήρχαν τα σύνορα όπως τα ξέρουμε σήμερα.

Η πόλη είναι βαθιά ριζωμένη στην ιστορία και την ανθρωπογεωγραφία. Μοιάζει να ιππεύει το σαμάρι του όρους Γκορίλα, που έχει υψώσει προστατευτικό περιτείχισμα στην πλάτη της. Περπατώντας στους κεντρικούς δρόμους, έχεις την εντύπωση ότι ακούς τις λαλιές των Τζαβελλαίων και των άλλων οπλαρχηγών. Θα επισκέπτονταν τον Λάμποβο, στις αρχές Οκτωβρίου, «όπου ικανά κτήνη και εδώδιμα πωλούνται» (Αραβαντινός, 1857). Οι Σουλιώτες, αρματωμένοι, θα κατέβαιναν στην Παραμυθιά, να ψωνίσουν για τον χειμώνα. Αλλά και να ενισχύσουν τους δεσμούς τους με τους προκρίτους.

Η πόλη έχει φορέσει τα καλά της. Ζει για τον Λάμποβο. Για δέκα ημέρες η Παραμυθιά επιστρέφει στο παρελθόν. Τότε που ήταν το κέντρο της περιοχής. Που η αγορά της εξυπηρετούσε τους κτηνοτρόφους και τους γεωργούς. Οι νέοι δρόμοι, η θάλασσα, το λιμάνι της Ηγουμενίτσας της στέρησαν την πρωτεύουσα θέση. Ομως, στον κόρφο της κρατάει ακόμη τα εμβλήματα ενός ακμάζοντος παρελθόντος.

Ο Λάμποβος είναι η μεγάλη, λαϊκή γιορτή. Κινητοποιούνται όλοι/ες. Παντού στήνονται πρόχειρες ψησταριές. Η τσίκνα από τα κρέατα απλώνεται στην ατμόσφαιρα, στοχεύοντας στη διέγερση της επιθυμίας. Τουριστικά λεωφορεία ξεφορτώνουν ημερήσιους επισκέπτες. Γυναίκες και άντρες επιστρέφουν με τσάντες γεμάτες. Ο κεντρικός δρόμος θυμίζει παλιό νυφοπάζαρο. Ο διάδρομος ανάμεσα στα πρόχειρα καταστήματα δυσκολοδιάβατος από την πολυκοσμία. Ανάμεσά τους μαθητές/τριες από τα τοπικά σχολεία.

Οι εποχές άλλαξαν. Η ανάγκη, όμως, για συμμετοχή σε μια γιορτή παραμένει ισχυρή. Το ίδιο και η επιθυμία των ντόπιων να διεκδικήσουν μια θέση στην οικονομική γεωγραφία.

 

Ευάγγελος Αυδίκος, Το παγκάκι, EFSYN, 8 Οκτωβρίου 2024

 

Οκτώβριος. Ανακουφιστική η πτώση της θερμοκρασίας. Είναι η μόνη πτώση που δεν προκαλεί αμηχανία. Τα φύλλα των δέντρων γέμισαν την πλακόστρωση. Ο γύρω χώρος μοιάζει με χαλί φτιαγμένο από φύλλα πλατάνου. Προκλητικό το θέαμα, μου ’ρχεται να ξαπλώσω πάνω του, να σκεπαστώ με το χαλί, να πέσω σε χειμερία νάρκη, να χωθώ στην αγκαλιά της φύσης. Με προλαβαίνει ένα κατάξανθο αγγελούδι, με τα μακριά μαλλιά του, ήταν δεν ήταν τεσσάρων χρόνων. Τα δόντια αραιωμένα, η γλώσσα να πέφτει στη λακκούβα, τα φωνήεντα να βγαίνουν πατημένα. Μαμά, έλα κι εσύ να ξαπλώσουμε. Αλλη φορά, της κάνει νόημα η μητέρα απορροφημένη από τη συνομιλία στο κινητό.

Στο διπλανό παγκάκι ένα ζευγάρι που νιώθει την εποχή να την έχει κάνει εσάρπα. Εχουν περάσει τα χρόνια, το απόγευμα ζεστό, ο ήλιος που γέρνει κρατάει τις τελευταίες αχτίδες γι’ αυτό το παγκάκι, γι’ αυτό το ζευγάρι, το λούζει στο φως του που ζεσταίνει τα κόκαλα. «Σταθμός Πελοποννήσου /κι απομεσήμερο του Πάσχα σε παγκάκι/μόνον εσύ κι εγώ καθόμαστε, μητέρα». Σαν να ακούω τη φωνή του Γιάννη Βαρβέρη, που συνομιλεί με τη μάνα του («Εσπερινός της Αγάπης»).

Το ζευγάρι σε αρκετά ώριμη ηλικία, η γυναίκα ακουμπά το κατάλευκο κεφάλι στον αντρικό ώμο, που την έχει αγκαλιάσει με το αριστερό, τρεμάμενο χέρι του. Απλώνει τη δεξιά παλάμη του, να εμποδίσει τον ήλιο να της προκαλέσει δυσφορία. Γυρίζει εκείνη, ακουμπά τα χείλη της στο πέτο του σακακιού. Γέρνουν και οι δύο στην πλάτη του παγκακιού. Κλείνουν τα μάτια. Ο ήλιος περιλούζει το ξύλινο παγκάκι, φαίνεται να φτιάχνεται ένας φωτοστέφανος από την αντανάκλαση των ηλιαχτίδων στο φρεσκοβαμμένο παγκάκι. Κάθομαι δίπλα, να δανειστώ μια σταλιά από την αγάπη τους. Με δυσκολία μετακινούνται, να μου κάνουν χώρο. Αλαφιάζομαι. Νιώθω ιερόσυλος.

Σηκώνομαι όρθιος, βιαστικά απομακρύνομαι. Σαν να με κυνηγούν ερινύες. Διασχίζω τους πολύβοους δρόμους. Λαχανιασμένος, πλην ανακουφισμένος, κάθομαι σ’ ένα παγκάκι. Με σήκωσε το οργιό. Μάρμαρο η βάση, κούρμπα οι άκρες. Απλώνω το κορμί μου προς τα πίσω να ξεκουραστώ, να απολαύσω τον καφέ που αγόρασα σε πλαστικό. Νιώθω τον καφέ να περιχύνεται στα ρούχα, τσίριξα από την κάψα. Το κεφάλι μου ευτυχώς δεν χτύπησε στον κόθρο του τσιμέντου, ευτυχώς κάποιοι είχαν αφήσει μια πλαστική σακούλα με ό,τι περίσσεψε από το απογευματινό τους.

Σκέφτομαι να γράψω γράμμα στους δημάρχους. Να μιλήσει ένα παγκάκι ξύλινο. Με πλάτη βεβαίως. Να τους ρωτήσει γιατί κυνηγάνε τους μοναχικούς, τους ερωτευμένους, τους αδύναμους, τους φτωχούς, τους απελπισμένους. Ολους εκείνους που θέλουν να ξαποστάσουν. Που δεν έχουν χρήματα να καθίσουν στο καφέ. Γιατί βάζουν παγκάκια χωρίς πλάτη;

Κάθομαι σ’ ένα παλιό παγκάκι. Δίπλα μου μια καρδιά, το σχήμα ξεφτισμένο.

Ευάγγελος Αυδίκος, Ο γερασμένος κόσμος μας, EFSYN, 1 Οκτωβρίου 2024

 

«Προσπαθώ να πω τα πράγματα/με τ’ όνομά τους/και κάθε τόσο συναντώ/καινούργιες δυσκολίες» («Η βία», Τίτος Πατρίκιος). Η δεύτερη ημέρα του Οκτωβρίου είναι αφιερωμένη στη μη βία. Πρόκειται για μία από τις εκατοντάδες επετειακές ημέρες που προκαλούν αμηχανία. Γιατί οι αφιερωματικές ημέρες λειτουργούν ως αντιδομή, για να χρησιμοποιήσω αυτόν τον κλασικό όρο.

Είναι, με άλλα λόγια, βαλβίδες εκτόνωσης και μεγαλόστομων διακηρύξεων για όσους κυβερνούν τον πλανήτη ή έχουν την ευθύνη της ασφάλειας. Λόγια κενά περιεχομένου που χαϊδεύουν τα αυτιά. Λόγια που εξατμίζονται την επόμενη ημέρα. Μια άλλη επέτειος θα αντικαταστήσει την απελθούσα.

Εχει δίκιο ο ποιητής. Πώς μπορεί να μιλήσει κάποιος γι’αυτό που συμβαίνει. Για την καθολική βία. Ολος ο κόσμος είναι ένα καζάνι που βράζει. Κάθε τόσο το καζάνι κοχλάζει και ξεπετάγεται ο ζεματισμένος ατμός της βίας που προκαλεί κοινωνικά εγκαύματα. Η βία είναι η μαμή της Ιστορίας, λεγόταν παλιότερα. Ο ποιητής δυσκολεύεται να την ορίσει, δεν προσφεύγει σε εύκολα σχήματα. Το βέβαιο είναι πως η βία ενθαρρύνεται από πολλούς, σε όλο τον κόσμο. Που προσδοκούν σε οφέλη.

Τι συμβαίνει, όμως, με τη βία των εφήβων; Πώς να οριστεί; Πώς να πεις τα πράγματα με το όνομά τους; Αρκεί η μεταφορά της συζήτησης στον ψυχικό κόσμο των παιδιών; Η Οπυ Ζούνη, η σπουδαία εικαστικός, προτείνει τη δική της στάση. Τι να αφήσεις σ’ έναν γερασμένο κόσμο; αναρωτιέται. Μόνο αισιοδοξία μέσα στην ακατάσχετη βία, προσθέτει. Και την πιο απελπιστική, τη νεανική βία. Τι κόσμο χτίζουμε, που δεν μπορούμε ακόμα να κατευθύνουμε τη νεανική ενέργεια σε θετικούς στόχους;

Μια φωνή που στοχεύει στην καρδιά της γερασμένης κοινωνίας μας. Που πιστεύει πως η μποτοξοποίηση του προσώπου της μπορεί να την ξανανιώσει. Τακτική στρουθοκαμήλου. Βάζει το κεφάλι στην άμμο ζώντας με ψευδαισθήσεις. Τι κόσμο χτίζουμε για τις νέες γενιές; Αρκεί να γινόμαστε κήνσορες δημοσιογράφοι, πολιτικοί και πολιτευτές; Η βία υπάρχει παντού, γίνεται πρότυπο συμπεριφοράς. Ο δημόσιος λόγος παράγει βία. Λόγος τοξικός. Οι πρώην φίλοι, σύντροφοι και σύμμαχοι γίνονται προδότες. Μισιούνται. Και δεν εξαιρείται κανένας. Οι έφηβοι εσωτερικεύουν τη βία, τον επιθετικό λόγο ως τη μόνη λύση. Δεν καλλιεργείται η ανεκτικότητα. Ο διάλογος εξοστρακίζεται. Η εξόντωση του αντιπάλου, ο μόνος στόχος.

Τρομάζει η βία των εφήβων. Μας θυμίζει πως οι ανθρώπινες κοινωνίες οπισθοχωρούν. Οσο και αν νομίζουν πως προοδεύουν. Οι έφηβοι ζητάνε να ακουστούν. Ενα μεγάλο ποσοστό γονέων τροφοδοτεί τη βία των παιδιών. Με την απουσία τους. Πολλοί γονείς εξελίσσονται σε τρομοκράτες στα σχολεία. Η ανεξέλεγκτη παροχή υλικών αγαθών μπορεί να μακιγιάρει την ευθύνη τους. Οι συνεπείς εκπαιδευτικοί σιωπούν για να μη βρουν τον μπελά τους.

Γερασμένος ο κόσμος μας... Διορθώνεται με τιμωρίες; Αβέβαιο.

 

Ευάγγελος Αυδίκος, Ανταλλαγή, EΦSYN, 24 ΣΕΠΤΕΜΒΡΊΟΥ 2024

 

Δίνω κάτι σε κάποιον/α άλλον/η και σε αντιστάθμισμα παίρνω κάτι ισοβαρούς ποσότητας ή αξίας.

Στο παρελθόν, τότε που οι κοινωνίες δεν είχαν αναπτύξει χρηματοοικονομικό σύστημα, οι ανταλλαγές ήταν βασικός δίαυλος για την οργάνωση των οικονομικών δραστηριοτήτων. Είχαν διαμορφώσει οι κοινωνίες ένα αξιακό σύστημα ανταλλαγών, που εξαρτιόταν από τη διαθεσιμότητα των προϊόντων, την ποσοτική επάρκεια, το διατροφικό και πολιτισμικό σύστημα.

Η ανταλλαγή ως προσπάθεια αποτύπωσης των κοινωνικών και οικονομικών ισοδύναμων αποτυπώνεται στα γαμήλια συμβόλαια αλλά και στις απαγωγές - όχι μόνο στο παρελθόν. Ο γάμος στηριζόταν στην ανταλλαγή ανθρώπινου δυναμικού με ισοδύναμο υλικά αγαθά (κτηματική και ζωική περιουσία, προικιά και χρήματα αργότερα). Η μια μεριά έδινε ή πρότεινε τη σύναψη γάμου ανάμεσα σε έναν άντρα και μια γυναίκα και η άλλη καθόριζε το αντιγύρισμα. Με άλλα λόγια, όριζε την ισοδυναμία των προσφορών με βάση τις ικανότητες των νέων και το κοινωνικό κύρος της οικογένειας.

Ανταλλαγή ήταν και η αλληλεγγύη που εμφανιζόταν ως εθιμικό δίκαιο στις αγροτικές εργασίες. Τα μέλη των νοικοκυριών ανταποκρίνονταν στο αίτημα για βοήθεια σε διάφορες εργασίες (καρποσυλλογή, κούρεμα αιγοπροβάτων, θερισμός), με τη βεβαιότητα ότι αυτή η προσφορά εθελοντικής εργασίας θα επιστρεφόταν σε αντίστοιχη ανάγκη.

Αυτή η λογική βρίσκεται στη βάση ενός μέρους του εθελοντισμού. Σε πολλά πανεπιστήμια ενισχύεται ο εθελοντισμός, του οποίου η πιστοποίηση μεταφράζεται σε ισχυρό στοιχείο του βιογραφικού ενόψει της διεκδίκησης επαγγελματικού και επιστημονικού ρόλου.

Η ανταλλαγή, επίσης, γίνεται ρυθμιστικός παράγοντας στη διεθνή πολιτική. Εκδηλώνεται στην Ευρωπαϊκή Ενωση, στην οποία οι ψηφοφορίες και τελικές συμφωνίες δεν υπακούν στο δίκαιο και την ανάγκη των πολιτών. Προηγούνται συζητήσεις και ανταλλαγές κάθε είδους.

Σ’ αυτή τη λογική γίνονται οι συνθήκες για την ειρήνη ύστερα από κάποια πολεμική σύγκρουση - ή κατά τη διάρκειά της. Αλλάζουν οι συσχετισμοί και μεταβάλλονται παροχές και αντιπαροχές. Πρόσφατο είναι το παράδειγμα του 1922, του οποίου η ιστορική κατάληξη οφείλεται και στη διαφοροποίηση των συμμαχιών, συνεπώς και των προσδοκώμενων αντιγυρισμάτων.

Φέτος συμπληρώνονται εκατό χρόνια από μια ανταλλαγή πληθυσμών. Οι χριστιανοί κάτοικοι της Μικρασίας αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το βιος τους, στην Καππαδοκία και αλλαχού. Το ίδιο και οι περισσότεροι μουσουλμάνοι που ζούσαν στην Ελλάδα. Η αντιπαροχή ήταν η πίστη της διεθνούς κοινότητας σ’ έναν κόσμο ομοιογενή.

Για τους ανταλλασσόμενους η αντιπαροχή ήταν η αβεβαιότητα. Η απαξίωση συχνά, ο ρατσισμός και ο αγώνας για να στήσουν νοικοκυριό εξαρχής. Εχουν γραφτεί πολλά. Και ειπώθηκαν στην εκδήλωση που οργάνωσαν οι Μικρασιάτες στο Νέο ψυχικό. Με νοσταλγία για τα πατρογονικά, χωρίς μισαλλοδοξία. Σαν τον Τουρκογιαννιώτη στη Σινασό. Είχε πάντα ένα πουγκί με λίρες πάνω του. Για να είναι έτοιμος όταν έρθει η ώρα της επιστροφής στην πατρίδα του. Ονειρα που θέρμαιναν την αξενία.

 

Ευάγγελος Αυδίκος, Χρυσό μου, my bonus, EFSYN, 17 ΣΕΠΤΕΜΒΡΊΟΥ 2024

 

Χρυσό μου, my bonus

 ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ17.09.24 16:00

               Print

Ηταν μια φορά κι έναν καιρό οι ΔΕΚΟ. Ηγουν, Δημόσιες Επιχειρήσεις και Οργανισμοί. Δημιουργήθηκαν για να υπηρετήσουν τους πολίτες. Είν’ αλήθεια πως οι πολιτευτές και η εγγενής πελατειακή λειτουργία της πολιτικής στη χώρα φόρτωσαν πολλά σουσούμια σ’ αυτές τις επιχειρήσεις (ΔΕΗ, ΙΚΑ, Ολυμπιακή κ.λπ.), σε σημείο που εξελίχθηκαν σε γρανάζι ενοχλητικό για την αντιμετώπιση αρκετών ζητημάτων.

Τα χρόνια πέρασαν, είχαμε την επέλαση του νέου θεού στην οικονομία και την κοινωνία. Η ιδιωτικοποίηση έγινε ο μητροπολιτικός ναός μας. Παντού. Κι έτσι αυτές οι επιχειρήσεις, μαζί με τις τράπεζες, σταδιακά απέκτησαν τη μορφή του εφιάλτη για τους πολίτες. Αυξήσεις επί αυξήσεων, στο όνομα του εξορθολογισμού και της εξυγίανσης.

Ο νέος θεός αντιμετώπισε τους πολίτες ως υποζύγια. Κι άρχισε να φορτώνει στις πλάτες τους ό,τι σκεφτόταν. Δάνεια ανεπίστροφα και αναθέσεις σε όσους είναι μέλη αυτής της οικονομικής αίρεσης. Οι πολίτες θυμίζουν τους συμπαθείς ημιόνους στους τουριστικούς προορισμούς. Που ανέχονται αδιαμαρτύρητα το αβάσταχτο βάρος. Η κούραση δεν τους αφήνει να αντιδράσουν. Ξέχασαν να κλοτσάνε. Αποδέχτηκαν αυτό που τους έβαλαν στον νου τα αφεντικά, οι πλεονέκτες άνθρωποι. Που ξέχασαν τα όρια και την ανάγκη της έγνοιας για όλους.

Η νέα οικονομική και κοινωνική «θρησκεία» έχει, όμως, ανάγκη από «επισκόπους» των νέων ηθών. Από ηγέτες που δεν θα νοιάζονται για τους πολίτες και την κοινωνική συνοχή. Αλλά για την επικράτηση του νέου δόγματος. Την αποδοχή του ως της μόνης και δυνατής επιλογής. Οι πολίτες υπάρχουν ως υποζύγια που αυξάνουν το εθνικό εισόδημα. Και περιορίζονται στον ημερήσιο ή μηνιαίο σανό τους.

Μια κυνική έκφραση αυτής της αντίληψης είναι ό,τι συμβαίνει στις πρώην δημόσιες επιχειρήσεις και τις τράπεζες. Μηδέν επιτόκιο στους καταθέτες. Την ίδια στιγμή μηχανεύονται τρόπους να ρευστοποιήσουν τις μικροκαταθέσεις σε ομόλογα και διάφορα άλλα, παρουσιάζοντάς τα ως αγαθές υπηρεσίες. Πάλι η ακόρεστη δίψα για οικονομική αφυδάτωση των ανίσχυρων. Ο «ναός» να είναι καλά.

Οι νέοι «επίσκοποι», που ονομάζονται πλέον γκόλντεν μπόις (εις την ελληνικήν χρυσά αγόρια), τριβελίζουν τον εγκέφαλό τους πώς θα βάλουν το χέρι στις τσέπες των πολιτών. Να πάρουν και το τελευταίο σεντ.

Τέτοια περίπτωση είναι και η ΔΕΗ. Ταλαιπώρησαν οι «επίσκοποι» το μυαλό τους να βρουν τρόπους να παγιδέψουν τον κόσμο. Τιμολόγια χρωματιστά, που έμοιαζαν περισσότερο με παρέλαση καρναβαλικών οχημάτων. Καθένα από αυτά και διαφορετικό χρώμα. Η πρόθεση η ίδια. Οι πολίτες να νιώσουν αδύναμοι. Τουλάχιστον ο καρνάβαλος μεταμφιέζεται για να διασκεδάσει.

Σε αυτό το κλίμα της απόγνωσης, τα γκόλντεν μπόις υπηρετούν δύο θεούς. Τη νέα θρησκεία που τους τοποθετεί στη θέση. Αλλά και τον εαυτό τους. Οι πλουσιοπάροχες αμοιβές είναι το αντίτιμο των υπηρεσιών που προσφέρουν. Το χρυσοφόρο μπόνους είναι ο δικός τους θεός. Ενας ισχυρός ερωτικός δεσμός.

Ευάγγελος Αυδίκος, Σ’ αφήνω την καλοχρονιά, EFSYN, 3 Σεπτεμβρίου 2024

 Σ’αφήνω την καλονυχτιά, αγάπη μου γραμμένη, τραγουδάει με ηδυπαθή φωνή ο τραγουδιστής. Στην αυτοσχέδια πίστα χορεύουν μια σειρά άντρες και τρεις επάλληλες σειρές με γυναίκες. Ακολουθούν τα ίχνη των προγόνων τους. Ο τρόπος που χόρευαν στην Πίνδο μεταφυτεύτηκε στον κάμπο. Με κάποια προσομοίωση, καθώς η πλήρης επιτυχία της μεταφύτευσης είναι σχεδόν αδύνατη.

Ανακατεμένες οι γενιές. Η πρώτη σχεδόν έχει αποχωρήσει από τη ζωή. Στον χορό η δεύτερη γενιά και τα παιδιά, αλλά και τα εγγόνια και τα δισέγγονα. Ολοι έχουν αίσθηση αυτού που γίνεται. Συμμετέχουν σε κοινωνία του παρελθόντος με νέους όρους. Χωρίς κάποιος να τους επιβάλλει τη συμπεριφορά. Χωρίς εξαλλοσύνες και ακρότητες. Με επίγνωση της ανάγκης να ακονίσουν τους δεσμούς τους με αυτό που λοιδορήθηκε. Απαξιώθηκε.

Επιστροφή στη μήτρα μου. Εκεί που άκουσα τις πρώτες λέξεις στα ελληνικά. Στην γκορτσιά που διεκδικούσε να κόψει την πείνα. Εκεί που οι πέτρες, κάθε εκατοστό, θυμίζουν τις πληγές στα γόνατα, τα παιχνίδια.

Ελαιώνας. Οι νύχτες είναι βάσανο γι’ αυτούς που αγαπούνε/ το έχουν όλοι μυστικό και δεν το μαρτυρούνε. Συνεχίζει το τραγούδι. Ναι, οι νύχτες που ακολούθησαν ήταν βασανιστικές γι’ αυτούς που κούρνιασαν στα κράσπεδα της πόλης, προσπαθώντας να φορέσουν τη μάσκα της μεταμφίεσης Να μοιάσουν στους άλλους. Να αλλάξουν το δέρμα, τον πολιτισμό. Να ξεχάσουν τα πανηγύρια τους. Να βρίσκουν την ψυχή τους σε υπόγεια διασκεδαστήρια των πόλεων, όπου συναντούσαν τους δικούς ήχους, τα δικά τους χούγια. Να στήσουν δικά τους πανηγύρια στον κάμπο. Πέρα από τον ευτελισμό και του στίχου και του ήχου.

Ελαιώνας. Ορθιες παρακολουθούσαν οι σκιές μας. Αυτοί που έστησαν τις καλύβες σε όχτους. Με την ελπίδα να βάλουν ένα κεραμίδι στον ύπνο τους. Μια χάρη κυρά μου σου ζητώ και να με συμπαθήσεις, το παραθύρι τ’ ακρινό απόψε μην το κλείσεις. Η προσήλωση στο πανηγύρι θεωρήθηκε απολίθωμα μιας άλλης εποχής. Ενα άδειο ρούχο που θα σαρωθεί από τα καινούργια ήθη. Και μπροστά, οδηγούσαν τον οδοστρωτήρα της ισοπέδωσης επιστήμονες που μαϊμούδιζαν. Που γέμισαν το τσερβέλο τους με πολλά γράμματα. Δεν μπόρεσαν να ανοίξουν την ψυχή. Να δουν πως η ζωή είναι σαν το αυγοτάραχο. Με αντιφατικότητες. Οπου οι πόλοι δεν είναι ποτέ σαφείς. Εισχωρεί ο ένας στον άλλο.

Ελαιώνας. Στην Πρέβεζα. Παιδιά της εποχής τους, στην αμφίεση, στον λόγο, στη γλώσσα του σώματος. Παιδιά με πολλαπλές εμπειρίες και ανησυχίες. Δίχως εσωστρέφεια. Δεν στρέφονται στα πανηγύρια για να αποφύγουν τον χορευτικό και μουσικό πολιτισμό της καθημερινότητάς τους. Δεν συμμετέχουν για να διασκεδάσουν τον χρόνο τους. Αναζητούν την πολιτισμική και κοινωνική ισορροπία. Τη συλλογικότητα. Να προσθέσουν στο μέλλον το αίσθημα μιας γόνιμης συλλογικότητας.

CRREM BABEL- APANO STIN TRIANTAFILIA

Ευάγγελος Αυδίκος, Δροσοσταλίδες, EFSYN, 9 Ιουλίου 2024

Πολλοί οι καύσωνες φέτος. Κόπιασαν νωρίς. Η ελληνική πολιτική σκηνή βρίσκεται σε περιδίνηση. Ανεβαίνει η εσωκομματική θερμοκρασία: κινήσεις σκοπιμότητας, διαγκωνισμός για καλύτερη εκκίνηση όταν ο αφέτης επιτέλους θα πατήσει τη σκανδάλη του πιστολιού.

«Καίγομαι και σιγολιώνω» ανακράζουν οι πολίτες, καθώς έχουν χάσει τον παλιό ντορό. «Και για σένα μαραζώνω. Τι καημός». Νιώθουν τη θερμή κάμινο της ερημίας. Αναζητούν κάποιες δροσοσταλίδες. Κάποιες σταγόνες δροσιάς που θα τους προσφέρουν την εγκαρτέρηση από το νοιάξιμο για έξοδο από την κοινωνική τήξη.

Αναζητούν οι απλοί πολίτες κάποιους να εμπιστευτούν. Να μη ρευστοποιηθεί η συνείδησή τους. Να βάλουν φρένο στους πληθυντικούς ναρκισσισμούς. Και αναζητoύν δροσιά, παρηγορητικό λόγο, βάλσαμο σε πράγματα που μαλακώνουν την ψυχή τους. Το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου αιχμαλώτισε το ενδιαφέρον πολλών. Επαγγελματίες, συχνά με υψηλές αμοιβές, κατάφεραν να δαμάσουν τις ατομικότητές τους, θέτοντας τους εγωισμούς τους στην υπηρεσία της ανάγκης να επιτευχθεί ο συλλογικός στόχος.

«Δροσοσταλίδα θα γενώ/ βιόλα στις φυλλωσιές σου/ του ήλιου τσ’ ακτίνες να παντώ/ μη μαραθείς ποτέ σου». Ο Κρητικός Βασίλης Σκουλάς κάνει τραγούδι την επιθυμία να γίνει ο ίδιος δροσοσταλίδα για όσα αγαπά, να κρατήσει ζωντανή την πίστη στη ζωή. Τους στίχους αυτούς θα μπορούσαν να τραγουδήσουν οι παίκτες και ο προπονητής της εθνικής ομάδας του μπάσκετ. Την Κυριακή χάρισαν κι αυτοί ένα παράδειγμα ευθύνης και συλλογικότητας. Παραμέρισαν τον οπαδισμό αποτινάσσοντας τις κοινωνικές και πολιτισμικές παθογένειες που αυξάνουν τη θερμοκρασία οδηγώντας σε ρευστοποίηση των κοινωνικών σχέσεων. Δροσοσταλίδες η επιτυχία τους στην ψυχή των συμπατριωτών τους. Δροσοσταλίδα και το πάθος του Γιάννη Αντετοκούνμπο. Ο πατριωτισμός δεν είναι εμπορεύσιμο είδος. Εχει βάση την αγάπη του για τον συνάνθρωπο.

Ο Ιούλιος ανέκαθεν ανέβαζε τη θερμοκρασία. Βολευόμαστε με τη λήθη. Ξεχνάμε την αποσταθεροποίηση του πολιτεύματος. Πατικώνουμε στην κοινωνική μας μπίμτσα τη διχοτομημένη Κύπρο. Τις ευθύνες της δικτατορίας. Δυναμώνουμε και πάλι τους ΕλλαδέμπορουςΑπόψε είναι σαν όνειρο το δείλι./απόψε η λαγκαδιά στα μάγια μένει. Το καλοκαίρι πονάει αλλά και μαγεύει. Ο Καρυωτάκης το διατύπωσε με τον δικό του τρόπο (Χαμόγελο/ Ο πόνος του Ανθρώπου και των Πραγμάτων). Αν ο ποιητής βρισκόταν στο Ρωμαϊκό Ωδείο της Νικόπολης την περασμένη Κυριακή, θα ένιωθε ότι οι στίχοι του σαρκώθηκαν στο φεστιβάλ χορωδιών. Γίνηκαν δροσοσταλίδες στην απόλυτη σιγαλιά της παλιάς πόλης. Την ώρα που τα παιδιά τραγουδούσαν, φύτρωσε μια λεμονιά με δυο δροσοσταλίδες. Η ελπίδα. Η αισιοδοξία για εκείνους που δημιουργούν μακριά από ναρκισσισμούς. Ανθρωποι απ' όλο τον κόσμο μαθαίνουν να σέβονται και να τιμούν την ανθρωπιά, πέρα από στερεότυπα. Η μουσική γίνεται ανθός δροσοσταλιάς. Ιούλιος. Δεν θα είναι ίδιο το καλοκαίρι για όλους. Οι δροσοσταλίδες υπάρχουν παντού. Με μια φέτα καρπούζι στο χέρι.

Βαριά βαρούν τα σήμαντρα,τραγούδι Κ.Γεροδήμος , κλαρίνο Β. Παπαγεωργίου,

Ευάγγελος Αυδίκος, Tο κακό είναι η απουσία του καλού, efsyn, 25 Ιοτνίου 2024

 

Στις «ΝΗΣΙΔΕΣ» της «Εφημερίδας των Συντακτών» του περασμένου Σαββατοκύριακου δημοσιεύτηκαν δύο σημαντικά κείμενα, τα οποία αλληλοσυμπληρώνονται. Το ένα γράφτηκε από τον Νίκο Γ. Ξυδάκη. Πρόκειται για πολιτική αξιολόγηση της ακινησίας στην οποία έχει περιέλθει η πολιτική στην Ελλάδα. Εναν χρόνο τώρα όλοι κοιτάζουν την πήρα (σακουλάκι) του αντιπάλου. Σχολιάζονται και καταδικάζονται, συχνά με όχι ευπρεπή τρόπο, τα λάθη και οι παραλείψεις. Αναδεικνύουν το κακό. Απουσιάζει όμως το καλό. Με άλλα λόγια, η δική τους πρόταση που θα εμπνεύσει τους πολίτες με όραμα και θα δημιουργήσει αξιοπιστία. Λόγια καταγγελτικά, ύφος περισπούδαστο, πρόταση ισχνή. Διαγκωνισμός για το ποιος θα ανεβεί στην καρέκλα του σωτήρα.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η αρνητική διαφήμιση, η εστίαση στην καμπούρα του άλλου, δίνει τον τόνο στον πολιτικό και κοινωνικό λόγο. Δεν είναι οι Αμερικανοί που ανακάλυψαν τη δύναμη του αρνητικού λόγου. Το ίδιο έκαναν όλοι οι πολιτισμοί. Στην καθ’ ημάς Ανατολή είχαμε επινοήσει τον αποδιοπομπαίο τράγο. Επέλεγαν κάποιον, του φόρτωναν όλες τις αμαρτίες και οι υπόλοιποι καθεύδουν τον ύπνο του δικαίου. Είναι μια κοντόθωρη πολιτική που λειτουργεί σπειροειδώς. Καταλήγει σε αυτοπαγίδευση. Σε αδιέξοδο.

Το άλλο σπουδαίο κείμενο γράφτηκε από τον Γιάννη Ψυχοπαίδη, ομότιμο καθηγητή Ζωγραφικής στη Σχολή Καλών Τεχνών. Με αφετηρία το εμβληματικό έργο του Πικάσο «Δεσποινίδες της Αβινιόν» εξειδικεύει την άποψη του Ξυδάκη. Τη συγκεκριμενοποιεί στον χώρο των δημιουργών και των διανοουμένων, οι οποίοι περιορίζονται, κάποιες φορές, σε ελάσσονος σημασίας ξιφασκία για τη διαμόρφωση των σχέσεων εξουσίας εντός των μικροκύκλων τους αλλά και στο σημείο συνάντησης με τον μεγάλο κύκλο της πολιτικής εξουσίας.

Ο Ψυχοπαίδης με νηφαλιότητα αλλά και τεκμηρίωση παίρνει θέση. Δεν αντιδικεί με αυτό που θεωρεί κακό. Απορριπτέο. Προβάλλει το καλό. Την πρόταση δημιουργίας που θα απεικονίσει ό,τι συμβαίνει στην εποχή μας. Οι μεγάλοι δημιουργοί ουδέποτε δείλιασαν. Δεν απέφυγαν να εκφραστούν. Δεν σιώπησαν στις μεγάλες ιστορικές και κοινωνικές στιγμές. Ηταν παρόντες και παρούσες. Με όλες τις αδυναμίες.

Στο παρελθόν, σε περιόδους κοινωνικής και ιστορικής ύφεσης, οι δημιουργοί ήταν στην πρώτη γραμμή. Να αφουγκραστούν τις κυοφορούμενες αλλαγές. Να κάνουν τέχνη τα αισθήματα και τις προσδοκίες. Στη μέση της τρίτης δεκαετίας του εικοστού πρώτου αιώνα οι δημιουργοί στην Ελλάδα επιδίδονται σε αυτάρεσκες κοκορομαχίες. Επιλέγουν να στοχοποιήσουν το παρελθόν. Ο Καραγάτσης γίνεται ο αποδιοπομπαίος τράγος. Αυτός φταίει για τις γυναικοκτονίες, για τον δικό μας καιροσκοπισμό, για την ανεπάρκειά μας να κατανοήσουμε τις ανάγκες.

Η επανεκτίμηση του παρελθόντος είναι αναγκαία. Αρκεί να συνοδεύεται από το δικό μας όραμα. Από την τέχνη εκείνη που δεν θα ομφαλοσκοπεί. Αλλά θα δημιουργεί και θα εμπνέει. Θα θερμαίνει τα όνειρα. Θα είναι μια πρόταση παρουσίας.